ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΣΥΝΟΔΩΝ, ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΩΝ,

ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ (Α)

(Διασκευή των κεφαλαίων ΝΘ΄ και Ξ΄ του Ταμείου Ορθοδοξίας του Επισκόπου Καμπανίας Θεοφίλου)

Υπο

Πρωτοπρεσβυτέρου ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΙΟΝ. ΔΡΑΓΑ, δφ, δθ, δθ

Προλεγόμενον: Στις 15 Οκτωβρίου η Εκκλησία μας γιορτάζει την μνήμη της Έβδομης Οικουμενικής Συνόδου (787) που έκανε την αναστήλωση των ιερών εικόνων στην λατρεία της ύστερα από τη πρώτη φάση της εικονοκλαστικής διαμάχης (726-780). Έτσι μας δίνεται η ευκαιρία να υπενθυμίσουμε μερικά βασικά σημεία περί συνόδων και συνοδικότητας στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική παράδοση. Η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι η Εκκλησία των Συνόδων, δηλαδή η Εκκλησία της συνοδικής διαδικασίας. Η έννοια της συνοδικότητας συνδέεται άμεσα με την έννοια της καθολικότητας και οι δυο τους μαζί φανερώνουν την Ορθοδοξία και την οικουμενικότητά της. Η Ορθόδοξος Εκκλησία δέχεται σαν αδιάσειστη οικουμενική βάση της εκκλησιαστικής κανονικότητάς της επτά Οικουμενικές Συνόδους και αρκετές Τοπικές. Όλες τους συνήλθαν για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετηρίδας μ.Χ. Στις παραγράφους που ακολουθούν θα εξηγήσουμε γενικά το σκοπό της κάθε μιας Συνόδου και άλλα σχετικά συνοδικά θέματα.

Η Πρώτη Οικουμενική Σύνοδος (Νίκαια Βιθυνίας, 325) κήρυξε τον Υιόν του Θεού ομοούσιο με τον Πατέρα ενάντια στον αιρετικό Άρειο, που βλασφημούσε και έλεγε ότι ο Υιός είναι κτίσμα του Θεού. Ο Υιός δεν ήταν κτίσμα γιατί δεν γεννήθηκε από το μηδέν αλλά από την ουσία του Πατρός και μάλιστα αιώνια. Επίσης, η Σύνοδος αυτή νομοθέτησε για την Αγία και Μεγάλη Σαρακοστή και για το Άγιο Πάσχα. Δηλαδή δέχθηκε ότι σωστά είχαν προηγουμένως νομοθετήσει περί αυτών οι Άγιοι Απόστολοι με ανάλογο αποστολικό κανόνα.

Η Δεύτερη Οικουμενική Σύνοδος (Κωνσταντινούπολις Α΄, 381) διακήρυξε ότι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται εκ του Πατρός, είναι Θεός αληθινός και ομοούσιος με τον Υιό, ενάντια στον αιρετικό Μακεδόνιο και στους Πνευματομάχους, που έλεγαν ότι το Πνεύμα το Άγιο είναι κτίσμα (ποίημα) του Υιού. Επίσης ομολόγησε την αληθινή ανθρωπότητα του Χριστού ενάντια στους Απολλιναριστές που αρνούνταν την ακεραιότητα της ανθρώπινης φύσης του ενανθρωπήσαντος Κυρίου και έλεγαν ότι ο Χριστός δεν είχε λογική ανθρώπινη ψυχή, ή ανθρώπινο νου, γιατί τη θέση αυτή την κατείχε ο θείος Λόγος.

Η Τρίτη Οικουμενική Σύνοδος (Έφεσος, 431/3) διακήρυξε ότι ο Χριστός είναι ένα και το αυτό πρόσωπο, Θεός αληθινός και άνθρωπος αληθινός λόγω της υποστατικής ενώσεως (του Θείου προσώπου του Υιού του Θεού με την ανθρώπινη φύση) και συνεπώς η Παναγία είναι Θεοτόκος, ενάντια στον αιρετικό Νεστόριο, που έλεγε ότι άλλος ήταν ο Υιός του Θεού και άλλος ο Χριστός υποστατικά (δηλαδή υπήρχαν στο Χριστό δύο πρόσωπα και δύο υποστάσεις που αντιστοιχούσαν στον Υιό του Θεού και στον υιό της Παρθένου Μαρίας).

Η Τέταρτη Οικουμενική Σύνοδος (Χαλκηδόνα, 451) διακήρυξε ότι ο ένας Χριστός ήταν και Θεός αληθινός και άνθρωπος αληθινός, με δύο φύσεις (τη θεία και την ανθρώπινη) και μετά την υποστατική ένωση, ενάντια στο αιρετικό Ευτυχή και στον Διόσκορο, που έλεγαν ότι οι δύο φύσεις του Χριστού (δηλ. η θεότητα και η ανθρωπότητα) συνήλθαν και ενώθηκαν έτσι ώστε να αποτελέσουν μία φύση και μία υπόσταση μετά την ένωσή τους (που δηλώνει σύγχυση).

Η Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδος (Κωνσταντινούπολις Β΄, 553) διευκρίνισε τη Διακήρυξη της Τέταρτης καταδικάζοντας τους Νεστοριανούς που προηγήθηκαν και εκείνους που συνέχισαν να υπάρχουν μετά την καταδίκη του Νεστοριανισμού από την Τρίτη Οικουμενική Σύνοδο. Η ίδια Σύνοδος διακήρυξε ότι η διατύπωση “μία φύση του Θεού Λόγου σεσαρκωμένη” του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας δεν είναι σύμφωνη με την Μονοφυσιτική αίρεση που καταδίκασε η Τέταρτη και συνεπώς είναι ορθόδοξη. Επίσης, η Σύνοδος αυτή καταδίκασε τις Ωριγενιστικές φλυαρίες που βασίζονταν στις ιδέες του Πλάτωνα, όπως π. χ. την προύπαρξη της ψυχής προ της γεννήσεως του σώματος και την κατάργηση της κολάσεως, δηλ. την αποκατάσταση όλων των αμαρτωλών κατά την συντέλεια των αιώνων.

Η Έκτη Οικουμενική Σύνοδος (Κωνσταντινούπολις Γ΄, 680/1) διακήρυξε ότι ο Χριστός είχε δύο φυσικά θελήματα με τα οποία αποφάσιζε και ενεργούσε και ως θεός και ως άνθρωπος αντίστοιχα. Το δόγμα αυτό των δύο φυσικών θελημάτων του Χριστού, που αντιστοιχούσαν στις δύο φύσεις Του (τη θεία και την ανθρώπινη), διακηρύχθηκε ενάντια στους αιρετικούς πατριάρχες, Σέργιο Κωνσταντινουπόλεως, Κύρο Αλεξανδρείας, Ονώριο Ρώμης, Πύρρο, Πέτρο και Παύλο Κωνσταντινουπόλεως, Μακάριο (Αντιοχείας) και Θεόδωρο (τον πρωτοσύγκελο του Μακαρίου). Οι ανωτέρω έλεγαν ότι ο Χριστός είχε ένα προσωπικό θέλημα και έτσι έμμεσα συμφωνούσαν με τον μονοφυσιτισμό του Ευτυχή και του Διόσκορου που οδηγούσε σε σύγχυση των δύο φύσεων του Χριστού.

Η Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος (Νίκαια Βιθυνίας Β΄, 787) επικύρωσε και διαβεβαίωσε το εξαίρετο, χρησιμότατο και ευσεβέστατο έθιμο των αγίων Εικόνων, που είχε την αφετηρία του στην αποστολική εποχή. Το έθιμο αυτό πολεμήθηκε από τους εικονομάχους με πολλή λύσσα, γιατί σκοπός τους ήταν να εξαλείψουν από τη μνήμη των χριστιανών τα όσα συντελέστηκαν στη θεία οικονομία της Ενανθρώπησης του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και να οδηγήσουν τους χριστιανούς στον Ιουδαϊσμό. Η Σύνοδος όμως απέδειξε ότι οι Ορθόδοξοι αποδίδουν την λατρεία μόνον στην Αγία Τριάδα, ενώ στις εικόνες απονέμουν μόνον τιμή, δηλ. τιμητικό ασπασμό και προσκύνηση.

Προ-Νικαιανές Τοπικές Σύνοδοι: Πριν γίνει η πρώτη οικουμενική σύνοδος έγιναν διάφορες άλλες, ήδη από την εποχή των αποστόλων και μετά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Τοπική Σύνοδος της Καρχηδόνας (το 251) στην οποία συζητήθηκε υπό την προεδρία του αγίου επισκόπου Καρχηδόνας και μάρτυρος Κυπριανού αν θα έπρεπε να βαπτίζονται ή όχι οι αιρετικοί και σχισματικοί που επέστρεφαν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Η σύνοδος αυτή αναφέρεται ως η πρώτη τοπική. Μια άλλη εξ ίσου σπουδαία Τοπική σύνοδος έγινε εκείνη την εποχή στην Άγκυρα (το 314) και παρέμεινε γνωστή από τους κανόνες που εξέδωσε. Επίσης προ-Νικαιανή ήταν και η τοπική σύνοδος Νεοκαισαρείας του Πόντου (315) της οποίας οι 15 κανόνες συμπεριλήφθηκαν στο κανονικό δίκαιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Μετά-Νικαιανές Τοπικές Σύνοδοι: Μετά την πρώτη οικουμενική σύνοδο έγινε σύνοδος στη Γάγγρα (4^ο αιώνα), και μετά στην Αντιόχεια (341) και στη Σαρδική (343). Και οι τρεις αυτές τοπικές σύνοδοι έγιναν δεκτές από τις Οικουμενικές που επακολούθησαν. Ύστερα από την Τέταρτη οικουμενική σύνοδο έγιναν και άλλες τοπικές σύνοδοι που είχαν σκοπό την επικύρωση της Τέταρτης οικουμενικής επειδή για μεγάλο διάστημα υπήρχαν πολλοί που δεν την αναγνώριζαν. Μετά την Πέμπτη οικουμενική που επικύρωσε την Τέταρτη έγιναν πάλι διάφορες τοπικές. Μεταξύ τους ξεχωρίζουν εκείνες που συγκλήθηκαν στη Ρώμη από τους πάπες Θεόδωρο, Μαρτίνο και Αγάθωνα ενάντια στους Μονοθελήτες που καταδικάστηκαν τελικά και οικουμενικά στην Έκτη Οικουμενική Σύνοδο.

Η Πενθέκτη Οικουμενική σύνοδος (του Τρούλλου, 691) ήταν συμπληρωματική της Πέμπτης και της Έκτης γι αυτό και λέγεται Πενθέκτη. Ο σκοπός της ήταν νομοθετικός, δηλαδή να καθορίσει το κανονικό δίκαιο της Εκκλησίας, συγκεντρώνοντας τους ιερούς κανόνες που διέπουν την πίστη της και την τάξη της. Οι κανόνες αυτοί περιλαμβάνουν αυτά που θέσπισαν οι άγιοι απόστολοι, και οι άγιοι πατέρες με συνοδικές διαδικασίες. Το βιβλίο που περιέχει τους κανόνες αυτούς λέγεται Πηδάλιο και έχει εκδοθεί από τον άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη (1749-1809).

Η Όγδοη Οικουμενική Σύνοδος (Κωνσταντινούπολις, 879/80), που επικύρωσε την Έβδομη κατά των εικονομάχων, συγκλήθηκε από τον αυτοκράτορα Βασίλειο όταν Πατριάρχης στη Βασιλεύουσα ήταν και πάλιν ο Μέγας Φώτιος. Στην Σύνοδο αυτή, στην οποίαν παρευρίσκονταν και οι αντιπρόσωποι του πάπα Ρώμης Ιωάννου Η΄, αθωώθηκε η Μέγας Φώτιος από την καταδικαστική απόφαση της λεγόμενης (από τους Ρωμαιο-καθόλικους) Όγδοης Οικουμενικής (Κωνσταντινούπολις, 869). Επίσης, καταδικάστηκε και απαγορεύτηκε κάθε προσθήκη ή αφαίρεση από το «Πιστεύω» της Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, όπως η Δυτική προσθήκη του Filioque που υπήρξε και ένας από τους λόγους που διαιρέθηκε η δυτική Εκκλησία από την Ορθοδοξία.

Σύνοδοι στη δεύτερη χιλιετηρίδα: Με την όγδοη Σύνοδο κλείνει η πρώτη χιλιετηρίδα της Εκκλησίας που αποτελεί και την κλασσική εποχή της Ορθοδοξίας. Στη δεύτερη χιλιετηρίδα και μάλιστα μετά το σχίσμα της Εκκλησίας της Ρώμης από τα παλαίφατα Πατριαρχεία της Ανατολικής Εκκλησίας κατά το έτος 1054 έγιναν πολλές, μεγάλες και τοπικές, Σύνοδοι στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Όλες τους προϋποθέτουν τις Συνόδους της πρώτης χιλιετηρίδας, ενώ πολλές από αυτές ονομάζονται οικουμενικές στα πρακτικά τους αν και δεν έχουν αριθμηθεί (9^η, 10^η, κτλ) εξ αιτίας των πολλών πολιτικών ανωμαλιών που προκλήθηκαν από εμπόλεμες καταστάσεις. Σ’ αυτές περιλαμβάνονται Σύνοδοι που καταδίκασαν αιρέσεις (όπως οι λεγόμενες Παλαμικές ή Ησυχαστικές του 14^ου αιώνα κατά του σχολαστικισμού) ή ψευδο-ενωτικές συνόδους (όπως η Σύνοδος Κωνσταντινουπόλεως, 1482 κατά της Φερράρας-Φλωρεντίας), αλλά και σύνοδοι που ασχολήθηκαν με ενδοεκκλησιαστικά κανονικά θέματα (όπως η Σύνοδος Κωνσταντινουπόλεως του 1593 που καθόρισε την ίδρυση του Πατριαρχείου Μόσχας, ή η Σύνοδος Κωνσταντινουπόλεως του 1872 που καταδίκασε το φυλετισμό) κτλ. Με τις συνόδους αυτές θα ασχοληθούμε σε άλλο άρθρο.

Ποιά είναι η διαφορά μεταξύ οικουμενικής και τοπικής συνόδου;

Οικουμενική Σύνοδος: Οικουμενική λέγεται η σύνοδος, κατά τον άγιο Ιωάννη το Δαμασκηνό, όταν είναι παρόντες όλοι οι Ορθόδοξοι πατριάρχες, είτε αυτοπροσώπως είτε μέσο αντιπροσώπων, και οι επίσκοποι των τοπικών επαρχιών. Στο διάλογό του με το Πύρρο, ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής αναφέρει ότι η οικουμενική σύνοδος προϋποθέτει συναίνεση όλων των Πατριαρχών και σύναξη σε συγκεκριμένο τόπο για συγκεκριμένο σκοπό όλων των επισκόπων, μητροπολιτών και πατριαρχών (δηλ. της ιεραρχίας). Ο ίδιος άγιος τονίζει ότι η οικουμενικότητα μιας συνόδου επικυρώνεται από την ευσεβή πίστη και όχι από την απόφαση του βασιλιά, και μάλιστα αναφέρει παραδείγματα συνόδων που συγκλήθηκαν από το βασιλιά σαν οικουμενικές αλλά δεν επικυρώθηκαν, όπως και σύνοδοι που επικυρώθηκαν σαν οικουμενικές αν και δεν συγκλήθηκαν σαν οικουμενικές. Η οικουμενική λοιπόν σύνοδος είναι οικουμενική, κατά τον Μακάριο Αγκύρας, «όχι λόγω της αυτοκρατορίας, αλλά λόγω της πενταρχίας» (δηλ. της συμφωνίας των πέντε πατριαρχείων που απαρτίζουν την Μία αγία καθολική και αποστολική εκκλησία στην οικουμένη). Σήμερα βέβαια η ανά την οικουμένη Ορθοδοξία δεν είναι πενταρχία. Εκτός από τα τέσσερα παλαίφατα πατριαρχεία Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων υπάρχουν και τα Πατριαρχεία Ρωσίας (1593), Σερβίας (1897), Ρουμανίας (1925), Βουλγαρίας (1961), Γεωργίας (1991), και οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίας, Κύπρου (431), Ελλάδος (1850), Πολωνίας (1927), Αλβανίας (1937) και Τσεχίας και Σλοβακίας (1998).

Τοπική Σύνοδος: Βάσει τον ανωτέρω, γίνεται σαφές ότι τοπική σύνοδος είναι κάθε σύνοδος που απαρτίζεται από αρχιερείς μιας ή περισσοτέρων τοπικών αυτοκεφάλων εκκλησιών, όχι όμως όλων. Είναι προφανές ότι υπάρχουν διάφορα είδη τοπικών συνόδων: Υπάρχει κατ αρχήν η τοπική σύνοδος μιας οιασδήποτε αυτοκέφαλης (τοπικής) Εκκλησίας, όπως η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Υπάρχουν επίσης οι επαρχιακές σύνοδοι μιας οιασδήποτε αυτοκέφαλης (τοπικής) εκκλησίας, όπως η Επαρχιακή Σύνοδος της Εκκλησίας της Κρήτης, ή η Επαρχιακή Σύνοδος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής.

Επιλεγόμενα: Οφείλουμε να προσθέσουμε στις γενικές αυτές πληροφορίες και τα εξής σπουδαία επιλεγόμενα. Ότι η «σύνοδος», είτε οικουμενική είτε τοπική, δεν είναι ούτε «συνέδριο», ούτε «συμβούλιο», ούτε «κογκρέσο», ούτε «συνέλευση»., διότι δεν είναι ούτε επιλεκτική, ούτε προσωποληπτική, αλλά καθολική και περιεκτική, τόσο στα τοπικά, όσο και στο οικουμενικό επίπεδο. Κατά τον Θεόφιλο Καμπανίας η Αγία του Θεού Εκκλησία έχει μετά τα τέσσερα Ευαγγέλια (δηλ. το Ένα τετράμορφο Ευαγγέλιο) σαν κριτήριο ευσέβειας, ορθοδοξίας και τάξεως τις ιερές συνόδους. Η Τέταρτη οικουμενική σύνοδος τονίζει ότι, ούτε βασιλιάς, ούτε άλλη σύνοδος μπορεί να αθετήσει τους κανόνες των αποστόλων και των οικουμενικών συνόδων. Οι αρχιερείς που αποτελούν τα μέλη των συνόδων φορούν το ωμοφόριο στις συνόδους σαν ένδειξη της ευαγγελικής αποστολής τους και της αποστολικής τους διαδοχής. Όσοι αρχιερείς κατακρίνονται στη σύνοδο εκδύονται το ωμοφόριο και καθαιρούνται. Η σύνοδος είναι το όργανο της ανώτατης εξουσίας στην Ορθοδοξία. Αυτό απαιτεί η αποστολική παράδοση όπως φαίνεται στις Πράξεις των Αποστόλων. «Ακούσαντες δε οι εν Ιεροσολύμοις απόστολοι, ότι εδέχθη η Σαμάρεια τον λόγον του Θεού, απέστειλαν προς αυτούς τον Πέτρον και τον Ιωάννην, οίτινες καταβάντες προσηύξαντο περί αυτών όπως λάβωσιν Πνεύμα Άγιον» (Πραξ. 8:14). Στο εδάφιο αυτό φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι πρόκριτοι των αποστόλων, ο Πέτρος και ο Ιωάννης, υποτάσσονταν στη σύνοδο των Αποστόλων. Ο ιερός αυτός αποστολικός θεσμός της συνόδου είναι κριτήριο ορθοδοξίας. Τέτοια είναι η δύναμή του, λεει ο Καμπανίας, ώστε να καταδικάζει τους αντιφρονούντες ακόμη κι αν αυτοί είναι επίσκοποι Ρώμης, ή Κωνσταντινούπολης, η Αλεξάνδρειας, ή οποιασδήποτε άλλης επαρχίας. Η καταστρατήγηση του θεσμού αυτού αποτελεί εωσφορικό σφετερισμό της μοναδικής θέσεως του Χριστού στην Εκκλησία, δηλ. της αδιάσειστης αλήθειας ότι Κεφαλή και κριτής της Εκκλησίας είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός ο οποίος είναι παρών δια του Αγίου Πνεύματος.     

ON THE HOLY SYNODS, ECUMENICAL AND LOCAL,

OF THE ORTHODOX EASTERN CHURCH (A)

(Based on Chapters 49 and 50 of the Treasury of Orthodoxy

Of Bishop Theophilos of Campania)

By

Protopresbter GEORGE DION DRAGAS, PhD, DD, DTh

Prolegomenon: On October 15 our Church celebrates the memory of the Seventh Ecumenical Synod (787) which restored the use of the sacred icons to her worship, following the first period of the iconoclastic dispute (726-780). So we take this opportunity to remind ourselves some basic points relating to synods and synodality (conciliarity) in the Orthodox ecclesiastical tradition.  The Orthodox Church is the Church of Synods, that is to say, the Church of synodal procedures. The notion of synodality (or conciliarity) is directly related to the notion of catholicity and both of these two notions reveal Orthodoxy and its ecumenicity. The Orthodox Church accepts as an ecumenical basis of its ecclesiastical canonicity seven Ecumenical Synods and several Local ones. All these were summoned for a specific cause during the first millennium AD. In the following paragraphs we will offer some explanations regarding the cause of each Synod and other aspects relating to synodal procedure.

The First Ecumenical Synod (Nicaea in Bithynia, 325) declared the Son of God to be homoousios (one in being) with the Father against the heretic Arius who blasphemed and said that the Son is a creature of God. The Son was not a creature because he was not born out of nothing but from the very being (ek tes ousias) of the Father, and this generation was eternal. This Synod also legislated concerning the Holy and Great Lent and the Holy Pascha. It accepted that the Apostles had rightly and canonically decided about this matter.

The second Ecumenical Synod (Constantinople I, 381) declared that the Holy Spirit, who proceeds from the Father, is true God and homoousios (one in being) with the Son, against the heretic Macedonios and the Pneumatomachians (Spirit-fighters), who said that the Holy Spirit is a creature made by the Son. It also confessed the true humanity of Christ against the Apollinarists who denied the integrity of the human nature of the Incarnate Lord and said that Christ did not have a rational human soul, or a human mind, because this position was taken by the divine Word.

The Third Ecumenical Synod (Ephesus, 431/3) declared that Christ is One and the same person, true God and true man on account of the hypostatic union (of the divine person of the Son of God with the human nature) and consequently the Blessed Virgin is Theotokos God-bearer or Mother of God, against the heretic Nestorios, who said that the Son of God was one and Christ was another person (i.e. there are in Christ two persons and two hypostaseis, which tally with the Son of God and the Son of the Blessed Virgin Mary).

The Fourth Ecumenical Synod (Chalcedon, 451) declared that Christ was true God and true man, with two natures (the divine and the human) even after the hypostatic union, against the heretic Eutyches and Dioscoros, who said that the two natures of Christ (i.e. the Godhead and the manhood) came together and were united so as to constitute one nature and one hypostasis after their union (which implies confusion).

The Fifth Ecumenical Synod (Constantinople II, 553) clarified the declaration of the Fourth by condemning the Nestorians who anteceded and those who continued to operate after the condemnation of Nestorianism by the Third Ecumenical Synod. The same Synod declared that the expression One nature of God the Word incarnate of St. Cyril of Alexandria was orthodox and did not agree with the monophysitic heresy which was condemned by the Fourth Synod. Also, this Synod condemned the Origenistic speculations which were based on Plato’s ideas, such as the preexistence of the soul before the birth of the body and the restoration of all sinners at the end of time.

The Sixth Ecumenical Synod (Constantinople III, 680/1) declared that Christ had two natural wills by means of which he decided and acted as God and as man correspondingly. This doctrine of the two natural wills of Christ, which corresponded to his two natures (the divine and the human) was declared against the heretical patriarchs, Sergios of Constantinople, Cyrus of Alexandria, Honorios of Rome, Pyrros, Petros and Paul of Constantinople, Makarios of Antioch and Theodore (Makarios’ chancellor). These patriarch said that Christ had only one personal will and so they agreed with the Monophysitism of Eutyches and Dioscoros which implied confusion of the natures of Christ.

The Seventh Ecumenical Synod (Nicaea II, 787) confirmed and sanctioned the excellent, most useful and pious custom of the holy Icons, which began in the apostolic times. This custom was opposed by the iconoclasts with much rage as idolatrous, because their purpose was to extinguish from the memory of the Christians what was accomplished in the divine economy of the Incarnation of our Lord and Savior Jesus Christ, and to lead the Christians to Judaism. The Synod, however, demonstrated that the Orthodox offer worship (latreia) only to the Holy Trinity and not to icons, which they honor and venerate as reminders of the economy of salvation which is in Christ.

Local Synods before Nicaea: Several synods were summoned already from the time of the Apostles before the First Synod of Nicaea took place. One of them, mentioned as the first, was the distinguished Local Synod of Carthage (251) over which the great bishop and martyr St. Cyprian of Carthage presided and which determined that heretics or schismatics who returned to Orthodoxy had to be baptized. Another synod of equal importance was the Local Synod of Ancyra (314) which is known for its canons. Also important was the Local Synod of Neocaesarea (315) in the Pontic region, which formulated 15 canons that have been included in the canon law of the Orthodox Church.

Post-Nicene Local Synods: Several local synods were summoned after the First ecumenical: the Synods of Gaggra (4^th c.), Antioch (341) and Sardica (343) were acknowledged by the Ecumenical ones that followed. Then, after the Fourth Ecumenical synod several local synods were summoned to accept the Fourth, because for a long time this synod was not received by all the churches. Among the various Local Synods that were summoned after the Fifth, which finally sanctioned the Fourth, were those of Rome under the popes Theodore, Martin and Agatho which condemned Monotheletism and prepared the way for the Sixth Ecumenical Synod.

The Fifth-Sixth Ecumenical Synod (at Trullo in Constantinople, 691) was supplementary to the Fifth and Sixth ecumenical, hence its name. Its purpose was legislative, i.e. it was to specify the canon law of the Church, by collecting the holy canons which pertain to the Church’s faith and order. These canons included those that came from the Apostles and the holy Fathers through the synodal process. The book that contains them all is the Rudder which was published by St. Nikodemos the Hagiorite (1749-1809).

The Eighth Ecumenical Synod (Constantinople, 879/80), which sanctioned the Seventh against the iconoclasts, was summoned by the emperor Basil when patriarch of the Royal City was again St. Photios the Great. This Synod, which included the legates of pope John VIII of Rome, exonerated the Great Photios from the condemnatory verdicts of the so-called Eighth ecumenical synod (Constantinople, 869) which is accepted by the Roman Catholics. It also condemned and prohibited every addition to or subtraction from the Creed of Nicaea-Constantinople, such as the Western addition of the Filioque, which became one of the causes of the separation of the Church of Rome from the Orthodox Church.

Synods of the Second Millennium: The Eighth ecumenical Synod closes the first millennium of the history of the Church, which is the classic epoch of Orthodoxy. In the second millennium and especially after the schism of the Church of Rome from the venerable patriarchates of the Church in the East (1054), many, great and local, synods took place in the Orthodox Church. All of them presuppose the Synods of the first millennium, while some of them are called ecumenical in their proceedings although they have not been enumerated (9^th, 10^th, etc.) on account of many political anomalies which were caused by polemic operations. These include synods which condemned heresies (such as the Palamite or Hesychastic Synods of the 14^th century against scholasticism), or pseudo-unionist synods (such as the Synod of Constantinople, 1482, against the unionist synod of Ferrara-Florence), and also synods which dealt with inter-church canonical matters (such as the Synod of Constantinople in 1593 which established the Patriarchate of Moscow, or the Synod of Constantinople in 1872 which condemned the heresy of phyletism), etc., etc. We shall deal with these Synods in another article.

What is the difference between an ecumenical and a local synod?

Ecumenical Synod: According to St. John of Damascus, ecumenical is a synod when all the Orthodox Patriarchs are present, either personally or through legates, and the bishops of the local eparchies. St. Maximos the Confessor in his dialogue with Pyrros relates that an ecumenical synod presupposes the consent of all the Patriarchs and the gathering at a specific place for a specific purpose of all the bishops, metropolitans and patriarchs, i.e. of the entire hierarchy of the Church. The same saint emphasizes the fact that the ecumenicity of a synod is sanctioned by the orthodox faith and not by the decision of the king, and he mentions examples of synods which were summoned by the king as ecumenical but were not sanctioned as such, as well as synods which were sanctioned as ecumenical, although they were not summoned as such. According to Makarios of Ancyra, a synod is ecumenical “not on account of the empire, but on account of the pentarchy,” that is to say, on account of the agreement of the five patriarchates which constitute the One holy catholic and apostolic Church in the ecumene. Today, of course, the Orthodox Church in the ecumene is not a pentarchy. Apart from the four venerable patriarchates of Constantinople, Alexandria, Antioch and Jerusalem, there are the Patriarchates of Russia (1593), Serbia (1897), Romania (1925), Bulgaria (1961), Georgia (1991), and the autocephalous Churches of Cyprus (431), Greece (1850), Polland (1927), Albania (1937) and the Church of the Czech Lands and Slovakia (1998).

Local Synod:  On the basis of the above, it becomes clear that a local synod is every synod that consists of the hierarchs of one or more (but not all) local autocephalous churches. It is obvious that there are various kinds of local synods: There is, to begin with, the local synod of anyone of the autocephalous local churches, such as the Holy and Sacred Synod of the Ecumenical Patriarchate of Constantinople (which, incidentally, is called Ecumenical because the Patriarch of Constantinople presides over the Orthodox patriarchs and other heads of the autocephalous Orthodox Churches as first among equals – primus inter pares). There are also the eparchial local synods of any autocephalous local Orthodox Church, such as the eparchial synod of the Church of Crete, or the eparchial synod of the Holy Archdiocese of America.

Epilegomena: We must add to these general points of information the following important epilegomena: That a “synod,” whether it is ecumenical or local, is not a “conference,” nor a “council,” nor a “congress,” nor an “assembly,” because it is not eclectic or partial, but catholic and inclusive, both on the local and on the ecumenical (universal) levels. According to Bishop Theophilos of Campania, the Holy Church of Christ has after the four Gospels (i.e. the one four-form Gospel) the holy synods as its criterion of piety, orthodox faith and order. The Fourth ecumenical synod stresses, that neither king, nor another synod can undo the canons of the apostles and of the ecumenical synods. The hierarchs, who constitute the members of the synods, wear their omophorion at the synods, thereby indicating their evangelical mission and their apostolic succession. The hierarchs who are condemned by synods put off their omophorion and are deprived of communion. The synod is the instrument of the highest authority in the Orthodox Church. This is required by the apostolic tradition, as we can clearly see in the Acts of the Apostles: “Now when the Apostles at Jerusalem heard that Samaria had received the word of God, they sent to them Peter and John, who came down and prayed for them that they might receive the Holy Spirit” (Acts 8:14). In this verse it is crystal clear that the eminent of the Apostles, Peter and John, submitted to the synod of the Apostles. This sacred apostolic institution of the synod is a criterion of orthodoxy. Such is its power, says the bishop of Campania, that it condemns those who disagree, even if they are bishops of Rome, Constantinople, Alexandria, or any other eparchy of the ecumenical church. The infringement of this institution constitutes a luciferian usurpation of the unique place of Christ in the Church, i.e., of the unshakable truth that Head and Judge of the Church is our Lord and Savior Jesus Christ who is present in the power of the Holy Spirit.