ΙΕΡΗ ΚΑΤΗΧΗΣΗ
ΤΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΗΤΟΙ
ΤΗΣ ΜΙΑΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Υπό του
ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ
Μεταγλώττιση στην Νεοελληνική
Υπό
Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Δ. Δράγα, δφ, δθ, δθ.
Κεφάλαιον 8
A. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
1. Περί των θείων ενεργειών για τη σωτηρία του ανθρώπου
1. Τι έκανε ο Θεός για να απομακρύνει τα αδιάκοπα αυτά εμπόδια που δυσκολεύουν τον άνθρωπο από του να έλθει σε επικοινωνία μαζί Του;
Ο Θεός που είναι φιλάνθρωπος και φιλεύσπλαχνος έπλασε το μυστήριο της θείας οικονομίας, το οποίο έθεσε σε εφαρμογή αμέσως μετά την πτώση των πρωτοπλάστων σύμφωνα με την προαιώνια βουλή Του σχετικά με τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους.
2. Τι εννοούμε όταν μιλάμε για το μυστήριο της θείας οικονομίας;
Όταν μιλάμε για το μυστήριο της θείας οικονομίας εννοούμε την αποστολή στον κόσμο του Υιού του Θεού για τη σωτηρία του γένους των ανθρώπων [Σημείωση: Σύμφωνα με τα όσα λεει ο άγιος Αθανάσιος για την γένεση, «Επειδή αποστράφηκαν οι άνθρωποι τα αιώνια και με τη συμβουλή του διαβόλου επέστρεψαν στα φθαρτά, ο άνθρωπος που πλάσθηκε λογικός και κατ εικόνα άρχισε να αφανίζεται. Έτσι λοιπόν επειδή έχασαν οι άνθρωποι το λογικό τους ... τι έπρεπε να κάνει ο Θεός , ή τι άλλο έπρεπε να γίνει, παρά το να ανανεωθεί και πάλιν το κατ εικόνα, ώστε και πάλιν με βάση αυτό να μπορέσουν οι άνθρωποι να γνωρίσουν το Θεό; Και πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό εάν δεν ερχόταν κοντά μας αυτή η ίδια η εικόνα του Θεού , δηλ. του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού; Ήλθε λοιπόν ο Πανάγιος Υιός του Πατρός, που είναι η εικόνα του Πατρός, στο δικό μας επίπεδο, ώστε να ανακαινίσει το άνθρωπο που είχε πλασθεί σύμφωνα με Αυτόν»].
2. Περί της Ενανθρωπήσεως του Υιού του Θεού
3. Με ποιο τρόπο εργάσθηκε τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους ο Υιός του Θεού όταν ήρθε στον κόσμο;
Με το να γίνει τέλειος άνθρωπος, και να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου, προσφέροντας τον εαυτόν Του εξιλαστήρια θυσία προς το Θεό και Πατέρα Του, για τη ζωή και σωτηρία του κόσμου.
4. Τι διδάσκει ο Απόστολος Παύλος για την Ενανθρώπηση του Υιού του Θεού;
Ο Απόστολος Παύλος λεει στην Προς Ρωμαίους επιστολή του, ότι ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, ώστε σαν νέος Αδάμ να σώσει όσους πιστεύουν σ’ Αυτόν. Διότι «όπως από ένα άνθρωπο εισήλθε η αμαρτία στον κόσμο και από την αμαρτία ο θάνατος, και έτσι πέρασε ο θάνατος σε όλους τους ανθρώπους, και γι αυτό όλοι αμάρτησαν ... πολύ περισσότερο περίσσευσε στους πολλούς η χάρις και η δωρεά με τη χάρη του ενός ανθρώπου Ιησού Χριστού ... γιατί αν με το παράπτωμα του ενός ο θάνατος βασίλευσε δια μέσου του ενός, κατά πολύ περισσότερο εκείνοι που έλαβαν το περίσσευμα της χάριτος και της δωρεάς της δικαιοσύνης θα βασιλεύσουν στη ζωή δια μέσου του Ιησού Χριστού. Συνεπώς, όπως με ένα παράπτωμα ήρθε η κατάκριση σε όλους τους ανθρώπους έτσι και με ένα δικαίωμα ήρθε και η δικαίωση σε όλους τους ανθρώπους. Διότι όπως με την παρακοή του ενός ανθρώπου έγιναν οι πολλοί αμαρτωλοί, έτσι και με την υπακοή του ενός θα δικαιωθούν και οι πολλοί» (Ρωμ. 5:12-20).
5. Πως θεωρεί η Εκκλησία αυτή τη σωτηρία που έγινε δια του Υιού του Θεού στο ανθρώπινο γένος;
Η Εκκλησία θεωρεί αυτή τη σωτηρία σαν νέα δημιουργία, σαν αναγέννηση και ανάπλαση της παλαιάς δημιουργίας, και μυστήριο μέγα και ακατανόητο, αντάξιο της σοφίας και αγαθότητας του Θεού. Διότι μονάχα με μια τέτοια θεία οικονομία θα μπορούσε να σωθεί το ανθρώπινο γένος, εφ’ όσον αποδείχτηκε ότι ο άνθρωπος από μόνος του δεν μπορεί ούτε τη θεία δικαιοσύνη να ικανοποιήσει, ούτε να ελευθερωθεί από τη δουλεία της αμαρτίας και του θανάτου που εισήλθε δια μέσου της αμαρτίας.
3. Περί του έργου της χάριτος
6. Τι εννοούμε όταν μιλάμε για το έργο της χάριτος;
Όταν μιλάμε για το έργο της χάριτος εννοούμε τη σωτηρία που έγινε δια μέσου της οικονομίας της ενσαρκώσεως του Υιού του Θεού σε όλους που πιστεύουν στον Χριστό, και την ανακαίνισή τους κατά την εικόνα Εκείνου που τους έπλασε (Ρωμ. 3:12-26, Κολ. 10:11).
7. Τι διδάσκει η Εκκλησία για τη σωτηρίου του ανθρωπίνου γένους;
Η Εκκλησία διδάσκει ότι «όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου εξαπέστειλε ο Θεός το Υιό Του για να γεννηθεί από μια γυναίκα, να υπαχθεί κάτω από το νόμο, για να εξαγοράσει εκείνους που ήσαν υποταγμένοι κάτω από το νόμο, έτσι ώστε να λάβουμε από Εκείνον την υιοθεσία» (Γαλ. 4:5-6).
8. Πως εξιστορεί ο Ευαγγελιστής Λουκάς τον Ευαγγελισμό της Παρθένου;
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς λεει: ότι «αποστάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από το Θεό σε πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια Παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα, ονομαζόμενο Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ, και της οποίας το όνομα ήταν Μαριάμ, και ότι προσήλθε ο άγγελος προς αυτήν και της είπε, Χαίρε Κεχαριτωμένη! Ο Κύριος μετά Σου! Ευλογημένη Συ εν γυναιξί! Εκείνη ταράχθηκε όταν τον είδε και άκουσε τους λόγους του, και διαλογιζόταν τι να σήμαινε αυτός ο χαιρετισμός. Και τότε της είπε ο άγγελος, Μη φοβού Μαριάμ! Γιατί βρήκες χάρη από το Θεό, και να, θα συλλάβεις μέσα στη κοιλία σου και θα γεννήσεις Υιό, και θα καλέσεις το όνομα Του Ιησού. Αυτός θα είναι Μέγας, και θα κληθεί Υιός Υψίστου. Και ο Κύριος ο Θεός θα δώσει σ’ Αυτόν το θρόνο του Δαβίδ του πατρός του, και θα βασιλεύσει επάνω στον οίκο Ιακώβ σε όλους τους αιώνες, και η βασιλεία Του δεν θα έχει τέλος. Είπε τότε η Μαριάμ στον άγγελο: Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω κάποιον άνδρα; Και ο άγγελος αποκρίθηκε και της είπε: Το Άγιο Πνεύμα θα έλθει επάνω Σου, και η δύναμη του Υψίστου θα Σε επισκιάσει, γι αυτό και το παιδί που θα γεννήσεις θα ονομασθεί Υιός Θεού. Ήδη η Ελισάβετ η συγγενής Σου έχει και αυτή συλλάβει υιό στα γηρατειά της, και μάλιστα αυτός είναι ο έκτος μήνας της που την καθιστά στείρα. Γιατί κανένας λόγος Θεού δεν μπορεί να είναι απραγματοποίητος. Και τότε είπε η Μαριάμ: Ιδού η δούλη του Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα Σου. Και τότε αποχώρησε ο άγγελος από μπροστά της» (Λουκάς 1:26-38).
9. Ποια είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας για το πρόσωπο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού;
Η Εκκλησία μας διδάσκει, ότι ο Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, όπως ο ίδιος και οι Ευαγγελιστές και οι λοιποί Απόστολοι λέγουν, είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Είναι Θεός εκ της ουσίας (δηλ. από την ίδια την ύπαρξη) του Πατρός που γεννήθηκε πριν από όλους τους αιώνες (προαιώνια), μονογενής Υιός του Πατρός, Φως εκ Φωτός, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, και άνθρωπος εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου που γεννήθηκε μέσα στον χρόνο (χρονολογικά).
4. Περί του μεγέθους του Μυστηρίου
10. Σε τι συνίσταται το μέγεθος του Μυστηρίου της ενανθρωπήσεως του Υιού του Θεού;
Το μέγεθος του Μυστηρίου της ενανθρωπήσεως του Υιού του Θεού συνίσταται στην ένωση του άπειρου με το πεπερασμένο σε μία υπόσταση που ξεπερνά κάθε κατανόηση και έννοια, η οποία ένωση έγινε χωρίς μετατροπή ή σύγχυση καμιάς από τις δύο φύσεις (του άπειρου και του πεπερασμένου). Διότι ούτε η θεότητα έγινε ανθρωπότητα, ούτε το αντίθετο, ούτε επίσης προέκυψε κάτι τι τρίτο, αλλά παραμένουν αναλλοίωτες για πάντα και οι δύο φύσεις, και η θεία και η ανθρώπινη.
11. Τι διδάσκει η Εκκλησία ότι συνέβηκε στην ανθρώπινη φύση του Υιού του Θεού;
Η Εκκλησία διδάσκει, ότι με την ένωση των δύο φύσεων στο Χριστό η ανθρώπινη φύση ανυψώθηκε στον ανώτατο βαθμό τελειότητας, και θεώθηκε.
5. Περί των ιδιωμάτων (ιδιοτήτων) των δύο φύσεων του Χριστού
12. Μήπως προσέλαβε η ανθρώπινη φύση του Ιησού Χριστού τα ιδιώματα (ιδιότητες) της θείας φύσης Του;
Όχι. Διότι η κάθε μια από τις δύο φύσεις παρέμεινε αναλλοίωτη και άτρεπτη. Τα ιδιώματα της μιας φύσης που αποδίδονται στην άλλη σε ορισμένες περιστάσεις αναφέρονται στο όλο πρόσωπο ρου Σωτήρα και όχι στη μία φύση Του. Αυτή η απόδοση των ιδιοτήτων της μιας φύσης στην άλλη φύση γίνεται εξ αιτίας της υποστατικής ένωσής τους στον Χριστό, και αυτό ονομάζεται από τον Ιωάννη τον Δαμασκηνό και από τους μεταγενέστερους θεολόγους αντίδοση ιδιωμάτων (ανταλλαγή ιδιοτήτων). Έτσι κατά την έννοια αυτής της αντίδοσης μιλάμε για «προαιώνιο παιδίον», ή για «Θεόν που πάσχει», και εδώ φυσικά εννοούμε το πρόσωπο του θεανθρώπου. Η «αντίδοση των ιδιωμάτων» επιτρέπεται απλά και μόνο στα λόγια όχι όμως και στη δογματική αντίληψη.
13. Τι διδάσκει η Εκκλησία για τις δύο φύσεις του Χριστού;
Η Εκκλησία διδάσκει, ότι κάθε μια από τις δύο φύσεις έχει τη δική της θέληση κατά το δογματικό ορισμό («Όρο») της 6ης Οικουμενικής Συνόδου, αλλά ότι το ανθρώπινο θέλημα ελεύθερα και προαιρετικά έπεται και υποτάσσεται στο θείο θέλημά Του, διότι από τη φύση του διαλέγει το αγαθό [Σημείωση: Το αληθινό περιεχόμενο της επιλογής του ανθρώπου είναι το αγαθό, διότι ο νόμος του πνεύματός του είναι αγαθός. Η επιλογή του εναντίου είναι πλάνη της δυνατότητας επιλογής που οφείλεται σε ατελή γνώση. Από αυτήν προέρχεται η πτώση του ανθρώπου. Στο Χριστό όμως, που ήταν ο νέος αναμάρτητος Αδάμ, υπήρχε η θεία παγγνωσία που διαφώτιζε το αληθινό περιεχόμενο της επιλογής της ανθρώπινης φύσης Του και την περιφρουρούσε από την πλάνη. Γι αυτό το λόγο η ανθρώπινη επιλογή του Χριστού ελεύθερα και προαιρετικά υποτασσόταν στην θεία επιλογή (βούληση)].
6. Περί των ενεργειών των δύο φύσεων του Χριστού
14. Τι γνωρίζουμε για τις ενέργειες των δύο φύσεων του Χριστού;
Η Εκκλησία διδάσκει, ότι κάθε μια από τις δύο φύσεις του Χριστού έχει τη δική της ενέργεια. Επειδή όμως, από την άλλη μεριά, οι δύο αυτές φύσεις ενώθηκαν χωρίς σύγχυση, χωρίς μετατροπή, χωρίς διαίρεση και χωρίς διαχωρισμό, («ασυγχύτως, ατρέπτως αδιαιρέτως και αχωρίστως») μέσα σε μία υπόσταση, γι αυτό και η θέληση και η ενέργεια της κάθε μιας από τις δυο αυτές φύσεις γίνεται με ταυτόχρονη επικοινωνία με την άλλη («μετά της θατέρου κοινωνίας») σύμφωνα με τη διατύπωση της 6ης Οικουμενικής Συνόδου. Δηλαδή, σε κάθε θέλημα και κάθε ενέργεια της μιας συμφωνεί («συνευδοκεί») και συμβαδίζει («συντρέχει») και η άλλη, η θεότητα κατά το μέτρο της ανάγκης που υπάρχει και η ανθρωπότητα κατά το μέτρο της δυνατότητάς της.
15. Ποιοι είχαν αντίθετη αντίληψη προς την ορθόδοξη διδασκαλία της Εκκλησίας και δέχονταν σύγχυση των δύο φύσεων και θελήσεων του Χριστού;
Οι Μονοφυσίτες και οι Μονοθελήτες.
16. Ποιοι ήσαν οι αρχηγοί των αιρέσεων αυτών;
Για τον Μονοφυσιτισμό ήταν ο Ευτυχής και ο Διόσκορος που τον προστάτευσε. Για τον Μονοθελητισμό αρχηγοί ας θεωρηθούν ο Σέργιος Κωνσταντινουπόλεως και ο Ονώριος Ρώμης [Σημείωση: Λέμε «ας θεωρηθούν» διότι ο Μονοθελητισμός προήλθε από τις ενέργειες των Αυτοκρατόρων που ήθελαν να ενώσουν τους Μονοφυσίτες].
17. Ποιοι χαρακτηρίζονται σήμερα ως Μονοφυσίτες και Μονοθελήτες;
Οι Κόπτες, οι Ιακωβίτες και οι Αρμένιοι, οι οποίοι δέχονταν μία φύση στο Χριστό, όπως επίσης και οι Μαρωνίτες.
18. Κατά τι διαφέρει από εμάς ο Σωτήρας μας που είναι όμοιος μαζί μας κατά πάντα ως άνθρωπος;
Διαφέρει κατά το ότι είναι αναμάρτητος. Διότι όταν ενσαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου γεννήθηκε αναμάρτητος και παρέμεινε αναμάρτητος. Η αναμαρτησία της ανθρώπινης φύσης του Σωτήρα μας είναι απόρροια της υποστατικής ένωσής της με τη θεία φύση.
Κεφάλαιον 9
Β. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΜΕΣΙΤΙΚΟΥ ΑΞΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
1. Γιατί λέγεται ο Ιησούς Χριστός Μεσίτης της Διαθήκης της Χάριτος;
1ον) Διότι αυτός ως Μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων διεκπεραίωσε τη διαθήκη αυτή και συμφιλίωσε το Θεό με τον άνθρωπο.
2ον) Διότι αυτός εκπλήρωσε όλες της προϋποθέσεις («όρους») της διαθήκης αυτής για λογαριασμό του ανθρώπινου γένους, και
3ον) Διότι αυτός ως Μεσίτης της Διαθήκης της Χάριτος διανέμει όλες τις ευλογίες που απορρέουν από αυτήν στον λαό Του.
+
2. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του Μωϋσή ως Μεσίτου και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού;
α) Ο Μωϋσής ήταν απλός μεσίτης , β) για ορισμένο χρονικό διάστημα, γ) μεσίτης διαθήκης έργων και δ) ήταν μόνον άνθρωπος (Γαλ. 3:19). Ο Ιησούς Χριστός όμως ήταν α) μεσίτης με πλήρη εξουσία (Ματθ. 28:18), β) μεσίτης Αρχιερέας, τον οποίο πρόβαλε ο Θεός σαν εξιλαστήριο δια της πίστεως στο αίμα Του (Ρωμ. 3:25), γ) αιώνιος μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων (Α Τιμ. 2:5), δ) μεσίτης της Διαθήκης της Χάριτος και ε) ήταν Θεός και άνθρωπος. «Είς γαρ Θεός, είς και μεσίτης Θεού και ανθρώπων, άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο δούς εαυτόν αντίλυτρον υπέρ πάντων».
3. Πόσες φορές αποδίδεται στον Ιησού Χριστό η φράση «μεσίτης διαθήκης» στην Καινή Διαθήκη; και πως καλείται η Διαθήκης της Χάριτος;
Τρεις φορές (Εβρ. 8:6, 9:15 και 12:24): α) Στο 8:6 ονομάζεται «μεσίτης ανώτερης διαθήκης η οποία περιλαμβάνει ανώτερες επαγγελίες στη νομοθεσία της. Διότι αν εκείνη η πρώτη ήταν άμεμπτη, δεν θα υπήρχε θέση για τη δεύτερη». β) Στο 9:15 ονομάζεται «μεσίτης καινής διαθήκης , ώστε, αφού έγινε θάνατος για την απολύτρωση των παραβάσεων της πρώτης διαθήκης, να λάβουν την επαγγελία οι προσκεκλημένοι της αιώνιας κληρονομιάς». γ) Στο 12:24ονομάζεταιθ «μεσίτης νέας διαθήκης που συνδέεται με τον ραντισμό αίματος που μιλάει πολύ ισχυρότερα από το αίμα του Άβελ».
4, Ποιες είναι οι διάφορες έννοιες της λέξεως Μεσίτης;
1ον) Είναι η έννοια εκείνου που αποστέλλεται για να εξηγήσει το θέλημα και την εκτέλεση διαταγών του ενός από τα μέρη που συμφιλιώνονται, όπως ήταν ο Μωϋσής. 2ον) Είναι η έννοια του απλού συνηγόρου που συνηγορεί υπέρ του κατηγορουμένου ενώπιον του αδικηθέντος που κάνει την αγωγή, και 3ον) είναι η έννοια του αποτελεσματικού ειρηνοποιού. Ο Ιησούς Χριστός ως Μεσίτης είχε λάβει πλήρη εξουσία και κρίση (Mατθ. 28:18, 9:6, Ιωάννης 5:22, 25, 26, 27), και γι αυτό επιτελεί αποτελεσματικά την συμφιλίωση μεταξύ Θεού και ανθρώπων δια μέσου ενός εξιλασμού που είναι εντελώς ικανοποιητικός και μιας υπακοής που είναι αξιόμισθη.
5. Γιατί ήταν αναγκαίο ο Μεσίτης της Χάριτος να είναι θεάνθρωπος;
Διότι μόνο εκείνος που είναι κοινωνός και στη θεία και στην ανθρώπινη φύση θα μπορούσε να συμφιλιώσει το Θεό προς τον άνθρωπο εκπληρώνοντας κάθε δικαιοσύνη. Σαν Θεός α) θα ήταν αποτελεσματικός ειρηνοποιός, β) θα μπορούσε να αποκαλύψει το Θεό στους ανθρώπους,[1] γ) θα ήταν υπεράνω κάθε νόμου για να σώζει τους παραβάτες του νόμου της πρώτης Διαθήκης και δ) θα ήταν κάτοχος απεριόριστης σοφίας, γνώσης και δύναμης, ώστε να φωτίζει και να ενδυναμώνει εκείνους που Τον εμπιστεύονται. Σαν άνθρωπος α) θα αντιπροσώπευε όλους τους ανθρώπους σαν δεύτερος Αδάμ, β) θα ήταν κάτω από το νόμο για να μπορεί να εξαγοράζει εκείνους που ήσαν κάτω από το νόμο (Γαλ. 4:4,5 και Λουκ. 4:1-12), γ) θα μορούσε να ομοιωθεί τέλεια με τους αδελφούς Του ώστε να γίνει ελεήμων και πιστός Αρχιερέας τους ενώπιον του Θεού (Εβρ. 2:17,18, και 4:15,16), και δ) θα ήταν η κεφαλή της Εκκλησίας, πρωτότοκος πάσης της κτίσεως και πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς (Ρωμ. 8:29 και Κολ. 1:15).
6. Πως αποκαλείται ο Χριστός στην Αγία Γραφή;=
1) Υιός ανθρώπου (Δαν. 7:13-14) και έτσι αυτοαποκαλείται ο Σωτήρας στα Ευαγγέλια.
2) Δεύτερος Αδάμ (Ρωμ. 5:1, Α Κορ. 15:45);
3) Ο Ερχόμενος (Λουκ. 7:19, Ματθ. 11:3, Ιωάν. 6:14);
4) Ελπίς του Ισραήλ (Πραξ. 28:26);
5) Παράκλησις του Ισραήλ (Λουκ. 2:25-26);
6) Σωτήρ του Ισραήλ (Ιωάν. 1:51, 12:13, Ματθ. 27:27);
7) Δόξα λαού Ισραήλ (Λουκ. 2:32);
8) Ο Ρυόμενος (Ησ. 59:20, Ρωμ. 11:26);
9) Σωτήρ (Λουκ. 2:11, Πραξ. 5:31, 13:23, etc.);
10) Μεσίτης (Α Τιμ.. 2:15, Εβρ. 8:6, 9:15, 12:24);
11) Αρχηγός της ζωής (Πραξ. 3:15);
12) Φως (Ησ. 42:6, 7, 49:6, 60:1, Λουκ. 2:32, Ιωάν. 1:9, 7);
13) Πρωτότοκος πάσης κτίσεως (Κολ.. 1:15, Εβρ. 1:6, Ρωμ. 8:29);
14) Υιός Θεού (Ψαλμ. 2:7, Β Βασ. 7:14, Ματθ. 3:16, 16:16, κτλ.);
15) Εκλεκτός Θεού (Λουκ. 35);
16) Ηγαπημένος του Θεού (Εφ. 1:6, Κολ. 1:13);
17) Άγιος του Θεού (Μαρκ. 1:24, Αποκ. 3:7);
18) Εμμανουήλ (Ησ. 7:14, Ματθ. 1:23);
19) Ανατολή (Λουκ. 1:78, Ζαχ. 3:8, 6:12);
20) Ήλιος της δικαιοσύνης (Μαλ. 4:2);
21) Άγγελος της διαθήκης (Ματθ. 50:1);
22) Μεγάλης βουλής Άγγελος (Ησ. 9:6);
23) Σωτήριον του Θεού (Λουκ. 2:30, 3:6, Πραξ. 28:28, Ησ. 38:11, 40:5 etc.)
Ο ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ
Ο ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΣ
S A C R E D C A T E C H I S M
O F T H E
EASTERN ORTHODOX CHURCH
I.E. OF THE ONE HOLY CATHOLIC AND APOSTOLIC CHURCH
By
ST. NEKTARIOS OF PENTAPOLIS
Translated from the Greek original by
Proptopresbyter George Dion. Dragas PhD, DD, DTh
CHAPTER VIII
A. ON THE MYSTERY OF THE DIVINE ECONOMY
1. Concerning the Divine activities (energeiai) towards the salvation of man
1. What did God do, in order to lift the obstacles which inhibited man from entering into communion with Him?
God, being a lover of mankind and merciful, created the mystery of the divine economy, which He put to operation as soon as the ancestors fell, according to His long standing will concerning the salvation of man.
2. What do we mean when we speak about the mystery of the Divine Economy?
When we speak about the mystery of the Divine Economy, we mean the mission of the Son of God for the salvation of the human race. St. Athanasius says in his exposition of Genesis: “Spurning things eternal and by the devil’s advice, they returned to things corruptible and the rational man that was made in God’s image was being ruined. So, when human beings became irrational… what should God have done, or what had to be done? Was it not right that He should renew what made according to His image, so that by this human beings might come to know Him again? And how else could this be done except through the coming by of this very Image of God, namely, of our Savior Jesus Christ? The All-holy Son of the Father, being the Image of the Father, came by to our own space so that He might renew the human being which had been made according to Him.”
2. Concerning the Becoming-man of the Son of God
3. In what way did the Son of God work out the salvation of the human race when He came into the world?
He did this by becoming a perfect man, who lifted the sin of the world and offered Himself as expiatory sacrifice to God His Father for the life and salvation of the world.
4. What does the Apostle Paul teach about the Becoming man of the Son of God?
The Apostle Paul says in his Epistle to the Romans, that the Son of God became man so that as a new Adam, He might save those who believe in Him; because, “as through one man sin came into this world and through sin, death, on account of which all sinned… so much more the grace of God and the gift of the grace which is through the one man Jesus Christ was in excess in the many… for if by the transgression of one, death ruled through this one, much more through the excess of the grace and by their receiving the gift of righteousness will they reign in life through Jesus Christ. So then, as through one transgression, condemnation passed to all human beings, likewise through one righteous act justification in life passed to all human beings too; for as through the disobedience of one man the many became sinners, so through the obedience of one the many were made righteous” (Rom. 5:12-20).
5. How does the Church view the salvation which was made for the human race through the Son of God?
The Church views this salvation as a new creation, as a regeneration, and reshaping of the old creation, and as a great and incomprehensible mystery worthy of the divine wisdom and goodness; because only through such a divine economy could the human race be saved; and because it was proven, that man could not of himself satisfy the divine righteousness, nor could he be freed from the slavery of sin and from the death which entered in through sin.
3. Concerning the work of grace
6. What do we mean by the work of grace?
When we speak about the work of grace, we mean the salvation through the economy of the Son of God which was made for all those who believe in Christ and their renewal according to the image of Him who created them (Rom. 3:12-26 and Col. 10:11).
7. What does the Church teach about the salvation of the human race?
The Church teaches, that “when the fullness of time came, God sent out His Son, to be born of a woman, to come to be under the law, so that He might purchase those who are under the law, and so we might receive adoption from Him” (Gal. 4:5-6).
8. How does Luke the Evangelist narrate the Evangelization of the Virgin Mary?
Luke the Evangelist says: that “the Angel Gabriel was sent by God to a city of Galilee, the name of which is Nazareth, to a virgin that was betrothed to a man, whose name was Joseph, from the house of David, and the name of the virgin was Mary, and when the Angel came in to her, he said, Rejoice, You, full of grace, the Lord is with You; blessed are You among women. And when She saw, She was much troubled by his word, and began to ponder as to what this greeting might be. And the Angel said to Her: Do not be afraid, Mary; for You have found grace with God, and behold, You will conceive in Your womb and bear a son, and You shall call His name Jesus; He will be great and will be called Son of the Most High,; and the Lord God will give to Him the throne of David, His father, and He will reign over the House of Jacob throughout the ages, and of His kingdom there will be no end. And Mary said to the Angel, How can this be, since I have not been with a man? And the Angel responded to Her and said, a Holy Spirit will come upon You, and a power of a Highest will overshadow You. And this is why the child to be born of You will be called Son of God. And behold, Elizabeth, Your relative, has also conceived in her old age; And this is the sixth month to her, who is called barren; because no word of the Lord will be impossible. And Mary said, behold the servant of the Lord; let it become to me according to Your will. And the Angel departed from Her” (Luke 1:26-38).
9. What is the teaching of the Church concerning the Person of our Savior Jesus Christ?
The Church teaches, that our Savior Jesus Christ, as He Himself and the Evangelists and the rest of the Apostles say, is perfect God and perfect man. He is God from the very being of the Father, having been born before all ages, an Only-Begotten to the Father, Light of Light, true God from true God, and a man born in time from the Holy Spirit and the Virgin Mary.
4. Concerning the magnitude of the Mystery
10. In what does the magnitude of the Mystery of the Becoming-man of the Son of God consist?
The magnitude of the mystery of the Becoming-man of the Son of God consists in the union beyond all mind and concept in one specific existence (hypostasis) of what is infinite with what is finite, which took place without conversion or confusion of each nature; because neither the Godhead became manhood, nor the opposite, nor was a third something that was produced from the two, but both the divine and the human natures remain for ever immutable.
11. What does the Church teach about what happened to the human nature of the Son of God?
The Church teaches that through the Union of the two natures united in Christ the human nature was raised to the highest degree of perfection and was deified.
5. Concerning the properties (idiōmata) of the two natures united in Christ
12. Did the deified human nature of Jesus Christ assume the properties of His divine nature?
No; because each nature remained immutable and unchangeable. The properties of the one nature which are sometimes attributed to the other nature refer to the person of the Savior and not to His one nature. This attribution of properties of the one nature to the other nature is due to their “hypostatic union” (hypostatikē henōsis) in Jesus Christ and is called by John Damascene and later theologians “exchange of properties” (antidosis idiōmatōn). It is in the sense of this “exchange” that we say: that the pre-eternal child, or God, suffers, where we understand the person of the God-man; but the “exchange of properties” is allowed only in simple, but not in dogmatic, discourse.
13. What does the Church teach about the two natures united in Christ?
The Church teaches that, each nature has its own activity (energeia). Since the two natures, however, were united without confusion, without change, without division and without separation, for this reason the will (thelēsis) and activity of each nature operates “in communion with the other” (meta tēs thaterou koinōnias) according to the dogmatic Statement (Horos) of the 6th Ecumenical Synod; i.e., that to each decision (thelēma) and to each activity of the one the other one consents and concurs in an appropriate way – the Godhead according to the measure of the existing need, and the manhood according to the measure of its capacity.
14. Who opposed the Orthodox teaching of the Church and accepted a confusion of the two natures and the two wills united in Christ?
These were the Monophysites and Monothelētes.
15. Who were the leaders of these heresies?
The leader of Monophysitism was Eutyches and also Dioscoros who protected him; as leaders of Monothelētism we could mention Sergios of Constantinople and Honorios of Rome.[2]
16. Who are regarded today as Monophysites and Monothelētes?
The Copts, the Jacobites and the Armenians, who accepted one will in Christ, and to them we must add the Moronites, although the Maronites are Uniates of the Western Church.
17. In what way does the Savior, who as man was like us in all respects, differ from us?
He differs in that He was sinless; because becoming incarnate from the Holy Spirit and Mary the Virgin, He was born sinless and remained sinless. The sinlessness of the human nature in Christ is a consequence of its hypostatic union with the divine nature.
CHAPTER IX
B. ON THE MEDIATOR OFFICE OF THE SAVIOR JESUS CHRIST
1. Why Jesus Christ is called Mediator of the Covenant of Grace?
a) Because as Mediator between God and human beings He completed this Covenant reconciling God towards man; b) because He fulfilled all the conditions (terms) of this Covenant for the human race; and c) because as Mediator of the Covenant of Grace He distributes all the blessings of it to His people.
2. What is the difference between Moses as Mediator and our Lord Jesus Christ?
a) The difference was that Moses was a simple Mediator; b) that he was such for a specific time; c) that he was a mediator of a Covenant of works; and d) that he was only a man (Gal. 3:19); whereas Jesus Christ is a) a mediator with full authority in heaven and on earth (Matthew 18:18); b) a mediator High-Priest, whom God set forth as mercy-seat (hilastērion) through faith in His Blood (Rom. 3:25); c) a mediator between God and human beings for all time (I Tim. 2:5); d) a mediator of the Covenant of Grace; and e) He is both God and man: “For there is one God and one Mediator between God and human being, the man Christ Jesus, who gave Himself a ransom for all.”
3. How many times is the phrase “Mediator of a Covenant” attributed to Jesus Christ in the New Testament? And how is the Covenant of Grace called?
There are three times: Heb. 8:6, 9:15 and 12:24; a) in Heb. 8:6, He is called “mediator of a greater Covenant (kreittonos diathēkēs), which has been enacted on greater promises; for if the first one was blameless, there would be no place sought for a second;” b) in Heb. 9:15, He is called “mediator of a new Covenant (kainēs diathēkēs), so that, as death takes place for the redemption of the transgressions committed under the first Covenant, those called might receive the promise of an eternal inheritance;” and c) in Heb. 12:24, He is called “mediator of a novel Covenant (neas diathēkēs), connected with the sprinkling of blood which speaks exceedingly greater than the blood of Abel.”
4. What are the different senses of the word Mediator?
1st) There is the sense of one who is sent to explain the will and to implement the commandments of one of the contracting parties, as Moses was (Gal. 3:19); 2nd) there is the sense of a mere advocate who defends an accused person in the presence of the party that has suffered injustice; and 3rd) there is the case of the effective peacemaker. Jesus Christ as Mediator has received all authority and right of judgment (Matth. 28:18, 9:6, John 5:22, 25, 26, 27). He effectively brings about reconciliation between God and human beings through an expiation, which is completely satisfactory, and an obedience, which is truly meritorious.
5. Why was it necessary that the Mediator of grace should be a God-man?
Because only one who participates in the divine and the human nature could reconcile God towards man fulfilling all righteousness; for as God a) He would be effectively peacemaker, b) He would reveal God to human beings,[3] c) He would be higher than every law and would save the transgressors of the law of the first Covenant, and d) He would be possessor of infinite wisdom and power and would enlighten and empower those who believe in Him; and as man a) He would represent the human beings as a second Adam, b) He would be under the law in order to redeem those under the law (Gal. 4:4,5, Luke 4:1-12), c) He would be assimilated in all respects with the brethren in order to become a faithful High-priest regarding their relation to God (Heb. 2:17,18 and 4:15,16), and d) He would be the head of the Church, and firstborn of all creation, and firstborn among many brethren (Rom. 8:29, Col. 1:15).
6. How is Jesus Christ called in holy Scripture?
1) The Son of Man (Dan. 7:13-14) and this is how the Savior calls Himself in the Gospels;
2) The Second Adam (Rom. 5:1, I Cor. 15:45);
3) The One who is coming (Luke 7:19, Matth. 11:3, John 6:14);
4) The hope of Israel (Acts 28:26);
5) The Consolation of Israel (Luke 2:25-26);
6) The Savior of Israel (John 1:51, 12:13, Matth. 27:27);
7) The Glory of the people Israel (Luke 2:32);
8) The Deliverer (Isaiah 59:20, Rom. 11:26);
9) The Savior (Luke 2:11, Acts 5:31, 13:23, etc.);
10) The Mediator (I Tim. 2:15, Heb. 8:6, 9:15, 12:24);
11) The Leader of Life (Acts 3:15);
12) The Light (Is. 42:6, 7, 49:6, 60:1, Luke 2:32, John 1:9, 7);
13) The Firstborn of all creation (Col. 1:15, Heb. 1:6, Rom. 8:29);
14) The Son of God (Ps. 2:7, II Kings 7:14, Matth. 3:16, 16:16, etc.);
15) The Chosen One (Luke 35);
16) The Beloved of God (Eph. 1:6, Col. 1:13);
17) The Holy One of God (Mark 1:24, Rev. 3:7);
18) The Emmanuel (Is. 7:14, Matth. 1:23);
19) The Dawn (Luke 1:78, Zach. 3:8, 6:12);
20) The Sun of Righteousness (Mal. 4:2);
21) The Angel of the Covenant (Matth. 50:1);
22) The Angel of the Great Counsel (Is. 9:6);
23) The Salvation of God (Luke 2:30, 3:6, Acts 28:28, Is. 38:11, 40:5 etc.)
Saint Nektarios of Pentapolis
The Miracle-Worker