Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων
ΤΑ ΙΕΡΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ
ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ, ΤΟ ΧΡΙΣΜΑ, ΚΑΙ Η ΘΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι Μυσταγωγικές Κατηχήσεις του Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων
Μεταγλώττιση στην Νεοελληνική
(συνέχεια από το προηγούμενο)
υπό
π. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΙΟΝ. ΔΡΑΓΑ, δθ, δφ, δθ
Πρωτοπρεσβυτέρου
[ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στην εποχή του Αγίου Κυρίλλου Πατριάρχου Ιεροσολύμων (4ος αιώνας) για να γίνει κανείς χριστιανός έπρεπε πρώτα να προετοιμασθεί πνευματικά, να κατηχηθεί στην χριστιανική πίστη και έπειτα να βαπτισθεί. Η εγγραφή του στο κατηχητικό σχολείο της Εκκλησίας γινόταν στις αρχές της Μ. Σαρακοστής και τα μαθήματα συμπληρώνονταν την Μ. Εβδομάδα. Η Βάπτιση γινόταν το βράδυ του Μ. Σαββάτου. Τότε γινόταν και το χρίσμα και η συμμετοχή των νεοφώτιστων στα άχραντα Μυστήρια, στο τίμιο Σώμα και στο πανάγιο Αίμα του Χριστού. Έπειτα, κατά την διακαινήσιμο εβδομάδα, ακολουθούσαν οι τελευταίες Κατηχητικές ομιλίες που εξηγούσαν στους νεοφώτιστους την σημασία των τριών Μυστηρίων με τα οποία έγιναν χριστιανοί. Ο άγιος Κύριλλος (+386) είναι ο πρώτος πατήρ της Εκκλησίας που εξέδωσε όλες τις 24 κατηχητικές ομιλίες του. Στην 1η (Προκατήχηση) εξηγεί την νέα προοπτική της χριστιανικής πίστης. Στις επόμενες 18 που προηγούνταν του βαπτίσματος εξηγεί τις συνισταμένες της χριστιανικής ζωής (Κατηχήσεις 2-6) και τα κύρια δόγματα της Χριστιανικής πίστης (Κατηχήσεις 7-18). Στις 5 τελευταίες πού λέγονται μυσταγωγικές και ακολουθούσαν το Βάπτισμα (19-24) εξηγεί τα τρία εισαγωγικά μυστήρια, το Βάπτισμα, το Χρίσμα και την Θ. Ευχαριστία ή Κοινωνία. Το παρόν άρθρο περιλαμβάνει τις 5 τελευταίες που είναι το αποκορύφωμα της διδασκαλίας του αγίου Κυρίλλου στους νεοφώτιστους. Τις προσφέρουμε εδώ γιατί έχουν ιδιαίτερη σημασία για όλους τους χριστιανούς, με την ευχή να γίνουν αφετηρία για αναζωπύρωση της αγάπης και αφοσίωσή μας στο αρχηγό και τελειωτή της πίστεώς μας τον Κύριο και Θεό μας Ιησού Χριστό.]
3η Μυσταγωγική Κατήχηση: Περι του Χρισματοσ
«Και εσείς έχετε λάβει το χρίσμα από τον Θεό, και τα γνωρίζετε όλα. Δεν σας έγραψα επειδή δεν γνωρίζετε την αλήθεια, αλλά ακριβώς επειδή την γνωρίζετε, και επειδή κάθε τι που είναι ψευδές δεν προέρχεται από την αλήθεια. Ποιος είναι ο ψεύτης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς δεν είναι ο Χριστός; Αυτός είναι ο αντίχριστος, δηλ. αυτός που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό. Κάθε ένας που αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Εσείς λοιπόν, εκείνο που ακούσατε από την αρχή ας μένει μέσα σας. Εάν μείνει μέσα σας αυτό που ακούσατε από την αρχή, τότε και εσείς θα μείνετε μέσα στον Υιό και μέσα στον Πατέρα. Μάλιστα αυτή είναι η επαγγελία την οποία Εκείνος σας απάγγειλε, η αιώνια ζωή. Σας τα έγραψα αυτά για εκείνους που σας αποπλανούν. Εσείς όμως έχετε το χρίσμα το οποίο λάβατε από Εκείνον και το οποίο παραμένει μέσα σας. Τώρα λοιπόν, παιδιά μου, να παραμένετε μέσα σ αυτό, ώστε όταν φανερωθεί Εκείνος να έχουμε παρρησία και να μην εντραπούμε μπροστά Του κατά την παρουσία Του» (Α Ιωάννου 2:20-28).
1. Το βάπτισμα συνεπάγεται το χρίσμα, δηλ. το αντίτυπο της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος. Όσοι έχετε βαπτιστεί στο όνομα του Χριστού και έχετε ενδυθεί τον Χριστό (Γαλ. 3:27), έχετε λάβει την μορφή του Υιού του Θεού (Ρωμ. 8:29). Μας έκανε να έχουμε την ίδια μορφή με το σώμα της δόξας του Χριστού (Φιλ. 3:21), επειδή μας προόρισε ο Θεός για υιοθεσία. Συνεπώς με το να γίνετε μέτοχοι του Χριστού (Εβρ. 3:14), είναι φυσικό να ονομάζεστε «χριστοί» και να αναφέρεται σε σας αυτό που έλεγε ο Θεός: «Μην αγγίζετε τους χριστούς Μου» (Ψαλ. 104:35). Μάλιστα έχετε γίνει «χριστοί» επειδή λάβατε το αντίτυπο του Αγίου Πνεύματος, και όλα έχουν γίνει σε σας εικονικά, επειδή είσαστε εικόνες του Χριστού. Εκείνος βέβαια βαπτίστηκε στον Ιορδάνη ποταμό και αφού μετάδωσε στα ύδατά του την χάρη της Θεότητας, αναδύθηκε από αυτά και τότε έγινε ουσιαστικά η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος επάνω Του, γιατί το όμοιο αναπαύτηκε επάνω στο όμοιο. Κατά παρόμοιο τρόπο όταν και εσείς αναδυθήκατε από την κολυμπήθρα των καθαγιασμένων υδάτων λάβατε το χρίσμα, δηλ. το αντίτυπο με το οποίο χρίστηκε ο Χριστός. Αυτό βέβαια είναι το Άγιο Πνεύμα, περί του οποίου και ο Μακάριος Ησαΐας, εις την προφητεία του για Εκείνον, έλεγε σαν αντιπρόσωπος του Κυρίου: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι επάνω μου, για χάρη του οποίου με έχρισε ο Θεός, και με έστειλε για να ευαγγελίσω (αναγγείλω τα καλά νέα) τους φτωχούς» (Ησ. 61:1. Πρβλ. Λουκ. 4:18).
2. Το χρίσμα του Χριστού και το χρίσμα των χριστιανών: Ο Χριστός βέβαια δεν χρίστηκε σωματικά με μύρο από κάποιον άνθρωπο. Αλλά ο Πατέρας Του τον έχρισε με το Πνεύμα όταν τον πρόβαλε σαν Σωτήρα ολόκληρου του κόσμου όπως το είπε ο Πέτρος όταν μίλησε για τον: «Ιησούν τον Ναζωραίο, τον οποίο έχρισε ο Θεός με το Άγιο Πνεύμα» (Πραξ. 10:38)· ή ο Δαβίδ, όταν φώναξε και είπε: «Ο Θρόνος σου ο Θεός, μένει εις τον αιώνα του αιώνος. Σκήπτρο ευθύτητας είναι το σκήπτρο της βασιλείας Σου. Αγάπησες την δικαιοσύνη και μίσησες την ανομία. Για αυτό Σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός Σου, με έλαιο αγαλλιάσεως παρά τους μετόχους σου» (Ψαλ. 44:7-8). Όπως ο Χριστός σταυρώθηκε αληθινά, και ενταφιάστηκε, και αναστήθηκε, έτσι και εσείς κατά την βάπτιση σας καταξιωθήκατε να συν-σταυρωθείτε, να συν-ενταφιαστείτε και να συν-αναστηθείτε μαζί Του κατ απομίμηση. Το ίδιο ισχύει και για το χρίσμα. Εκείνος χρίστηκε με το νοητό λάδι της αγαλλίασης, που είναι το Άγιο Πνεύμα, και το οποίο ονομάζεται «έλαιο αγαλλιάσεως» γιατί αποτελεί την αιτία πνευματικής αγαλλίασης. Εσείς όμως χριστήκατε με μύρο και γίνατε κοινωνοί και μέτοχοι του Χριστού.
3. Το χρίσμα με το μύρο δεν είναι απλό μύρο αλλά θεία χάρις: Κοίταξε όμως να μην νομίσεις ότι εκείνο το μύρο ήταν γυμνό μύρο. Γιατί, όπως ο άρτος της Ευχαριστίας, μετά την επίκληση του Αγίου Πνεύματος, δεν είναι πλέον απλός άρτος, αλλά σώμα Χριστού, έτσι και το άγιο τούτο μύρο δεν είναι γυμνό, ούτε είναι κοινό, όπως θα έλεγε κανείς, αλλά μετά την επίκληση είναι δωρεά του Χριστού και με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος ενεργοποιεί την θεότητά Του. Το μύρο αυτό χρίεται συμβολικά επάνω στο μέτωπο σου και στα άλλα αισθητήριά σου. Με το ορατό μύρο χρίεται το σώμα, με το Άγιο όμως και ζωοποιό Πνεύμα αγιάζεται η ψυχή.
4. Γιατί το χρίσμα τοποθετείται στα αισθητήρια όργανα: Πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή, την οποίαν μετέφερε παντού ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο την δόξα του Κυρίου (Β Κορ. 3:18). Έπειτα χρίεστε στα αυτιά, για να αποκτήσετε τα αυτιά για τα οποία μίλησε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος το αυτί για να ακούω» (Ησ. 50:4)· και ο Κύριος, στα Ευαγγέλια: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει» (Ματ. 11:15). Έπειτα χρίεστε στην όσφρηση, για να λέτε, αφού πρώτα δεχθείτε το θείο μύρο: «Είμαστε για το Θεό η ευωδιά του Χριστού ανάμεσα σε εκείνους που σώζονται» (Β Κορ. 2:15). Μετά χρίεστε στο στήθος, «για να αντισταθείτε στις μεθοδεύσεις του διαβόλου έχοντας φορέσει τον θώρακα της δικαιοσύνης» (Εφ. 6:14-15). Γιατί όπως ο Σωτήρας μας μετά την βάπτισή Του και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και νίκησε τον αντίπαλό μας [τον διάβολο], έτσι και εσείς μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί με την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε μπροστά στην αντίπαλη ενέργεια και την νικάτε, λέγοντας, «Όλα μου είναι δυνατά, γιατί είμαι μέσα στον Χριστό που με ενδυναμώνει» (Φιλ. 4:13).
5. Το όνομα Χριστιανός υποδηλώνει το άγιο χρίσμα: Έχοντας αξιωθεί να λάβετε αυτό το άγιο χρίσμα, τώρα πια ονομάζεστε Χριστιανοί, και έτσι επαληθεύετε με την αναγέννησή σας αυτό το νέο σας όνομα. Προηγουμένως όμως, δηλ. πριν καταξιωθείτε να λάβετε το βάπτισμα και την χάρη του Αγίου Πνεύματος, δεν ήσασταν κυριολεκτικά άξιοι να ονομάζεστε με το όνομα αυτό, απλά βρισκόσαστε καθ οδό προς την απόκτησή του.
6. Το χρίσμα υπήρχε στην Π.Δ. τυπικά. Στην Κ.Δ. είναι αληθινό. Πρέπει όμως να γνωρίζετε, ότι το σύμβολο αυτού του χρίσματος βρίσκεται στην Παλαιά Διαθήκη. Γιατί όταν μετάδωσε ο Μωυσής το πρόσταγμα του Θεού στον αδελφό του, καθιστώντας τον αρχιερέα, αφού πρώτα τον έλουσε με νερό, ύστερα «τον έχρισε» (Λευιτικό 8:12), και από τότε λεγόταν «χριστός» (Λευιτικό 4:5) από το χρίσμα δηλαδή το τυπικό που είχε λάβει. Κατά τον ίδιο τρόπο και τον Σολομών, κατά την προαγωγή του σε βασιλέα, τον έχρισε ο αρχιερέας με μύρο αφού τον έλουσε στον Γειών, δηλ. στον Νείλο (Γ Βασ. 1:39-45). Αυτά βέβαια έγιναν σε εκείνους τυπικά. Σε σας όμως δεν είναι τυπικά (Α Κορ. 10:11), αλλά αληθινά, επειδή η αρχή της σωτηρίας σας είναι Εκείνος που χρίστηκε αληθινά με το Άγιο Πνεύμα. Πράγματι, Εκείνος είναι «η απαρχή» (Α Κορ. 13:23), και εσείς «το φύραμα» (Α Κορ. 5:7). Εάν η απαρχή είναι αγία, τότε η αγιότητα θα μεταφερθεί και στο φύραμα (Ρωμ. 11:16).
7. Το χρίσμα, η εκκλησία και οι πιστοί χριστιανοί: Αυτό λοιπόν το αληθινό χρίσμα φυλάξτε το άσπιλο. Γιατί αυτό είναι που θα σας διδάσκει τα πάντα, εάν μένει μέσα σας, όπως ακριβώς ακούσατε λίγο πριν από τον μακάριο Ιωάννη που είπε πολλά φιλοσοφώντας για το Άγιο Πνεύμα. Το χρίσμα αυτό είναι το πνευματικό φυλακτήριο του σώματος και η σωτηρία της ψυχής. Αυτό έλεγε τα παλιά χρόνια και ο μακάριος Ησαΐας στην προφητεία του: «Ο Κύριος θα κάνει κάτι για όλα τα έθνη επάνω στο όρος αυτό» (Ησ. 25:6) καλώντας «όρος» την «εκκλησία», όπως πάλι λέει και αλλού: «Στις έσχατες ημέρες το όρος του Κυρίου θα είναι εμφανές» (Ησ. 2:2) «θα πίνουν οίνο, θα πίνουν ευφροσύνη, θα χρίονται με μύρο» (Ησ. 25:6). Και για να σε διαβεβαιώσει για τα όσα ακούς περί αυτού μιλάει για αυτό σαν να ήταν μυστικό: «Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη, γιατί το θέλημα του Κυρίου έχει αναφορά σε όλα τα έθνη» (Ησ. 25:7).
Έχοντας λοιπόν χριστεί με το άγιο μύρο, διατηρήστε το άσπιλο και άμωμο μέσα σας, βελτιώνοντας τους εαυτούς σας με καλά έργα και κάνοντάς τους εαυτούς σας ευάρεστους στον αρχηγό της σωτηρίας μας (Εβρ. 2:10) Ιησού Χριστό, στον οποίον ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων, ΑΜΗΝ.
4η Μυσταγωγική Κατήχηση: Περι Σωματοσ και Αιματοσ του Χριστου
«Διότι εγώ παρέλαβα από τον Κύριο, αυτό που σας παράδωσα. Ότι δηλαδή, το βράδυ που παραδιδόταν έλαβε άρτον και αφού ευχαρίστησε τον έκοψε και είπε, Λάβετε, φάγετε, τούτο μου εστί το σώμα το υπέρ υμών κλώμενον· τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν. Παρομοίως [έλαβε] και το ποτήριον, μετά το δείπνο, και είπε, Τούτο το ποτήριον είναι η καινή διαθήκη εν τῷ εμῷ αίματι· τούτο ποιείτε, οσάκις αν πίνητε, εις την εμήν ανάμνησιν. Ωσάκις γαρ αν αν εσθίητε τον άρτον τούτον και το ποτήριον τούτο πίνητε, τον θάνατον του Κυρίου καταγγέλλετε, άχρις ού έλθη. Ώστε λοιπόν όποιος τρώει τον άρτον τούτον και πίνει το ποτήριον του Κυρίου ανάξια, θα είναι ένοχος για το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Ας δοκιμάζει λοιπόν ο κάθε άνθρωπος τον εαυτόν του, και έτσι ας τρώει από τον άρτο και ας πίνει από το ποτήριο· γιατί εκείνος που τρώει και πίνει ανάξια τρώει και πίνει κατάκριση για τον εαυτόν του, επειδή δεν διακρίνει το σώμα του Κυρίου. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο υπάρχουν μεταξύ σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και αρκετοί κεκοιμημένοι. Εάν είχαμε διάκριση δεν θα κρινόμαστε. Τώρα όμως που κρινόμαστε, παιδευόμαστε από τον Κύριο, για να μην κριθούμε [τελικά] μαζί με τους άλλους. Ώστε, αδελφοί μου, όταν συγκεντρώνεστε για να συν-φάγετε να δέχεσθε ο ένας τον άλλον. Εάν υπάρχει κανείς σας που πεινάει, ας τρώει στο σπίτι του, για να μην συν-βρισκόσαστε για καταδίκη. Όσον αφορά στα λοιπά, θα τα διευθετήσω όταν έλθω» (Α Κορ. 11:23-34).
1. Ο άρτος και ο οίνος της Ευχαριστίας είναι το σώμα και το αίμα του Χριστού: Αυτή η διδασκαλία του μακαρίου Παύλου αρκεί για να σας πληροφορήσει για τα θεία μυστήρια στα οποία αξιωθήκατε να κοινωνήσετε και να γίνετε ένα σώμα («σύσσωμοι») και ένα αίμα («σύναιμοι») με τον Χριστό. Γιατί μας λέει καθαρά, ότι το βράδυ που παραδιδόταν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έλαβε άρτον και αφού ευχαρίστησε τον έκοψε και έδωσε στους μαθητές του λέγοντας, «Λάβετε, φάγετε, τούτο μου εστί το σώμα.» Και παίρνοντας το ποτήριο ευχαρίστησε και είπε, «Λάβετε, πίετε, τούτο μου εστί το Αίμα» (Α Κορ. 11:23-25). Αφού λοιπόν μίλησε ρητά και είπε για τον άρτο, «Τούτο μου εστί το Σώμα» (Α Κορ. 11:24), ποιος θα τολμήσει να αμφιβάλλει; Και αφού επίσης το διαβεβαίωσε ρητά και είπε, «Τούτο μου εστί το Αίμα» (Ματθ. 26:28), ποιος ποτέ δεν θα δειλιάσει να πει ότι δεν είναι αυτό το Αίμα του;
2. Αυτός που έκανε στην Κανά το νερό οίνο δεν μπορεί να κάνει και τον οίνο αίμα; Κάποτε στην Κανά της Γαλιλαίας μετάβαλε με το νεύμα του το νερό σε οίνο. Πως λοιπόν δεν μπορεί να είναι αξιόπιστος ότι μετάβαλε τον οίνο σε αίμα; Όταν προσκαλέστηκε σε σωματικό γάμο έκανε εκείνο το παράδοξο θαύμα. Πως λοιπόν είναι δυνατόν να μην ομολογηθεί με πολύ μεγαλύτερη έμφαση ότι χάρισε την απόλαυση του σώματός Του και του αίματός Του στους υιούς του νυμφώνα Του;
3. Η μετάληψη του σώματος και του αίματος του Χριστού κάνει τον πιστό «χριστοφόρο:» Ώστε λοιπόν έχουμε πλήρη διαβεβαίωση ότι μεταλαβαίνουμε Σώμα και Αίμα Χριστού. Στον τύπο του άρτου σου δίνεται το Σώμα, και στον τύπο του οίνου σου δίνεται το Αίμα, για να γίνεις, με την μετάληψη του Σώματος και του Αίματος του Χριστού, σύσσωμος και σύναιμος με τον Χριστό. Με τον τρόπο αυτό γινόμαστε «χριστοφόροι,» γιατί το Σώμα Του και το Αίμα Του διαδίδεται σε όλα τα μέλη του σώματός μας. Όπως το θέτει ο μακάριος Πέτρος, γινόμαστε «κοινωνοί θείας φύσεως» (Β Πέτ. 1:4).
4. Η μετάληψη του Σώματος και του Αίματος του Κυρίου δίνει ζωή: Κάποτε είπε ο Χριστός σε κάποια συνομιλία του με τους Ιουδαίους: «Εάν δεν φάγετε την σάρκα μου και πιήτε το αίμα μου, δεν θα έχετε ζωή μέσα σας» (Ιωάν. 6:53). Εκείνοι όμως, επειδή δεν κατάλαβαν ότι τους μίλησε πνευματικά, σκανδαλίστηκαν και οπισθοχώρησαν, νομίζοντας ότι ο Σωτήρας τους πρότρεπε να γίνουν σαρκοφάγοι (Ιωάν. 6:61-63, 66).
5. Ο άρτος της Π.Δ. διαφέρει από τον και ο άρτο και το ποτήριο της Κ.Δ. Υπήρχαν και στην Παλαιά Διαθήκη άρτοι της προθέσεως (Α Παραλ. 9:32, 23:29), αλλά βρήκαν το τέλος τους (καταργήθηκαν) γιατί ανήκαν στην Παλαιά Διαθήκη. Στην Καινή Διαθήκη ο άρτος είναι ουράνιος και το ποτήριο, ποτήριο σωτηρίας (Ψαλ. 115:4) γιατί αγιάζουν την ψυχή και το σώμα. Όπως ο άρτος είναι κατάλληλος για το σώμα, έτσι και ο Λόγος είναι αρμόδιος για την ψυχή.
6. Το πως άρτος και οίνος γίνονται Σώμα και Αίμα Χριστού είναι θέμα πίστεως: Δεν πρέπει λοιπόν να θεωρείτε τον άρτο και τον οίνο σαν να είναι απλοί. Διότι σύμφωνα με την απόφαση του Δεσπότη γίνονται Σώμα και Αίμα Χριστού. Αν αυτό σου επιβάλλουν οι [σωματικές] αισθήσεις σου, η πίστη σου όμως σε διαβεβαιώνει διαφορετικά. Μη κρίνεις το πράγμα από την γεύση, αλλά πληροφορήσου από την πίστη, χωρίς να έχεις καμιά αμφιβολία ότι καταξιώθηκες να κοινωνήσεις Σώμα και Αίμα Χριστού.
7. Ο Δαβίδ προβλέπει την [Αγία] Τράπεζα, την σφραγίδα του Χρίσματος και το Ποτήριο με το Αίμα του Χριστού: Την δυνατότητα αυτή την ανακηρύττει ο Δαυίδ όταν λέει, «Ετοίμασες ενώπιόν μου Τράπεζα έναντι εκείνων που με καταθλίβουν» (Ψαλ. 22:5). Αυτό που εννοεί είναι το εξής: Πριν από την παρουσία Σου στην γη οι δαίμονες ετοίμαζαν για τους ανθρώπους ένα τραπέζι που ήταν ρυπαρό, μολυσμένο και γεμάτο δαιμονική δυνατότητα. Ύστερα όμως από την παρουσία Σου, Δέσποτά μου, ετοίμασες ενώπιόν μου [την Αγία] Τράπεζα. Όταν ο άνθρωπος λέει στον Θεό, «ετοίμασες ενώπιόν μου Τράπεζα» (Ψαλ. 22:5), τι άλλο εννοεί παρά την μυστική και νοητή Τράπεζα, την οποίαν ετοίμασε ο Θεός για μας απέναντι, δηλ. ενάντια, στην αντίθετη τράπεζα των δαιμόνων; Είναι προφανές ότι εκείνη είχε κοινωνία με τους δαίμονες, ενώ ετούτη με τον Θεό. «Άλειψες με λάδι την κεφαλή μου» (Ψαλ. 22:5). Σου άλειψε με λάδι την κεφαλή σου όταν σε σφράγισε στο μέτωπό σου την σφραγίδα [το μύρο], την οποίαν έλαβες από τον Θεό, για να γίνεις «αποτύπωμα της σφραγίδας, αγίασμα του Θεού» (Έξ. 28:36). «Και το ποτήριό σου με μεθάει σαν το πιο δυνατό κρασί» (Ψαλ. 22:5). Βλέπεις εδώ να αναφέρεται ένα ποτήριο το οποίο πήρε ο Χριστός στα χέρια Του και ευχαριστώντας [τον Θεό] είπε: «Τούτο μου εστί το Αίμα, το υπέρ πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών» (Ματθ. 26:28).
8. Ο Σολομών προβλέπει την Θ. Ευχαριστία, το Χρίσμα και τα λευκά ενδύματα των νεοφώτιστων: Για τον ίδιο λόγο υπαινίσσεται και ο Σολομών στον Εκκλησιαστή αυτή την χάρη, όταν λέει: «Έλα να φας τον άρτο σου με ευφροσύνη» (Εκκλ. 9:7). Αυτό το «Έλα» δηλώνει την πρόσκληση της σωτηρίας που καθιστά τον άνθρωπο μακάριο. [Και συνεχίζει], «και πιες τον οίνο σου με αγαθή καρδιά» (Εκκλ. 9:7), εννοώντας βεβαίως τον πνευματικό οίνο. [Και συνεχίζει], «και ας χυθεί λάδι επάνω στην κεφαλή σου» (Εκκλ. 9:8). Βλέπεις πως και αυτός υπαινίσσεται το μυστικό χρίσμα; [Επίσης λέει], «και ας είναι τα ενδύματά σου πάντοτε κάτασπρα με την έννοια ότι ευαρεστείται ο Κύριος με τα έργα σου» (Εκκλ. 8:7). [Μην ξεχνάς ότι] τώρα ευαρεστείται ο Κύριος με τα έργα σου, γιατί πριν προσέλθεις στην χάρη Του, τα έργα σου ήταν «ματαιότης ματαιοτήτων» (Εκκλ. 1:2). Τώρα όμως που απεκδύθηκες τα παλαιά σου ιμάτια και ενδύθηκες αυτά που είναι κάτασπρα με την πνευματική έννοια, πρέπει να φροντίσεις να τα διατηρείς κάτασπρα για πάντα. Βέβαια, δεν το λέμε αυτό, με την έννοια ότι πρέπει πάντοτε να φοράς λευκά ρούχα, αλλά με την έννοια ότι πρέπει να είσαι ντυμένος με τα πραγματικά λευκά και λαμπερά και πνευματικά ρούχα, για να μπορείς να λες μαζί με τον μακάριο Ησαΐα: «Ας αγαλλιάζει η ψυχή μου για τον Κύριο, γιατί με έντυσε με ένδυμα σωτηρίας, και μου φόρεσε χιτώνα ευφροσύνης» (Ης. 61:10).
9. Η μετάληψη του Αίματος και του Σώματος του Χριστού στηρίζει το σώμα και χαροποιεί την ψυχή του χριστιανού: Αφού λοιπόν έμαθες και πληροφορήθηκες όλα αυτά, ότι δηλαδή ο άρτος που βλέπεις δεν είναι άρτος, αν και στην γεύση παραμένει άρτος, αλλά είναι Σώμα Χριστού· και ότι ο οίνος που βλέπεις δεν είναι οίνος, αν και η γεύση θέλει να είναι οίνος, αλλά είναι Αίμα Χριστού· και ότι αυτό ακριβώς εννοούσε ο Δαβίδ, όταν έψελνε: «Ο άρτος στηρίζει την καρδία του ανθρώπου, ώστε να γίνει λαμπρό με χαρά το πρόσωπο που χρίστηκε με λάδι» (Ψαλ. 103:15). Στερέωσε λοιπόν την καρδία σου, μεταλαμβάνοντας αυτόν τον άρτο ως πνευματικό· και λάμπρυνε το πρόσωπο της ψυχής σου, το οποίο είθε να είναι ακάλυπτο με καθαρή συνείδηση, για να αντικατοπτρίζει την δόξα του Κυρίου και να προχωρεί από δόξα σε δόξα, «εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών», εις τον οποίον ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων, ΑΜΗΝ.
(συνέχεια και τέλος στο επόμενο)
St. Cyril of Jerusalem
THE HOLY SACRAMENTS
OF BAPTISM, CHRISMATION AND DIVINE COMMUNION
The Five Catechetical Lectures
Of St. Cyril of Jerusalem
(continued from the previous issue)
Translated From the Greek
By
Fr. GEORGE DION. DRAGAS, DD, PhD, DTh
Protopresbyter
[INTRODUCTION: At the time of St Cyril Patriarch of Jerusalem (4th century) whoever wanted to become Christian had to be prepared spiritually, to be catechized in the Christian Faith and then to be baptized. His enrolment in the catechetical school of the Church took place at the beginning of the Great Lent and the lessons were completed during the Holy Week. Baptism took place on the night of Great Saturday. Chrismation was also done at that time and the newly baptized took first Communion in the immaculate mysteries, the precious Body and all Holy Blood of Christ. Then, during the New Week, the last Catechetical Lessons were delivered which explained to the newly illumined the meaning of the three Mysteries (Sacraments) by which they became Christians. St. Cyril (+386) is the first Father of the Church to publish all his 24 Catechetical Lessons. In the 1st one, the Preliminary Catechism (Prokatechesis), he explains the perspectives of the Christian faith. In the 18 which follow and precede Baptism, he explains the parameters of the Christian life (Catechisms 2-6) and the main dogmas of the Christian faith (Catechisms 7-18). In the final 5 which are known as Mystagogical and follow Baptism (Catechisms 19-24), he explains the three initial Mysteries or Sacraments of Baptism, Chrismation and Divine Eucharist or Communion. The present article comprises these last 5 because they are a unit and constitute the pinnacle of St. Cyrils lessons to the newly illumined Christians. We include them here because of their special importance for all Christians and with the wish that they may become the starting point for rekindling our love and dedication to the leader of perfector of our faith, our Lord and God Jesus Christ.]
The 3rd Mystagogical Catechism: Holy Chrism
But you have a Chrism from the Holy One, and you know everything. I did not write to you that you do not know the truth. You do know the truth and that no lie is from the truth. Who is the liar except he who denies that Jesus is the Christ? He is the Antichrist, who denies both the Father and the Son. Anyone who denies the Son cannot have the Father, but anyone who confesses the Son has the Father also. You must retain what you heard from the beginning, If what you heard from the beginning remains with you, you too will remain with the Son and with the Father. And this is the promise which He promised to us, the life which is eternal. I wrote these things to you because of those who try to deceive you. You, however, have the Chrism which you received from Him, remaining in you, and therefore, you are not in need of anyone to teach you. It is His Chrism which teaches you about everything that is true and there is no lie in this teaching. Remain in Him as He taught you. And now my children remain in Him so that when He shall appear, we may have confidence, and not be ashamed before Him at His presence (I John 2:20-28)
1. Baptism entails Chrismation, i.e. the antitype of the outpouring of the Holy Spirit: Having been baptized into Christ, and put on Christ (Gal. 3:27), you have been made conformable to the Son of God (Rom. 8:29); for God having foreordained us unto adoption as sons, made us to be conformed to the body of Christ's glory (Phil. 3:21). Having therefore become partakers of Christ (Heb. 3:14), you are properly called Christs and of you God said, Touch not My Christs (Ps. 104:35), or anointed. Now you have been made christs by receiving the antitype of the Holy Ghost; and all things have been accomplished in you by imitation, because you are icons of Christ. He washed in the river Jordan, and having imparted of the fragrance of His Godhead to the waters, He came up from them; and the Holy Ghost in the fullness of His being lighted on Him, like resting upon like. And to you in like manner, after you had come up from the pool of the sacred streams, there was given a Chrismation, the anti-type of that with which Christ was anointed; and this is the Holy Ghost; of whom also the blessed Isaiah, in his prophecy respecting Him, said in the person of the Lord, The Spirit of the Lord is upon Me, because He has anointed Me. He has sent Me to preach glad tidings to the poor (Is. 61:1 and Luke 4:18).
2. The Chrismation of Christ and the Chrismation of the Christians: For Christ was not chrismated by men with oil or material ointment, but the Father chismated Him with the Holy Ghost, having appointed Him beforehand to be the Savior of the whole world. As Peter says, Jesus of Nazareth, whom God chrismated with the Holy Ghost (Acts 10:38). David the Prophet also shouted, saying, Your throne, O God, is for ever and ever; a scepter of righteousness is the scepter of Your kingdom; You have loved righteousness and hated iniquity; therefore God even Your God has chrismated You with the oil of gladness above Your fellows (Ps. 44:7-8). And as Christ was in reality crucified, and buried, and raised, and you are through Baptism accounted worthy of being crucified, buried, and raised together with Him in a likeness, so is it with the Chrism also. As He was chrismated with a spiritual oil of gladness, that is, with the Holy Ghost, which is called oil of gladness, because He is the author of spiritual gladness, so you were chrismated with myrrh, having been made partakers and fellows of Christ.
3. The myrrh of chrismation is not mere myrrh but a bearer of divine grace: Therefore, beware of supposing this to be mere myrrh. For as the Bread of the Eucharist, after the invocation of the Holy Ghost, is no longer mere bread, but the Body of Christ, so also this holy myrrh is no more simple myrrh, nor (so to say) common myrrh, but after invocation it is Christ's gift of grace, and is made fit to impart His Divine Nature by virtue of the advent of the Holy Ghost. This myrrh, then, is symbolically applied to your forehead and your other senses, and while your body is chrismated with this visible myrrh, your soul is sanctified by the Holy and life-giving Spirit.
4. Why chrismation is applied to the sensory organs: You were first chrismated on the forehead, so that you might be delivered from the shame, which the first man bore about with him everywhere because of his transgression; and that with unveiled face you might reflect as a mirror the glory of the Lord (II Cor. 3:18). Then [you were chrismated] on your ears; that you might receive the ears which are quick to hear the Divine Mysteries. As Isaiah said: The Lord gave me also an ear to hear (Is. 50:4). And as the Lord Jesus also said in the Gospel: He that has ears to hear let him hear (Matth. 11:15). Then [you were chrismated] on the nostrils; so that by receiving the sacred myrrh you may say, We are to God a sweet savor of Christ, in them who are saved (II Cor. 2:15). Afterwards [you were chrismated] on your breast; so that, having put on the breast-plate of righteousness, you may stand against the wiles of the devil (Eph. 6:14-15). For as Christ after His Baptism and the visitation of the Holy Ghost went forth and vanquished the adversary, so you, after receiving Holy Baptism and the Mystical Chrism and after putting on the whole armor of the Holy Ghost, may stand against the power of the adversary, and vanquish it, saying, I can do all things through Christ who strengthens me (Phil. 4:13).
5. The name Christian implies Chrismation: Having been counted worthy of this Holy Chrism, you are called Christians, verifying the name also by your new birth. Because, before you were deemed worthy of this grace, you had properly no right to this title, but were simply advancing on your way towards becoming Christians.
6. The OT Chrismation was only a type; the NT Chrismation is the true one: Moreover, you should know that in the Old Scripture there lies the symbol of this Chrism. Because at the time when Moses imparted to his brother the command of God, and made him High-priest, he chrismated him (Lev. 8:12); having first bathed him in water. As a result of this chrismation, Aaron was called Christ evidently because he had received the type of the Chrism. So also the High-priest, in advancing Solomon to the kingdom, chrismated him after he had bathed him in Gihon (III Kings 1:39045). To them, however, these things happened in a figure, but to you they were done not in a figure but in truth. This is because you were truly chrismated by the Holy Ghost. Christ is the beginning of your salvation, because He is truly the first-fruit (I Cor. 13:23) and you are the lump (I Cor. 5:7). Now if the first-fruit is holy, it is obvious that its holiness will also pass to the lump (Rom. 11:16).
7. Chrismation, the Church and the faithful Christians: Therefore, keep this chrism unspotted; because it will teach you all things, if it abides in you, as you have just heard the blessed John declaring this in speaking concerning this Chrism (I John 2:20). This holy chrism is a spiritual safeguard of the body and salvation of the soul. It was about this chrism that the blessed Isaiah prophesied and said, And on this mountain the Lord shall do something for all the nations (Is. 25:6) --by the word mountain he meant the Church as elsewhere, i.e. as when he said, In the last days the mountain of the Lord's house shall be manifest (Is. 2:2); they shall drink wine, they shall drink gladness, they shall chrismate themselves with myrrh (Is. 25:6). To get full assurance about this, hear the same prophet speaking of this myrrh as being mystical: Deliver all these things to the nations, for the counsel of the Lord is to all nations (Is. 25:7). Having been chrismated, therefore, with this holy chrism, keep it unspotted and unblemished in you, pressing forward through good works, and being made well-pleasing to the Captain of your salvation, Christ Jesus, to whom be glory for ever and ever. Amen.
The 4th Mystagogical Catechism: On the Body and Blood of Christ
I received from the Lord that which also I delivered unto you, namely, that the Lord Jesus, in the night in which He was betrayed, took bread, and having given thanks, he broke it and said: Take eat this is my body which is broken for you. Do this in remembrance of me. Likewise he took the cup after having had dinner and said: This cup is the New Testament in my blood. Do this, whenever you drink this bread and drink this cup in remembrance of me. For whenever you eat this bread and drink this cup you declare the death of the Lord till he comes So anyone who eats this bread or drinks the cup of the Lord unworthily will be guilty of the Body and Blood of the Lord. Let every human being, then, be self-examined, and then proceed to eat from the bread and drink from the cup. Because anyone that eats and drinks unworthily, eats and drinks judgment, not discerning the Body of the Lord. This is many among you are weak and sick and fall asleep. If we examined ourselves, we would not be condemned. Now, however, we are chastised by the Lord, so that we might not be condemned with the rest of the world. So, my brothers, when you gather to eat welcome one another. If anyone is hungry, let him eat at his home, so that you do not gather for condemnation. As for the rest, I will order you when I come (I Cor. 11:23-34).
1. The bread and the wine of the Eucharist are the Body and Blood of Christ: Even of itself this teaching of the Blessed Paul is sufficient to give you a full assurance concerning those Divine Mysteries, of which you were deemed worthy, and through which you have become of the same body and of the same blood with Christ. You have just heard him say explicitly, that Our Lord Jesus Christ in the night in which He was betrayed, took bread, and when He had given thanks He brake it, and gave to His disciples, saying, Take, eat, this is My Body: and having taken the cup and given thanks, lie said, Take, drink, this is My Blood (I Cor. 11:23-25). Since then He Himself declared and said of the Bread, This is My Body, who shall dare to doubt any longer? And since He has Himself affirmed and said, This is My Blood, who shall ever hesitate, saying, that it is not His blood?
2. He what changed water into wine in Cana can he not turn wine into blood? Once in Cana of Galilee, He turned water into wine by a mere nod. Is it then so incredible that He should have turned wine into blood? Called to a bodily marriage, He wrought that paradoxical miracle. How then, shall He not be more emphatically acknowledged to have granted the joy of His Body and Blood on the sons of the bridal-chamber?
3. By partaking of the Body and Blood of Christ believers are made Christ-bearers (Christophoroi): Therefore let us with full assurance partake of the Body and Blood of Christ. In the figure (type) of bread it is His Body that is given to you, and in the figure of wine, His Blood. And the reason for this is that by partaking of the Body and Blood of Christ you may be made of the same body and the same blood with Him. This is how we come to bear Christ on us (to be Christophoroi); because His Body and Blood are transmitted to all our members. It is through this then, according to the blessed Peter, that we became partakers of the divine nature (II Pet. 1:4).
4. By partaking of the Body and Blood of Christ believers receive life: On a certain occasion discoursing with the Jews Christ said to them, Unless you eat My flesh and drink My blood, you have no life in you (John 6:53). They were offended, because they did not hear His saying in a spiritual sense; and they went back, supposing that He was inviting them to eat flesh.
5. The OT bread differs from the bread and the cup of the NT: In the Old Testament there was also use of bread, the show-bread or bread of the offering (I Paral. 9:32, 23:29); but this use has come to an end, because it belonged to the Old Testament. In the New Testament, however, there is use of Bread from heaven and of a Cup of salvation ( Ps. 115:4), which sanctify soul and body, since the Bread corresponds to the body, and the Word is appropriate to our soul.
6. How the bread and the wine become Body and Blood of Christ is a matter of faith: You must not, then, regard the bread and the wine [of the Eucharist] as bare elements, for they are, according to the Lord's declaration, the Body and Blood of Christ; Although sense suggests the opposite to you, you must let faith establish your understanding. Judge not the matter on the basis of your taste, but let faith fully assure you and dispel all doubt that you were deemed worthy to partake of the very Body and Blood of Christ.
7. David foresaw the Holy Table, the seal of Chrismation and the Cup with the Blood of Christ: In addition, however, the blessed David advises us about the meaning of this, saying: You have prepared a Table before me in the presence of them that afflict me (Ps. 22:5). What he says, is this: Before Your advent, the evil spirits prepared a table for men, which was polluted, defiled and full of devilish influence; but since your advent, O Lord, You have prepared a Table before me. When this man says to God, You have prepared a Table before me (Ps. 22:5), what else does he indicate but that mystical and spiritual Table which God has prepared for us over against, that is, contrary and in opposition to, the evil spirits? It is obvious that that table offered communion with the demons, whereas this one, with God. You have chrismated my head with oil (Ps. 22:5). He chrismated your head with oil when he sealed your forehead with a seal the (myrrh) which you received from God; that you yourself may be made the engraving of the seal, holiness unto God (Ex. 28:36). And your cup intoxicates me, because it is very strong (Ps. 22:5). You see here the cup which Jesus took in His hands, and gave thanks [to God] and said: This is My blood, which is shed far many for the remission of sins (Matth. 26:28).
8. Solomon foresaw the D. Eucharist, the Chrismation and the White garments of the newly illumined Christians: For the same reason Solomon, hints at this grace, saying in his book Ecclesiastes: Come here, eat your bread with joy (Eccl. 9:7). This invitation to come here indicates the call to salvation which makes human beings blessed. [And he continues] and drink your wine with a merry heart (Eccl. 9:7), meaning, of course, the spiritual wine; [And he continues] and let oil be poured out upon your head (Eccl. 9:8). Do you see how he too alludes to the mystical Chrism? [And he goes on] and let your garments be always white, in the sense that the Lord is well pleased with your works (Eccl. 8:7). [Do not forget that] that now the Lord is well pleased with your works, because before you came to the grace of Baptism, you works were vanity of vanities (Eccl. 1:2). Now, however, that you have put off you old garments, and put on those which are white in a spiritual sense, you must take care to maintain them always white. We do not mean, of course, that you are always to wear white raiment; but that you must be clad in the garments which are truly white, bright and spiritual, so that you may say with the blessed Isaiah: My soul shall be rejoice in my God; for He has clothed me with a garment of salvation, and put a robe of gladness around me (Is. 61:10).
9. The Body and Blood of Christ received in the Eucharist strengthens the entire human being, both in its inner and outer aspects: Having learned and been fully informed about these things, namely, that what seems to be bread is not bread but the Body of Christ, though it remains bread to sensory taste; and what seems to be wine is not wine but the Blood of Christ, though the taste will indicate otherwise; and that this is what David meant when he sung: And bread strengthens man's heart, to make his face to shine with oil (Ps. 103:15), strengthen your heart, by partaking thereof as something spiritual. Brighten the face of your soul, and keep it unveiled with a pure conscience, so that you may reflect as a mirror the glory of the Lord and move up from glory to glory, in Christ Jesus our Lord, to whom be honor, and might, and glory, for ever and ever. Amen.
(to be continued)