Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Αγία Σοφία, Κωνσταντινούπολις

 

ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ

Του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

 

 

Μεταγλώττιση στη Νεοελληνική

Υπο

ΓΕΩΡΓΙΟΥ Δ. ΔΡΑΓΑ, δθ, δφ.

Πρωτοπρεσβυτέρου

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Εφέτος γιορτάζει η Εκκλησία την 1600η επέτειο από την κοίμηση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (407-2007), Αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Για το λόγο αυτό θεωρήσαμε σκόπιμο να προβάλουμε το χρυσοστομικό κήρυγμα στις μεγάλες Εορτές της Εκκλησίας, αρχίζοντας από την Εορτή των Εορτών και Πανήγυρη των Πανηγύρεων, το Άγιο Πάσχα, με την ευχή ο Κύριος να ευλογεί με ενίσχυση και ανανέωση πνευματική, με τις πρεσβείες του αγίου, όλους τους ευσεβείς και Ορθοδόξους Χριστιανούς που αγωνίζονται για την διαφύλαξη και διάδοση της Ορθοδόξου πίστεως στο σημερινό κόσμο.

 

1. Το Άγιο Πάσχα σημαίνει κατάργηση του θανάτου. Σήμερα δίνεται σε όλους μας η ευκαιρία να φωνάξουμε αυτό που είπε ο μακάριος Δαβίδ: “Ποιος θα μπορέσει να διαλαλήσει τη δύναμη του Κυρίου, και να κάνει ξακουστές τις δοξολογίες του” (Ψαλ. 105:2); Γιατί ήδη πλησίασε η ποθητή και σωτήρια γιορτή, η αναστάσιμη ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, η υπόθεση της ειρήνης, η αφορμή της συμφιλίωσης, η αναίρεση των πολέμων, η κατάλυση του θανάτου, η ήττα του διαβόλου. Σήμερα αναμείχτηκαν οι άνθρωποι με τους αγγέλους, και έτσι οι ενσώματες υπάρξεις αναπέμπουν μαζί με τις ασώματες δυνάμεις τις υμνωδίες. Σήμερα καταργείται η τυραννία του διαβόλου. Σήμερα διαλύονται τα δεσμά του θανάτου και εξαφανίζεται η νίκη του Άδη. Σήμερα δίνεται η ευκαιρία να επαναλάβουμε τα προφητικά λόγια: “Πού είναι θάνατε το κεντρί σου; που είναι Άδη η νίκη σου ” (Α Κορ. 15:55); Σήμερα ο Δεσπότης μας Χριστός έσπασε τις χάλκινες πύλες και μετάλλαξε την όψη του θανάτου.

 

2. Το Άγιο Πάσχα είναι η μετάλλαξη του θανάτου σε ύπνο.  Γιατί λεω για την όψη του θανάτου; αφού και το όνομά του μετάλλαξε. Γιατί δεν ονομάζεται τώρα πια θάνατος, αλλά κοίμηση και ύπνος. Πριν από την παρουσία του Χριστού, και την οικονομία του Σταυρού, και μόνο το όνομα του θανάτου ήταν φοβερό. Γιατί ο πρωτόπλαστος άνθρωπος καταδικάστηκε να ακούσει σαν μεγάλο επιτίμιο (τιμωρία) το εξής: “Την ημέρα που θα φας, θα πεθάνεις με θάνατο” (Γεν. 2:17). Και ο μακάριος Ιώβ με αυτό το όνομα το κατονόμασε: “Ο θάνατος είναι φυλακή για τον άνθρωπο” (Ιώβ 3:23). Και ο προφήτης Δαβίδ έλεγε: “Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι μεγάλο κακό” (Ψαλ. 33:22). Μάλιστα θάνατος δεν ονομαζόταν μόνο η διάλυση της ψυχής από το σώμα, αλλά και ο Άδης (δηλ. η κόλαση). Άκουσε για παράδειγμα αυτό πού έλεγε ο πατριάρχης Ιακώβ: “Θα κατεβάσετε στον Άδη τα γηρατειά μου με μεγάλη λύπη” (Γεν. 42:38). Άκουσε πάλι και τον προφήτη: “Άνοιξε ο Άδης το στόμα του” (Ησ. 5:14). Άκουσε επίσης και κάποιον άλλο προφήτη που έλεγε: “Θα με ελευθερώσει από τον ποιο σκοτεινό Άδη” (Ψαλ. 85:13). Υπάρχουν πολλά σημεία στην Παλαιά Διαθήκη στα οποία θα βρεις ότι η μετάσταση από την παρούσα ζωή στον άλλο κόσμο λέγεται θάνατος και Άδης. Από τότε όμως που προσφέρθηκε ο Χριστός, ο Θεός μας, σαν θυσία και μας χάρισε τις προσηγορίες της ανάστασης, αφαιρώντας βέβαια τις παλιές, εισήγαγε στη ζωή μας ως φιλάνθρωπος Δεσπότης ένα καινούργιο και παράδοξο τρόπο ζωής. Γι αυτό λοιπόν και η μετάσταση από την παρούσα ζωή λέγεται κοίμηση και ύπνος.

 

3. Η μαρτυρία του Χριστού και του Αποστόλου Παύλου. Πως αποδεικνύεται αυτό; Άκουσε το Χριστό που λεει: «Ο φίλος μας ο Λάζαρος έχει κοιμηθεί, αλλά εγώ πηγαίνω να τον ξυπνήσω» (Ιωάννης 11:11). Όπως, δηλαδή, είναι σε μας εύκολο να σηκώσουμε κάποιον που κάθισε για να δειπνήσει, έτσι είναι εύκολο στον κοινό Δεσπότη όλων μας να αναστήσει. Επειδή όμως αυτό που ειπώθηκε ήταν κάτι το τελείως καινούργιο και παράδοξο, ούτε οι μαθητές του κατάλαβαν τι εννοούσε, μέχρις ότου τους μίλησε ποιο φανερά συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους. Το ίδιο επίσης συνέβη και στον Δάσκαλο της Οικουμένης, τον μακάριο Παύλο, όταν έγραψε στους Θεσσαλονικείς και είπε: «Δεν θέλω να αγνοείτε όσον αφορά στους «κεκοιμημένους», για να μη λυπόσαστε, όπως όλοι οι άλλοι που δεν έχουν ελπίδα»(Α Θεσσ. 4:13). Και κάπου αλλού είπε: «Άρα λοιπόν όσοι είναι «κεκοιμημένοι εν Χριστώ», χαθήκανε» (Α Κορ. 15:18); Και πάλι κάπου αλλού είπε: «Αν πραγματικά πιστεύουμε, ότι ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, έτσι θα γίνει με τους «κεκοιμημένους» θα τους πάρει ο Θεός μαζί του» (Α Θεσσ. 4:14).

 

4. Το Άγιο Πάσχα είναι η νίκη της ανάστασης. Είδες λοιπόν ότι ο θάνατος αποκαλείται παντού κοίμηση και ύπνος;  Είδες ότι τώρα, μετά την ανάσταση, είναι ευκαταφρόνητος, αν και προηγουμένως ήταν φοβερός στην όψη; Είδες πόσο λαμπρό είναι το τρόπαιο της ανάστασης; Χίλια όσα καλά έχουν προκύψει από την ανάσταση. Εξ αιτίας της καταλύθηκε η απάτη των δαιμόνων. Εξ αιτίας της περιγελάμε το θάνατο. Εξ αιτίας της περιφρονούμε την παρούσα ζωή. Εξ αιτίας της επιθυμούμε διακαώς τα μέλλοντα αγαθά. Εξ αιτίας της, αν και είμαστε ενσώματοι, μπορούμε, εάν θέλουμε, να μην έχουμε τίποτε λιγότερο από όσα έχουν οι ασώματοι άγγελοι. Σήμερα λοιπόν έγιναν τα λαμπρά νικητήριά μας. Σήμερα ο Δεσπότης μας έστησε το τρόπαιο της νίκης ενάντια στον θάνατο. Σήμερα μας χάρισε την οδό της σωτηρίας με την ανάσταση, αφού πρώτα κατάργησε την τυραννία του διαβόλου. Ας χαρούμε λοιπόν όλοι μας, ας σκιρτήσουμε, ας γεμίσουμε με αγαλλίαση. Διότι αν και ο Δεσπότης ήταν εκείνος που νίκησε και έστησε το τρόπαιο της νίκης, και εμείς κοινωνούμε στην ευφροσύνη και στη χαρά. Επειδή όλα αυτά τα έκανε για τη δική μας σωτηρία. Και με όσα όπλα μας πολέμησε ο διάβολος, με τα ίδια τον αντιμετώπισε ο Χριστός.

 

5. Το Άγιο Πάσχα είναι η ήττα του διαβόλου με τα ίδια όπλα. Μάλιστα, τα ίδια όπλα πήρε ο Χριστός και με αυτά πολέμησε το διάβολο. Πώς έγινε αυτό; Άκουσε. Τα σύμβολα της ήττας μας ήταν η παρθένος, το ξύλο και ο θάνατος. Πράγματι η Εύα ήταν παρθένος, γιατί δεν είχε συνέλθει με άνδρα, όταν εξαπατήθηκε. Επίσης ξύλο ήταν το δέντρο, και θάνατος το επιτίμιο που υπέστη ο Αδάμ. Είδες λοιπόν πως η παρθένος, το ξύλο και ο θάνατος έγιναν  για μας τα σύμβολα της ήττας μας; Δες τώρα πως και πάλι τα ίδια έγιναν για μας τα αίτια της νίκης. Αντί για την Εύα έχουμε τη Μαρία, αντί για το ξύλο της γνώσης του καλού και του κακού έχουμε το ξύλο του σταυρού. Και αντί για το θάνατο του Αδάμ έχουμε το θάνατο το Δεσποτικό. Είδες πως με εκείνα που νίκησε ο διάβολος, με τα ίδια και νικήθηκε; Γύρω από το δέντρο πάλεψε ο διάβολος με τον Αδάμ. Γύρω από το Σταυρό πάλεψε και ο Χριστός με το διάβολο. Το πρώτο εκείνο ξύλο έστειλε τον Αδάμ στον Άδη. Ετούτο όμως, το ξύλο του Σταυρού, ανακάλεσε από τον Άδη όλους εκείνους του απήλθαν εκεί. Εκείνο έκρυβε τον ηττημένο σαν αιχμάλωτο και γυμνό. Ετούτο όμως έδειχνε το νικητή γυμνό, καρφωμένο και υψωμένο επάνω του. Εκείνος ο θάνατος (του Αδάμ) έγινε αφορμή να καταδικασθούν σ’ αυτόν και όλοι οι απόγονοί του. Ετούτος όμως πραγματικά ανάστησε και όσους προηγήθηκαν πριν από αυτόν. “Ποιος, λοιπόν, θα μπορέσει να διαλαλήσει τη δύναμη του Κυρίου, και να κάνει ξακουστές τις δοξολογίες του” (Ψαλ. 105:2); Από θάνατο γίναμε αθάνατοι. Από πτώση βγήκαμε αναστημένοι. Από ηττημένοι γίναμε νικητές.

 

6. Το Άγιο Πάσχα είναι η επίτευξη της σωτηρίας του ανθρώπου. Αυτά είναι τα κατορθώματα του Σταυρού. Αυτά είναι και η μεγάλη απόδειξη της Ανάστασης. Σήμερα σκιρτούν οι άγγελοι και αγαλλιούν όλες οι ουράνιες δυνάμεις. Χαίρονται μαζί μας για τη σωτηρία του κοινού γένους των ανθρώπων. Γιατί αν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τη σωτηρία της οικουμένης. Σήμερα, επανέφερε ο Χριστός στην πρωταρχική της αρχοντιά την ανθρώπινη φύση, αφού την απελευθέρωσε από την τυραννία του διαβόλου. Έτσι, όταν βλέπω την απαρχή (τέλεια μορφή) της φύσης μου να κατανικάει το θάνατο, δεν φοβάμαι πια, ούτε και φρίττω για τον πόλεμο. Δεν αποβλέπω στην αδυναμία μου, αλλά διαλογίζομαι την απερίγραπτη δύναμη του Χριστού που θα συμπολεμήσει μαζί μου στο μέλλον. Γιατί, τι δεν θα κάνει για τους ομογενείς του, εκείνος που κατανίκησε την τυραννία του θανάτου, και αφαίρεσε από το θάνατο όλη του την ισχύ; Τι δεν θα κάνει, δηλαδή, για όλους εκείνους που θεώρησε άξιους να πάρει τη μορφή τους, εξ αιτίας της μεγάλης αγάπης του για τον άνθρωπο, ώστε με αυτήν να αντιπαλέψει με το θάνατο; Σήμερα ξεχειλίζει η χαρά και η ευφροσύνη πανταχού στην οικουμένη. Σήμερα και ο δήμος των αγγέλων και ο χορός όλων των επουρανίων δυνάμεων αγαλλιούν για τη σωτηρία των ανθρώπων.

 

7. Το Άγιο Πάσχα είναι η Εορτή με το κατ εξοχήν μεγαλείο. Σκέψου, λοιπόν, αγαπητέ μου συνάνθρωπε, το μεγαλείο αυτής της χαράς, αφού και οι επουράνιες δυνάμεις συνεορτάζουν μαζί μας, και συγχαίρουν για τα δικά μας αγαθά. Γιατί αν και η χάρις του Δεσπότη είναι για μας, η μεγάλη χαρά είναι και δική τους. Για αυτό δεν ντρέπονται να συνεορτάζουν μαζί μας. Αλλά γιατί λεω ότι και οι σύνδουλοί μας άγγελοι δεν ντρέπονται να συνεορτάζουν  μαζί μας; Αφού και ο ίδιος ο Δεσπότης, που είναι και δικός τους και δικός μας, δεν ντρέπεται να συνεορτάζει μαζί μας. Και γιατί λεω δεν ντρέπεται; Στην πραγματικότητα έχει μεγάλη επιθυμία να συνεορτάσει μαζί μας. Πως το ξέρουμε αυτό; Άκουσε τι λεει: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάγω μαζί σας αυτό το Πάσχα» (Λουκ. 22:15). Όταν λοιπόν βλέπεις όχι μόνο αγγέλους και το δήμο όλων των επουρανίων δυνάμεων, αλλά και τον ίδιο το Δεσπότη των αγγέλων να συνεορτάζει μαζί μας τι σου λείπει για να γεμίζεις με ευφροσύνη;  Κανένας λοιπόν δεν πρέπει να είναι κατηφής σήμερα, ούτε ο φτωχός, γιατί η γιορτή αυτή είναι πνευματική.

 

8. Το Άγιο Πάσχα προσκαλεί σε κοινή Τραπέζα και χαρά όλους αδιάκριτα. Κανένας πλούσιος δεν πρέπει να υπερηφανεύεται για τον πλούτο του. Γιατί τίποτε από τα χρήματά του δεν μπορεί να φέρει στη γιορτή αυτή. Στις άλλες έξω-εκκλησιαστικές γιορτές, δηλαδή στις κοσμικές, όπου φαντάζει η εξωτερική περιβολή και η πολυτέλεια στα τραπέζια, είναι φυσικό ο φτωχός που βρίσκεται εκεί να αισθάνεται αθυμία και κατήφεια, ενώ αντίθετα ο πλούσιος, ηδονή και ευθυμία. Γιατί άραγε; Γιατί ο πλούσιος φοράει πιο λαμπρά ρούχα και κάθεται σε πιο πλούσιο τραπέζι, ενώ ο φτωχός δυσκολεύεται από τη φτώχια του να επιδείξει την ίδια αξιοπρέπεια. Εδώ όμως δεν ισχύει τίποτε από αυτά, γιατί κάθε τέτοιου είδους ανωμαλία έχει αποβληθεί. Υπάρχει κοινή Τράπεζα για τον πλούσιο και για τον φτωχό, για τον δούλο και τον ελεύθερο. Αν είσαι λοιπόν πλούσιος, δεν θα πάρεις τίποτε περισσότερο από τον φτωχό. Και αν είσαι φτωχός δεν θα πάρεις τίποτε λιγότερο από τον πλούσιο, ούτε θα μειωθεί η πνευματική απόλαυσή σου εξ αιτίας της φτώχειας σου. Γιατί η χάρις που θα λάβεις είναι θεϊκή, και δεν επιδέχεται διακρίσεις προσωποληψίας. Αλλά γιατί λεω ότι η Τράπεζα αυτή είναι κοινή για τον πλούσιο και τον φτωχό; Αφού είναι επίσης κοινή και γι αυτόν που φοράει διάδημα βασιλικό και είναι ντυμένος με βασιλική πορφύρα, δηλ. γι αυτόν που έχει αναλάβει την διακυβέρνηση της οικουμένης, και για το φτωχό που κάθεται και ζητάει ελεημοσύνη.

 

9. Το Άγιο Πάσχα προσφέρει δώρα πνευματικά. Κοινά λοιπόν είναι τα δώρα τα πνευματικά. Δεν διχάζουν την κοινωνία ανάλογα με τα αξιώματα. Την διαφοροποιούν όμως ανάλογα με την προαίρεση και τη θέληση του καθ’ ενός ανθρώπου. Και ο Βασιλιάς και ο φτωχός προσέρχονται για να απολαύσουν την κοινωνία των θείων αυτών Μυστηρίων με την ίδια παρρησία και εκτίμηση. Αλλά γιατί λεω με την ίδια εκτίμηση; Πολλές φορές ο φτωχός προσέρχεται με περισσότερη παρρησία. Γιατί άραγε; Επειδή ο βασιλιάς περικυκλώνεται από τις φροντίδες πολλών πραγμάτων, και περιστοιχίζεται από πολλές περιστάσεις. Είναι δηλαδή σαν να βρίσκεται μέσα σε πέλαγος και να χτυπιέται από παντού με αλλεπάλληλα κύματα τα οποία συνδέονται με πολλά αμαρτήματα. Ο φτωχός, όμως, είναι απαλλαγμένος από όλα αυτά, και έχει να φροντίσει μόνο για την αναγκαία διατροφή του. Διανύει μια ζωή που είναι απλή και ήσυχη, σαν να έχει αράξει σε λιμάνι γαλήνης. Γι αυτό και πλησιάζει στην Τράπεζα με μεγάλη ευλάβεια.

 

10. Το Άγιο Πάσχα διαφέρει από τις κοσμικές γιορτές.  Δεν είναι όμως μόνο αυτός ο λόγος, αλλά και πολλοί άλλοι που προκαλούν διάφορα είδη αθυμίας σ εκείνους που απασχολούνται με τις κοσμικές γιορτές. Πάλι ο φτωχός παραβρίσκεται εκεί με πολλή κατήφεια, ενώ ο πλούσιος, με ιδιαίτερη ικανοποίηση. Και ο λόγος γι αυτό δεν περιορίζεται μόνο στο τραπέζι ή στην πολυτέλεια, αλλά αναφέρεται και στην ενδυμασία, αν δηλ. είναι χαρούμενη και γενικότερα εμφανίσιμη. Αυτό λοιπόν που παθαίνουν οι φτωχοί για το τραπέζι, το υποφέρουν και για την ενδυμασία. Γιατί όταν βλέπει ο φτωχός τον πλούσιο ντυμένο με πολυτελή ενδυμασία, καταλαμβάνεται από οδύνη, ταλανίζει τον εαυτό του, και πειράζεται από χίλια δύο πράγματα. Εδώ όμως (δηλ. στην Τράπεζα του Πάσχα), η αθυμία έχει τέλεια εξοβελιστεί, γιατί υπάρχει μία ενδυμασία που είναι κοινή σε όλους, η ενδυμασία της σωτηρίας. Αυτό φωνάζει ο Παύλος όταν λεει: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίστητε, Χριστόν ενεδύσασθε» (Γαλ. 3:27).

 

11. Το Άγιο Πάσχα: πως πρέπει να το προσεγγίσουμε. Σας παρακαλώ λοιπόν, ας μην προσβάλλουμε μια τέτοια Εορτή. Ας επιδείξουμε ένα φρόνημα που είναι αντάξιο όλων αυτών των ευεργεσιών που μας προσφέρει η χάρις του Χριστού. Ας μη παραδώσουμε τους εαυτούς μας στη μέθη και στην αδηφαγία. Ας αναλογισθούμε τη φιλοτιμία του Δεσπότη μας, δηλ. το γεγονός ότι τίμησε και τους πλούσιους και τους φτωχούς, και τους δούλους και τους ελεύθερους, και πρόσφερε σε όλους την ίδια δωρεά. Ας ανταμείψουμε τον ευεργέτη μας για την εύνοιά του προς όλους μας. Η κατάλληλη ανταμοιβή είναι να συμπεριφερόμαστε με τρόπο που είναι αρεστός σ Εκείνον, δηλ. να έχουμε ψυχή νηφάλια και άγρυπνη. Η Εορτή αυτή δεν γίνεται για χρήματα, ούτε για να καλυφθούν έξοδα, αλλά για να ανανεωθεί η θέλησή μας και να καθαρθεί ο νους μας. Δεν πρόκειται να αποκομίσουμε τίποτα το σωματικό, αλλά όλα τα πνευματικά: την ακρόαση του θείου λόγου, τις ευχές των Πατέρων, τις ευλογίες των ιερέων, την κοινωνία των θείων και απόρρητων Μυστηρίων, την ειρήνη και την ομόνοια, και δώρα πνευματικά και αντάξια της φιλοτιμίας που μας προσφέρθηκε.

 

12. Το Άγιο Πάσχα: γιατί πρέπει να το γιορτάζουμε. Ας γιορτάσουμε λοιπόν αυτή την Εορτή της Ανάστασης του Χριστού, γιατί με αυτήν αναστήθηκε όλος ο κόσμος. Με την Ανάσταση του Χριστού έσπασαν τα δεσμά του θανάτου. Με αυτήν μας ανάστησε, αφού ακύρωσε όλα τα φορτία των αμαρτιών μας. Αμάρτησε ο Αδάμ και πέθανε. Δεν αμάρτησε ο Χριστός αλλά πέθανε. Καινούργιο αυτό και παράδοξο! Ο πρώτος αμάρτησε και γι αυτό και πέθανε. Ο δεύτερος όμως που δεν αμάρτησε γιατί πέθανε; Αυτό έγινε για να απελευθερωθεί από τα δεσμά του θανάτου εκείνος που αμάρτησε και πέθανε από εκείνον που δεν αμάρτησε και πέθανε. Κάπως έτσι συμβαίνει στην περίπτωση εκείνων που χρωστούν χρήματα. Χρωστάει κάποιος σε κάποιον άλλον χρήματα που δεν έχει να ξεπληρώσει, γι αυτό και φυλακίζεται. Ένας άλλος όμως που δεν χρωστάει, αλλά μπορεί να πληρώσει, πληρώνει και απολύει την υπεύθυνο. Κάπως έτσι έγινε και στην περίπτωση του Αδάμ και του Χριστού. Χρωστούσε ο Αδάμ στο θάνατο, γι αυτό και φυλακίστηκε από αυτόν. Ήρθε όμως και ξεπλήρωσε με το θάνατό του το χρέος του φυλακισμένου ο Χριστός. Και το έκανε αυτό για να απολύσει το φυλακισμένο από τα δεσμά του θανάτου.

Βλέπεις τα κατορθώματα της Ανάστασης; Βλέπεις τη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Βλέπεις το μέγεθος της πρόνοιάς του;

 

13. Το Άγιο Πάσχα: πως πρέπει να το γιορτάζουμε.  Ας μη γίνουμε λοιπόν αγνώμονες σε έναν τόσο μεγάλο Ευεργέτη. Ούτε να αδιαφορήσουμε επειδή τελείωσε η νηστεία. Αλλά ας επιμεληθούμε τώρα για την ψυχή μας πολύ περισσότερο από πριν. Για να μη γίνει ασθενέστερη τώρα που το σώμα θα απολαύσει περισσότερη τροφή, ούτε να φροντίσουμε για την δούλη (τη σωματική φύση) τόσο που να παραμελήσουμε τη δέσποινα (την πνευματική φύση, δηλ. την ψυχή). Γιατί, πες μου, ποιο είναι το όφελος αν σκάσουμε από το πολύ φαΐ, και υπερβούμε τα όρια της φύσης μας; Κάτι τέτοιο, και το σώμα καταστρέφει και την ευγένεια της ψυχής προδίδει. Ας τηρήσουμε λοιπόν την αυτάρκεια και την αναγκαιότητα, ώστε να αποδώσουμε και στο σώμα και στην ψυχή αυτό που τους ανήκει, για να μη αποβάλουμε μονομιάς όσα κερδίσαμε με τη νηστεία. Μήπως προσπαθώ να σας εμποδίσω από του να απολαύσετε την πασχαλινή τροφή και να διασκεδάσετε; Όχι βέβαια, δεν σας εμποδίζω. Απλώς σας προτρέπω να φροντίζετε για τα αναγκαία, να περικόβετε την υπερβολική τροφή, να μην υπερβαίνεται το μέτρο, ούτε να διακινδυνεύετε την υγεία της ψυχής. Κι αυτό γιατί δεν ικανοποιείται πραγματικά όποιος υπερβαίνει τα όρια της αναγκαιότητας - όπως γνωρίζουν πολύ καλά όσοι είχαν αυτή την εμπειρία και υπέστησαν χίλια όσα είδη ασθένειας, αλλά και υπέμειναν μεγάλη αηδία. Δεν έχω βέβαια καμιά αμφιβολία ότι θα πεισθείτε από τις προτροπές μου, γιατί γνωρίζω πόσο αξιόπιστοι είσαστε.

 

14. Το Άγιο Πάσχα έχει άμεση σχέση με τη Βάπτισή μας. Δεν θα συνεχίζω λοιπόν τις προτροπές μου, αλλά θα στρέψω το λόγο μου στο άγιο βάπτισμα που προσφέρεται στους κατηχούμενους κατά τη φωτοφόρο αυτή νύχτα.[1] Οι βαπτισμένοι είναι τα καλά νεόφυτα της Εκκλησίας, τα άνθη τα πνευματικά, οι νέοι στρατιώτες του Χριστού. Προχθές ο Δεσπότης ήταν επάνω στο Σταυρό. Σήμερα όμως αναστήθηκε. Έτσι και οι βαπτισμένοι Χριστιανοί, προχθές ήταν αιχμάλωτοι στην αμαρτία. Τώρα όμως έχουν αναστηθεί μαζί με το Χριστό. Εκείνος πέθανε σωματικά και αναστήθηκε. Αυτοί όμως ήσαν πεθαμένοι πνευματικά και αναστήθηκαν από την αμαρτία. Έτσι κάπως γίνεται και στη γη, αφού τώρα την άνοιξη μας δίνει τριαντάφυλλα και ζουμπούλια και πολλά άλλα λουλούδια. Τα ύδατα όμως του Βαπτίσματος μας δίνουν σήμερα ένα λιβάδι με λουλούδια πολύ πιο ευχάριστα από εκείνα της γης. Μη απορείς γι αυτό, αγαπητέ μου, ότι δηλ. βγαίνουν λιβάδια με λουλούδια από τα ύδατα. Γιατί ούτε και η γη βλάστησε στη αρχή και έβγαλε βότανα από μόνη της, δηλ. από την δική της φύση, αλλά υπακούοντας στο πρόσταγμα του Δεσπότη. Τότε μάλιστα και τα ύδατα έβγαλαν ζωντανά όντα που κινούνταν. Και αυτό έγινε επειδή άκουσαν: «Ας εξαγάγουν τα ύδατα ερπετά ζωντανών ψυχών» (Γεν. 1:20). Έτσι και τώρα, στο Βάπτισμα, το ίδιο θεϊκό πρόσταγμα ενεργοποιεί τα πάντα. Τότε είπε: «Ας εξαγάγουν τα ύδατα ερπετά ζωντανών ψυχών» (Γεν. 1:20). Τώρα όμως δεν είναι ερπετά αλλά πνευματικά χαρίσματα που αναδύονται. Τότε τα ύδατα έδωσαν «άλογους ιχθείς». Τώρα όμως μας γέννησαν ιχθείς λογικούς και πνευματικούς που αλιεύθηκαν από τους αποστόλους. Γιατί όπως τους είπε ο Χριστός, «Έλθετε οπίσω μου και θα σας καταστήσω αλιείς ανθρώπων» (Ματθ. 4:19). Είναι πράγματι καινούργιος ο τρόπος αυτός της αλιείας! Γιατί οι γνωστοί αλιείς (ψαράδες) βγάζουν τους ιχθείς από τη θάλασσα και τους πεθαίνουν. Εμείς όμως βγάζουμε από τα ύδατα ανθρώπους που ζωογονούνται μετά την ανάδυσή τους!

 

15. Το Άγιο Πάσχα έχει σχέση και με τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη.  Υπήρχε κάποτε μια κολυμπήθρα ύδατος και στους Ιουδαίους. Αλλά μάθε τι δύναμη είχε, για να γνωρίσεις με ακρίβεια τη φτώχεια των Ιουδαίων, και να κατανοήσεις πόσος πλούτος υπάρχει στα δικά μας ύδατα. «Κατέβαινε εκεί», λεει, «ένας άγγελος και τάραζε το ύδωρ, και ο πρώτος που έμπαινε σ αυτό μετά τη ταραχή του ύδατος θεραπευόταν» (Ιωάν. 5:4). Κατέβηκε και ο Δεσπότης των αγγέλων στα ύδατα του Ιορδάνη και αγίασε τη φύση τους και θεράπευσε ολόκληρη την οικουμένη. Στην πρώτη περίπτωση (της κολυμπήθρας) όποιος κατέβαινε μετά τον πρώτο δεν θεραπευόταν. Γιατί στους Ιουδαίους δινόταν η χάρις για τους ασθενείς που σέρνονταν στο χώμα. Εδώ όμως (στην περίπτωση του Χριστού) μετά τον πρώτο κατεβαίνει δεύτερος, και μετά τρίτος και τέταρτος, και μπορείς και χίλιους να μετρήσεις, αλλά και ολόκληρη την οικουμένη να βουτήξεις μέσα στα πνευματικά αυτά νάματα (καθαρά ύδατα). Η χάρις δεν καταναλώνεται, η δωρεά δεν δαπανιέται, τα νάματα δεν μολύνονται, η ευεργεσία δεν ελαττώνεται!

 

16. Το Πάσχα μας προσκαλεί να τιμήσουμε τη βάπτισή μας με επίγειο πνευματικό αγώνα: Είδες πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος της δωρεάς; Ακούστε την σήμερα όσοι είσαστε βαπτισμένοι τη νύχτα αυτή, όσοι πολιτογραφηθήκατε στην Άνω Ιερουσαλήμ και διαφυλάξατε την αξία της μεγάλης αυτής της δωρεάς για να αποσπάσετε και ακόμη μεγαλύτερη χάριν. Γιατί η ευγνωμοσύνη για όσα ελήφθησαν προσκαλεί περαιτέρω ευεργεσία του Δεσπότη. Δεν επιτρέπεται, λοιπόν, αγαπητέ μου, να ζεις με αδιαφορία. Βάλλε νόμους και κανόνες στον εαυτό σου, για να κάνεις τα πάντα με ακρίβεια και να δίνεις περισσότερη προσοχή σ εκείνα που θεωρούνται αδιάφορα. Ολόκληρη η παρούσα ζωή είναι αγώνας και πάλη, και όσοι ήδη εισήλθαν στο στάδιο αυτό της αρετής πρέπει να είναι σε όλα εγκρατείς. «Διότι όποιος αγωνίζεται, σε όλα εγκρατεύεται» (Α Κορ. 9:25). Δεν βλέπεις ότι στους αγώνες που αγωνίζονται οι αθλητές γυμνοί με πόση επιμέλεια φροντίζουν τον εαυτό τους όσοι δέχτηκαν να αγωνιστούν στην πάλη; Αλλά και με πόση εγκράτεια επιδίδονται στην σωματική άσκηση; Το ίδιο γίνεται και εδώ. Επειδή η πάλη μας δεν είναι με ανθρώπους, αλλά με τα πνεύματα της πονηρίας, η άσκησή μας και η εγκράτειά μας πρέπει να είναι πνευματικές. Αυτό επίσης ισχύει επειδή τα όπλα μας με τα οποία μας εξόπλισε ο Δεσπότης είναι πνευματικά.

 

17. Το Άγιο Πάσχα είναι πρόσκληση αυτοσυγκράτησης των αισθητηρίων μας. Ας έχεις λοιπόν και για τα μάτια σου όρους και κανόνες, ώστε να μη παρατηρείς κάθε τι που πέφτει μπροστά σου. Και η γλώσσα σου ας έχει φραγμό, ώστε να μη προτρέχει της διάνοιάς σου.  Γι αυτό ακριβώς δημιουργήθηκαν τα δόντια και τα χείλη, για τη ασφάλεια της γλώσσας, ώστε να μην ανοίγει απλά τις πύλες η γλώσσα, αλλά αφού πρώτα τακτοποιήσει σωστά όσα την αφορούν, τότε να προχωρήσει με κάθε κοσμιότητα και να προφέρει λόγια που θα μεταδώσουν κάποια χάριν στους ακροατές, δηλ. λόγια που συντείνουν στην οικοδομή των ακροατών της. Επίσης πρέπει κάθε ένας που γράφτηκε αθλητής στο στάδιο των αρετών να αποφεύγει και τα υπερβολικά γέλια, να περπατάει με ήσυχο και ήρεμο τρόπο, να ντύνεται σεμνά, και να ρυθμίζει τα πάντα με απλότητα. Γιατί η τάξη στα εξωτερικά μέλη είναι εικόνα της κατάστασης που επικρατεί εσωτερικά στην ψυχή.

 

 18. Επίλογος: Αν λοιπόν επιβάλλουμε στον εαυτόν μας από την αρχή μια τέτοια συνήθεια, τότε θα βαδίσουμε στο δρόμο μας με ευκολία, θα αποκτήσουμε κάθε αρετή, δεν θα ταλαιπωρηθούμε πολύ στην προσπάθειά μας να ελκυστούμε στην πορεία προς τα άνω. Έτσι θα μπορέσουμε να νικήσουμε τα κύματα της παρούσας ζωής με ασφάλεια, και να υπερβούμε τις παγίδες του διαβόλου, να επιτύχουμε στην απόκτηση των αιωνίων αγαθών με την χάριν του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίον ανήκει, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων, ΑΜΗΝ.

 

 


[1] Την εποχή του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (4ος-5ος αιώνας μ.Χ.) οι προσήλυτοι στη Χριστιανική πίστη ελάμβαναν το βάπτισμα τη νύχτα του Πάσχα, ύστερα από μια κατάλληλη κατήχηση που γινόταν κατά την διάρκεια της Μ. Σαρακοστής. Σήμερα η Εκκλησία υπενθυμίζει στους χριστιανούς τη Βάπτισή τους  (δηλ. την αφιέρωση της ζωής τους στο Χριστό) με τον ύμνο «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε, Αλληλούϊα» που αντικαθιστά τον ύμνο του Τρισαγίου στη μικρή Είσοδο της Θ. Λειτουργίας.

 

 

THE HOLY PASCHA

By

ST. JOHN CHRYSOSTOM

Archbishop of Constantinople

 

Translated and annotated

By

Protopresbyter GEORGE DION DRAGAS, Ph.D., DD., DTh.

 

NOTE: Our Church celebrates this year the 1600th Anniversary from the falling asleep in the Lord of our Father among the Saints John Chrysostom, Archbishop of Constantinople (AD 407-2007). For this reason we have resolved to project the Chrysostomian Sermons on the celebrations of the Great Feasts of the Church this current year, beginning with the Feast of Feasts and Festival of Festivals, the Holy Pascha. We pray that the Lord may bless with spiritual strength and renewal, through the intercessions of our Saint, all the pious and Orthodox Christians who struggle to keep and to propagate the Orthodox Faith in the contemporary world.

 

1. Holy Pascha: the abolition of death: Today is the right time for us all to repeat the proclamation made by the blessed David: “Who can declare the power of the Lord, to praise all his glories” (Ps. 105:2)? And the reason is that we see the much loved and saving Feast to have reached us. It is the Day of the Resurrection of our Lord Jesus Christ; the premise of peace; the occasion of reconciliation; the invalidation of wars; the abolition of death; the defeat of the devil. Today human beings mingle with angels, and those that wear a body offer praises along with the bodiless powers. Today the tyranny of the devil is dissolved. Today death’s shackles are loosened, and hell’s victory is abolished. Today it is fitting to repeat that prophetic saying: “Where is your sting, o death? Where is your victory o hell” (I Cor. 15:55)? Today Christ our Master has demolished the brazen gates and extinguished the face of death.

 

2. Holy Pascha: the transformation of death into sleeping: Why do I say the face of death? Actually, he changed its appellation. Because it is no longer called death, but falling asleep, and sleeping. Indeed before Christ’s presence, and the condescension of the cross, the very name of death was terrifying. The first man to be created was condemned to it as a great penance, when he heard: “On the day that you eat, you will die by death” (Gen. 2:17). The blessed Job used this appellation in referring to death: “Man’s death is arrest” (Job 3:23). David the prophet said: “The death of the sinners is evil” (Ps. 33:21). Also, death was called not only the dissolution of the soul from the body but also hell. Listen to what the patriarch Jacob says: “You will bring down to hell my old age with sorrow” (Gen. 42:38); and the prophet: “Hell opened its mouth” (Is. 5:14); and again another prophet: “He will save me from the deepest hell” (Ps. 85:13). Indeed, you will find many places in the Old Testament where the departure from the present life is called death and hell. Since, however, Christ our God was offered as a sacrifice and granted the appellations of the resurrection, he has removed as a man-loving Master the bad appellations and introduced a new and strange manner of behavior into our life; because, instead of death, our departure from the present condition is called falling asleep and sleeping!

 

3. The proof-case of Lazarus and the witness of St. Paul: How is this proven? Listen to Christ himself saying: “Lazarus, our friend, has fallen asleep and I am going to wake him up” (John 11:11). In other words, as it is easy for us to wake up and raise anyone who is asleep, so it is for the common Master of us all to raise anyone from the dead. Yet, inasmuch as what he said was new and strange, neither the disciples understood his saying, until he spoke about it more openly by condescending to their weakness. Similarly, the Blessed Paul and teacher of the whole world said in writing to the Thessalonians: “I do not want you to be ignorant about those who have fallen asleep, so that you may not be sorrowful, like everybody else who have no hope” (I Thess. 4:13). And again, elsewhere: “Have those who fell asleep with faith in Christ, been lost” (I Cor. 15:18)? And again: “Those of us who happen to be alive, i.e. who have remained alive, will not join those who have fallen asleep” (I Thess. 15:18). And elsewhere again: “Indeed, if we believe, that Jesus died, and rose again, likewise God will bring will him those who have fallen asleep” (I Thess. 4:14).

 

4. Holy Pascha: the victory of the resurrection: Did you see that death is everywhere called a falling asleep and sleeping? And that it is now, after the resurrection, contemptible, although it previously had a terrifying face? Did you see how bright the trophy of the resurrection is? A thousand goods have been brought in on its account. It is through it that the demon’s deceit has been annulled; through it that we laugh at death; through it that we look beyond the present life; through it that we eagerly long for the future things to come; through it that, although we are clothed with a body, we have nothing less than the bodiless powers, if we so wish. Today our bright victory has been accomplished. Today our Master put up the trophy against death and granted the way to salvation through the resurrection, having abolished the tyranny of the devil. Therefore, let us all rejoice and dance and be glad. Although it is our Master who has won, the delight and the joy are common to us as well. It was for our salvation that he worked out all these things. Christ dealt with the devil, using the same means which he had used to fight against us.

 

5. Holy Pascha: the defeat of the devil by the same weapons: Christ took up the same weapons and fought the devil with them. Listen how this is so. The symbols of our defeat were a virgin, a wood and death. The virgin was Eve; because she had not been with a man, when she was deceived. The wood was a tree; and death was the penalty that was imposed on Adam. Do you see how a virgin, a wood and death became the symbols of our defeat? See now also how the same means became the instrumental cause of our victory. Instead of Eve we have Mary; instead of the wood of the knowledge of good and evil, the wood of the cross; and instead of the death of Adam, the death of the Master. Do you see by what means he won, and the other was defeated? It was around the tree that the devil decisively fought Adam. It was around the cross that Christ also decisively fought the devil. The former wood expelled Adam to hell. This wood, the wood of the cross, however, recalled from hell those who had been expelled there. The former wood hid him who was defeated as a captive and naked. This wood, however, showed the victor naked and nailed on high. As for death, the former one condemned those who came afterwards. This death truly raised even those who preceded it. “Who can tell the mighty acts of the Lord, and who can make all his praises to be heard” (Ps. 105/6:2)?  From death we became immortal; from a fall we were raised; from a defeat we became victors.

 

6. Holy Pascha: the accomplishment of man’s salvation:  These are the accomplishments of the cross; these are the great proof of the resurrection! Today the angels dance, and all the heavenly powers rejoice, overjoyed by the salvation of the common race of humanity. If on the return of one sinner a great rejoicing occurs in heaven and on earth, then, on the salvation of the entire world such rejoicing should be exceedingly greater. Today he emancipated the human nature from the tyranny of the devil and restored it to its previous nobility. When I see, then, my first-fruits to have accomplished such a great victory over death, I am no longer afraid of anything; I do not shudder in the face of war; not do I contemplate my own weakness; but I rather perceive the unutterable power of him who is my future ally; because, what is there that the conqueror of the tyranny of death and spoiler of death’s might would not do for the race which is like him; what is there that he would not do for the race whose form he considered worthy to assume on account of his love for humanity and through which he fought the devil? Today there is joy and spiritual pleasure everywhere in the world. Today the host of the angels and the choir of the heavenly powers rejoice at the salvation of the human beings.

 

7. Holy Pascha: a magnificent celebration: Think, therefore, my beloved, the magnitude of this joy, since the heavenly powers also celebrate with us; since they rejoice for the goods we received. Although the grace given by the Master is ours, the joy for it is also theirs. This is why they are not hesitant in concelebrating with us. And what do I say? That our fellow-servants will not be hesitant in concelebrating with us?  The Master of both, them and us, is not hesitant in concelebrating with us. What did I say? That he is not hesitant? I should rather say that he desires to concelebrate with us. How is that so? Listen to what he says: “I have greatly desired to eat this Pascha with you” (Luke 22:15). If he desired to eat the Pascha, it is obvious that he also desired to concelebrate.  So, when you see not only angels and the entire host of the heavenly powers, but also the very Master of the angels, concelebrating with us, what is still missing from completing your rejoicing? Let no one, then, be sad, on account of poverty, because this is a spiritual feast.

 

8. Holy Pascha: a common table and joy for all: No rich person should glory in his wealth; because he has nothing to offer to this feast from his wealth. In the feasts outside, of course, I mean those of secular life, where there is much display of the outer vesture and of the luxury of tables, the poor will be justifiably sad and dejected, and the rich, joyful and satisfied. Why is this so? Because the one will be wearing a bright dress and will offer a richer table, whereas the poor will be restrained by his poverty from displaying such an offering. Here, however, there is nothing like this, but any such irregularity is excluded, as there is one Table for the rich and the poor, the slave and the freeman. Even if you are rich, you do not get more than the poor; and if you are poor, you do not get less than the rich, nor is your spiritual satisfaction reduced because of your poverty. But what am I saying? that the same Table is laid out before rich and poor? Yes, there is one Table for him who bears a royal diadem and wears a royal scarlet, i.e. him who is vested with authority over the whole world, and for the poor who sits on the side, asking for alms.

 

9. Holy Pascha: how to obtain its spiritual gifts: Such, then, are the spiritual gifts. They are not dispensed according to rank but according to disposition and will. It is with the same boldness and honor, that king and poor rush to enjoy and participate in these divine mysteries. And what do I say? with the same honor? Many a time the poor does it with greater boldness. Why is this so? Because the king is surrounded by the care of many things and is confronted with many issues, as if he is in an ocean and the waves break on him continuously and he is embarrassed by many sins. The poor, however, is devoid of all such things, because he only cares for the necessary food; and so he has a care-free and quiet life, as if he stays inside a port and calm, and therefore, he approaches the Table with much reverence.

 

10. Holy Pascha: how it differs from secular feasts: And not only this, but there are many other things that cause misery to those who are engaged in secular feasts. There again the poor are in a state of sadness, and the rich in a state of cheerfulness, not only on account of the table and the luxury, but also of cheerful clothes, and of glamorous appearance. What they suffer for the table, this also they endure for the clothes. So, when the poor sees the rich wearing more lavish vesture, he is struck by grief, he deplores himself, he feels completely deprived. Here, however, every such misery is abolished; because here there is only one saving garment for everyone; and of this Paul shouts, saying, “Those of you who ere baptized into Christ have put on Christ” (Gal. 3:27).

 

11. Holy Pascha: the right attitude to it: I beg you, then, let us not insult this feast, but let us acquire an attitude which is worthy of the gifts that have been granted to us by the grace of Christ. Let us not deliver ourselves to drunkenness and gluttony, but let us consider the dignity of our Master and the fact that he equally honored rich and poor, slaves and freemen, and poured out a common grace upon all; and so reward our benefactor for his favor towards us. Such a reward is a behavior which is pleasing to him, and a soul which is composed and vigilant. This feast and festival does not require money, or expenses, but only a good disposition and a pure mind. There is nothing material that we gain from it, but all gains are spiritual; the hearing of divine words, the prayers of the Fathers, the blessings of the Priests, the communion of the divine and unutterable mysteries, peace and concord, and spiritual gifts worthy of the dignity of the donor.

 

12. Holy Pascha: why it should be celebrated: Let us, then, celebrate this feast in which the Lord was resurrected. By his resurrection he resurrected the whole world in himself. By his resurrection he broke the shackles of death. He resurrected us having cancelled the multitude of our sins. Adam sinned and died. Christ did not sin and died. This is something new and paradoxical; that the former sinned and died, and that the latter did not sin and also died. For what reason and why did this occur? So that the sinner who died might be liberated from the shackles of death through the sinless who died.  This is what often happens with those who owe money. One owes money to another and cannot repay him, and consequently he is imprisoned. Someone else who does not owe anything, but who can pay, releases the debtor by paying for him. This is also what happened in the case of Adam and Christ. Adam owed death and was therefore held captive. Christ came and offered his death for the sake of the captive, in order to deliver him from the shackles of death. Do you see the achievements of the resurrection? Do you see the philanthropy of the Master? Do you see the magnitude of his care?

 

13. Holy Pascha: how it should be celebrated: Let us not, then, become ungrateful to such a benefactor; let us not become more careless because the fast is passed; but let us now care for our soul much more than before, that it might not be weakened by our flesh getting fatter; and we might not be found neglecting the lady by caring for the servant! Indeed, tell me what is the befit of bursting from greediness, and surpassing every measure? Does not such an act wreck the body and betray the nobility of the soul? Let us, then, chose sufficiency and what we need, so that we may reward our soul and body with what is fitting, and may not suddenly throw away what we gained by the fast. Am I prohibiting you from enjoying eating and pleasure? No, I do not. I rather admonish you to look for what you need, to restrain yourselves from much entertainment and not to exceed the appropriate limits in a way that jeopardizes the health of your soul. Indeed no one who exceeds the terms of need enjoys real pleasure. This is exactly what all persons know who have had experience of it. They caused countless kinds of illnesses for themselves from this and endured much disgust. I have no doubt that you will listen to my admonitions, because I know how readily you obey.

 

14. Holy Pascha: brings forth the mystery of Baptism:[1]  Therefore I will put an end to my admonitions here and I will address those who were worthy to receive at this bright night the grace of the divine Baptism, these good plants of the Church, the spiritual flowers, the new soldiers of Christ. The day before yesterday the Master was on the cross, but now he is resurrected. Likewise, the day before yesterday these persons were still captives to sin, but now they have been resurrected with Christ. He died and rose again in body. They were dead through sin and are resurrected from sin. At this time the earth produces for us spring roses and violets and all kinds of flowers. Today, however, the waters have revealed to us a flowering meadow which is far more pleasing than that of the earth. Do not be surprised, my dear, if flowering meadows came out of waters; because neither the earth produced the flowering of herbs at the beginning by virtue of its own nature, but by obeying the command of the Master. At that time also the waters brought out moving creatures, because they heard the command: “Let the waters bring out crawling living souls” (Gen. 1:20), and the command became accomplished work. The soulless substance brought out living creatures endowed with souls! In the same way now, the same command worked out everything. At that time it said: “Let the waters bring out crawling living souls,” but now it granted not crawling beings, but spiritual charismas. At that time the waters brought out irrational fish, but now they gave birth to rational and spiritual fish which were fished out of them by the Apostles. Because he said, “Come after me, and I will make you fishers of human beings” (Matth. 4:19). This is indeed a new manner of fishing; since those who go fishing bring fish out of the water and cause death to their catch. We, however, throw human beings into the waters and when they are brought out they are vivified.

 

15. Holy Pascha: reminds us of the healing waters of Jordan (our Baptism): There was also at some point a pool of water among the Jews. But learn what power it had, so that you may know exactly the Jewish poverty, and be able to understand our richness. “An angel,” it says, “used to come down there and disturb the water, and anyone who was able to descend there first, after the disturbance, received healing” (John 5:4). The Master of the angels also descended into the river Jordan, and healed the entire world by sanctifying the nature of the waters. In the pool anyone who descended after the first was not healed, because the grace was given only to the sick who were crippled on the earth. Here, however, after the first, a second one descends, and after the second, a third, and a forth, and if you were to speak of an innumerable number and place the whole world into these healing waters the grace is not consumed, the gift is not expended, the healing waters are not infected, the generosity is not diminished.

 

16. Holy Pascha: calls us to honor our baptism in our earthly spiritual contests:  Did you see how great the gift is? You who were baptized tonight and became citizens of the heavenly Jerusalem should take hid of these things, to keep them as the great benefits deserve, in order to receive even greater grace. Gratitude for what has been already received invites the granting of further benefits from the Lord. You are no longer allowed, my dear, to live carelessly. Rather you must set yourself rules and regulations, so that you may observe all things with exactitude, and to guard yourself from those things which seem to be of no consequence. All our present life is a struggle and a battle, and those who enter once for all into this stadium of virtue should be continent in all respects; “Because any one who enters a race exercises self-control in all respects” (I Cor. 9:25). Do you not see how much in the naked contests they take care of themselves those who agree to fight with other human beings and how great is the continence they exhibit in the training of the body? The same should be done here as well; because our fight is not with human beings, but with the spirits of iniquity, and our exercise and continence ought to be spiritual, since our weapons too, with which the Master clothed us, also happen to be spiritual.

 

17. Holy Pascha: invites us to exercise self-control on our senses: Let us, then, set limits and rules to our eyes as well, so that we do not stare at everything that we come across; and let our tongue also be fenced, so that it does not run ahead of our thought. It was for this reason that teeth and lips were created, to keep the tongue secure, and to prevent it from simply opening the gates and getting out; for it should rather proceed with every seemliness to pronounce such words that are of benefit to those who hear, and to utter such things which are conducive to the edification of the listeners, after it has thought out what is proper to it. We should also avoid any unruly laughter and adopt a composed and unobtrusive walk, as well as modest clothing. In general the person who has enrolled himself in the contests of virtue should arrange everything in his life in a simple way. The good behavior of our external members is an icon of the condition that exists in the soul.

 

18. Epilogue: If we establish ourselves right from the start on such a habit, we shall be able to walk through the way of our life with ease, to achieve every virtue, and to achieve without much labor to direct our life to the heavenly route.  We shall also be able to go safely through the waves of the present life, to stand above the snares of the devil, to succeed in the acquisition of the eternal goods, by the grace and loving-kindness of our Lord Jesus Christ, with whom together with the Father and the Holy Spirit belong all glory, dominion and honor, now and always and in the ages of the ages, Amen.

     

 


[1] At the time of St. John Chrysostom, the converts to Christianity were baptized at the celebration of Pascha, having first been appropriately prepared through catechization, etc., during Lent. Today Christians are reminded of their Baptism as they hear at the small entrance the hymn “Those of you who were baptized into Christ, have put on Christ”, which is sung instead of the usual Trisagion.