S A C R E D C A T E
C H I S M
O F T H E
EASTERN ORTHODOX CHURCH
I.E. OF THE ONE HOLY CATHOLIC AND APOSTOLIC CHURCH
By
ST. NEKTARIOS OF
PENTAPOLIS
Translated from the Greek original by
Proptopresbyter George Dion. Dragas
PhD, DD, DTh
PART I
D O G M A T I C S
CHAPTER
I
On the Church’s Doctrine of God
(God’s
existence, essence and divine properties)
§ 1.
On God’s existence
A. On
God’s Existence in General
1. What does the Church
teach about the existence of God?
She
teaches that there is one God, maker of heaven and earth and of all things that
are in them, i.e. that He is the maker of the intelligent and sensual creation.
2. What sources do we
have from which we draw information concerning God’s existence?
These
sources are the natural and the supernatural revelation of God.
3. What is the natural
revelation?
It is the
image of God that appears in the works of creation; namely, the revelation of
God’s wisdom, prudence, power, goodness and glory.
4. What is the
supernatural revelation?
It is the direct
revelation of God to man in a supernatural manner.
5. What does the Church
teach about the natural revelation of God?
She
teaches that God is revealed in the world in his properties and that He arouses
the spirit of man to the knowledge of Him.
6. What does Holy
Scripture say about the natural revelation of God?
It says:
that God did not leave Himself without witness, inasmuch as He does good deeds,
sending rain to you from above, granting fruitful seasons, filling your hearts
with food and delight (Acts 14:17); that God manifested Himself to human beings
inasmuch as “His invisible aspects are seen by the mind in the creatures from
the creation of the world, i.e., both His eternal power and godhead” (Rom.
1:18,20); that “God exists not far for each of us; because we live and move and
we are in Him” (Acts 17:27-28); “that the heavens recount the glory of God, and
the firmament proclaims the work of His hands” (Ps. 18:12); and that “all human
beings are vain, in whom there is present ignorance of God, and who were not
able to see from the visible goods the One who is, and who did not recognize
the artificer by taking notice of the works” (Wisdom of Solomon 13:1).
7. What does the Church
teach about the supernatural revelation of God?
She
teaches that God revealed Himself to human beings in many places and in many
ways, first to the protoplasts, then to the Patriarchs, and to the Prophets,
but in the fullness of time He revealed Himself becoming man.
8. What does Holy
Scripture say about the supernatural revelation of God?
All the
pages of Sacred Scripture, the Old and the New Testament, are full of witnesses
to the supernatural revelation of God; the Incarnation of the Word of God and
the Outpouring of the Holy Spirit being the supreme witnesses of the supernatural
revelation of God.
9. What reasonable arguments
for the existence of God do we find in the natural revelation of God?
We find
the following arguments: the anthropological, the ontological, the
cosmological, the teleological, the ethical and the historical.
10. What reasonable
arguments for the existence of God do we find in the supernatural revelation of
God?
We find
the religious reasonable argument.
B.
Indications from the natural revelation of God
a) The anthropological argument
11. What is the
anthropological argument and how are we led through it to the indication of the
existence of God?
The
anthropological argument is a persuasive rational conclusion which is drawn
from the study of the human being. We are led to the indication of the existence
of God through the following reasoning: The human being is rational and free
(self-determined). Rationality and freedom presupposes the reason of their
existence. The reason of their existence presupposes a rational and free
principle to which reference can be made of the reason of the rationality and
freedom of the human being. Without such a rational and free principle, the
rationality and freedom of man is an unsolvable problem. The study of the
natural constitution of the human being reveals to us the reason of the
existence of every power and every limb (instrument). This revelation leads us
to accept the existence of a rational and free principle, from which all things
received the reason of their existence. The existence of a reason for the limbs
and powers that exist in us leads to the acceptance of a reason for the
existence of rationality and freedom, and this reason leads, in turn, to the
existence of the first rational and free principle, which must exist, so that
the reason of the existence of human rationality and freedom might make sense,
and also of every other reason of the wisdom and power, which are revealed in
the natural constitution of the human being.
The same
rational conclusion is also drawn from the religious feeling or consciousness,
and the contemplative reason which exist in the human being.
Independently
of any doctrine, every human being feels that there is an infinite being on
which humanity depends. This feeling about God which is faintly manifested in
the infantile age of a human being develops into a complete religious sentiment
when human bodily development is completed and leads to faith in God.
This sentiment
is the first impulse that moves the human being to the acceptance of the
existence of God. The second impulse that moves the human being to this
acceptance is consciousness. Consciousness emerges as the moral judge of
our actions, judging in accordance with some moral law and condemning and
censuring the transgressors of this law. Consciousness persuades the human
being to accept a lawmaker creator and master of all; because only the
existence of such a master can explain the existence of the human being. If
there was no lawmaker, then the existence of consciousness would have been an
inexplicable and unsolvable problem. Consciousness presupposes moral
responsibility, and moral responsibility presupposes a moral authority which
would grant the moral law and would have the power to guard the validity of the
law. This supposition is so true, that it became a certainty to all human
beings in common; the whole of humanity acting in such a way as if it was
persuaded about this truth; and witnesses to this being the universal
prevailing of expiatory sacrifices and the universal care for satisfying the
moral judge and relieving the consciousness from the weight through the ceasing
of censure. Surely the existence of an infinite judge, who is just and
all-powerful, is the reason of consciousness.
Feeling
(sentiment) and consciousness constitute the religious instinct which elevates
human beings to being religious and leads them according to the measure of
their spiritual growth to accept a moral and rational being, who wants and
loves the good, on whom they depend and to whom they must be obedient.
A third impulse
that moves the human being to accept the existence of God is the contemplative
reason. Through contemplative reason, which operates reflectively on objects
perceived by the senses and phenomena of the surrounding nature the human being
is elevated to accepting the existence of a creator of the entire universe.
When out of need human reason is elevated to the sense of God, the human being,
being by nature religious, accepts God’s existence and believes in God.
b) The ontological argument
12. What is the
ontological argument?
The ontological
argument is a persuasive syllogism whereby we are led through the study of
beings to the necessary acceptance of a Being which is all-powerful and
absolute and possesses the conception of everything that exists and decides about
it.
1) The existence of beings
leads us to the acceptance of a universe (unified world). This universe leads
us to the acceptance of an absolute power which is inevitably conceived and is
self-existing. This power further leads us to accept the notion of its absolute
knowledge and will, whereby it knows the universe and wills its existence,
because without such an intelligent and self-determined power which has
knowledge of the universe and wills its existence the existence of the world of
beings would have been impossible; because their unity, which makes their
existence possible, would have been impossible. So, the existence of beings
leads us to the acceptance of an absolute power which as intelligent and
self-determined conceives and wills the existence of the world.
2) This power is bound to
exist, because the search for an absolute unity and the perception of an
absolute being, which has intelligence and will, bear witness to the existence
of such a being; because as we seek to understand it we encounter perception,
will and knowledge, which cannot be found in their particularity and
distinctiveness unless they exist in some absolute being.
3) The notion of an
absolute being must be true, because it is the notion of what is absolutely
great, and what is such exists outside the grasp of him who conceives of it,
and hence it exists. But what is absolutely great must also be without
beginning and without end and as such, self-existing. Since God is conceived to
be a being than which nothing greater can be conceived and as existing of its
own, he exists.
4) The notion of God as an
inevitable conception is derived from the nature of our mind. As such, it is a
necessary notion for every rational investigation of existing things. This is
because the partial perfections lead us to the inevitable perception of a
supreme unity in a being which is absolutely perfect.
Therefore,
there exists a supreme absolute Being.
c) The Cosmological argument
13. What is the
cosmological argument?
It is the
argument that is derived from the rational principle of cause and effect. It is
this principle of cause and effect that leads us to the notion of the existence
of God; because it necessitates the acceptance of an uncaused being from which
all things came to exist.
d) The teleological argument
14. What is the
teleological argument?
It is the
argument that is derived from the rational principle of the harmony, order and
thoughtful ending of created beings. Harmony and the wonderful order that
prevails in the creation of beings, the deliberate and thoughtful ending of
these beings and the concurrence of everyone of them with the others and with
the whole through which the one is the purpose of the other, bears witness to
the existence of a ruling and supervisory mind; and since this mind must be in
some absolute being, it follows, that there is an absolute mind which directs
the world into a deliberate and thoughtful ending; and therefore God exists.
e) The moral argument
15. What is the moral
argument?
It is the
argument that is derived from the notion of the good. The human being as a
rational being has the notion of the extreme good, for which it longs and seeks
after. In the world, however, there are only relative goods, which cannot
fulfill its longing. Nevertheless, since the longing for the extreme good bears
witness to its existence in some being which is the extreme good, it follows,
that the extreme good exists in something which is the absolute good. This
being which is the absolute good is God, who created out the world out of his
goodness and formed the human being, in order to make him a communicant of his
own goodness and blessedness, hence the growth in the human being of the
longing for the extreme good.
f) The historical argument
16. What is the
historical argument?
What
indications do we have from history? The piety of all the ethnicities bears
witness to the existence of God under the variable perception of the notion of
God and the worship of him. This unanimity of humanity concerning the existence
of God is an indication of God’s existence.
Another most
ancient tradition also bears witness to the fact that God at some point in time
appeared to human beings, spoke to them and taught them the truth. There are
plain traces of this tradition among all the ethnicities of the old and the new
world. Such a universal unanimity would have been impossible, had there not
been some true event as its basis, which would inform the whole of humanity
about the existence of God.
B.
Demonstrations from the supernatural revelation of God
a) The religious argument
17. What is the
religious argument?
This argument
is the convincing rational conclusion which is derived from the results of the
mystical revelations of God in those who believe in him; because as Scripture
says: “The Spirit of God dwells in the spirits” (Rom. 21:9), and “You are
temples of God” (II Cor. 6:16), and also “the Word of God swells in them richly
in all wisdom” (Col. 3:16).
18. What are the results
of the mystical revelation of God in the believer through which the existence
of God is demonstrated?
They are as follows: 1st)
sentiment, 2nd) love, 3rd) divine grace and power, 4th)
the fruit of the Holy Spirit, 5th the charismas of the Holy Spirit
and 6th) the illumination of the mind.
19. What is the demonstration
of sentiment?
It is the
intelligence of the soul about the existence of God whom it came to know well
and in whom it believes unswervingly.
20. What is the
demonstration of love?
It is the
perfect love of the believer towards the content of his faith. Love is the
demonstration of the existence of Divine content in the faith; because,
otherwise love cannot exist; and because love towards an abstract idea cannot
exist. Love is born towards a living and sentimental subject. So the believer
who loves the subject of his faith has the sentiment that it is alive and fills
his heart, warming it and enlivening it. Therefore, the love of the believer
bears witness to the existence of content and this existence, to divine
revelation. This is the perfect knowledge which is of God who is revealed to
the believer.
21. What are the
characteristics of the perfect knowledge of God?
These
characteristics are as follows: 1) devotion to the point of self-denial and
sacrifice, 2) true and spiritual worship, 3) perfect submission of one’s will
to the will of God and 4) perfection in virtue.
22. How do we come to
the conclusion that God has revealed himself to a person that has such
characteristics?
We come to this
conclusion as follows: devotion to the point of self-denial indicates perfect
knowledge of the subject of devotion; because devotion to something unknown is
impossible, and because what is unknown is non-existent and what is
non-existent does not receive and does not respond to sentiment. So, devotion
to something unknown cannot exist; its existence indicates knowledge, and this
in turn, revelation of God. This last one explains the logic of worship in
spirit and in truth which is offered to God by him who loves Him; because it is
impossible, that a true and spiritual worship towards an unknown being should
exist. So, whoever offers such worship has already perfectly understood God and
therefore God has revealed himself to him. Also, perfect submission of one’s
will to the Divine will bears witness to perfect knowledge of God and God’s
revelation; because he who does not know God is ignorant of His will and does
not submit his own will to the will of a God who is unknown to him. In
addition, perfection in virtue bears witness to Divine revelation; because perfection
in virtue bears witness to Divine power and energy which strengthen the weak
powers of a human being towards accomplishing virtue. All the above indicate
that God is revealed to the believer who loves Him and that the believer knows
the God who reveals Himself. Consequently, there is a God who reveals Himself
to those who believe in Him and love Him.
23. What is Divine grace
and power and what demonstration is derived from it?
Divine grace
and power is the mutation that takes place in the soul, which forms it into an
image of God. This mutation is the work of the ‘right hand’ of the Most High.
So God is revealed to the believer.
24. What is the fruit of
the Spirit and what demonstration is derived from it?
The fruit of
the Spirit is: “love, joy, peace, long-suffering, uprightness, goodness, faith,
meekness, soberness” (Gal. 5:
23). Their presence bears
witness to Divine revelation.
25. What are the
charismas of the Holy Spirit and what demonstration is derived from them?
There are many
such charismas. The primary ones are as follows: wisdom, prudence, will,
knowledge, truth, fear of God (Is. 11:2-3, Joel 2:28,
Acts 2:17, Rom. 1:11, 5:15,16, 6:23, 11:29,
12:6, I Cor. 1:7, 7:2, 12:4, 9, 28, 30, 31, etc.). All these bear witness to
Divine revelation.
26. What is illumination
of the mind and perfect knowledge of the truth and what demonstration is
derived from them?
This is the
knowledge of the only true God and the devotion to the glory, thanksgiving,
praise and blessing of His Name. These bear witness to the knowledge of God and
His revelation; because without His revelation none of the above could take
place.
27. What can we say
about these energies of the Divine grace?
We can say that
they are the only perfect, true and assured proof of the existence of God.
ΙΕΡΗ
ΚΑΤΗΧΗΣΗ
ΤΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ
ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΗΤΟΙ
ΤΗΣ
ΜΙΑΣ ΑΓΙΑΣ
ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ
ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Υπό
του
ΑΓΙΟΥ
ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ
ΠΕΝΤΑΠΟΛΕΩΣ
Μεταγλώττιση
στην
Νεοελληνική
Υπό
Πρωτοπρεσβυτέρου
Γεωργίου Δ.
Δράγα, δφ, δθ, δθ.
ΠΡΩΤΟ
ΜΕΡΟΣ
Κεφάλαιο
Α
Ανάπτυξη
των Δογματικών
αρχών του
Χριστιανισμού
Η
διδασκαλία της
Εκκλησίας
§1
Περί της
υπάρξεως του
Θεού
1. Τί διδάσκει
η Εκκλησία
σχετικά με την
ύπαρξη του Θεού;
Η
Εκκλησία διδάσκει
ότι υπάρχει
ένας Θεός,
δημιουργός του
ουρανού και
της γης και
όλων όσων υπάρχουν
μέσα σε αυτά,
ότι δηλαδή
είναι
δημιουργός της
νοητής και της
αισθητής
κτίσης.
2. Από
ποιες πηγές
αντλούμε τις
πληροφορίες
μας σχετικά με
την ύπαρξη του
Θεού;
Οι
πηγές αυτές
είναι η φυσική
και η
υπερφυσική αποκάλυψη
του Θεού.
3. Τι
είναι η φυσική
αποκάλυψη του
Θεού;
Η
φυσική
αποκάλυψη του
Θεού είναι η
εικόνα του Θεού
που φαίνεται
μέσα από τα
έργα της
δημιουργίας, δηλαδή
η αποκάλυψη
της σοφίας, της
σύνεσης, της δύναμης,
της αγαθότητας
και της δόξας
του Θεού.
4. Τι
είναι η
υπερφυσική
αποκάλυψη του Θεού;
Η
υπερφυσική
αποκάλυψη του
Θεού είναι η
άμεση
αποκάλυψή Του
στον άνθρωπο με
τρόπο
υπερφυσικό.
5. Τι
διδάσκει η
Εκκλησία
σχετικά με την
φυσική αποκάλυψη
του Θεού;
Η
Εκκλησία
διδάσκει ότι ο
Θεός αποκαλύπτεται
στον κόσμο με
τα ιδιώματά Του
και ότι διεγείρει
το πνεύμα του
ανθρώπου ώστε
να Τον
γνωρίσει.
6. Τι
λένε οι άγιες
Γραφές για την
φυσική
αποκάλυψη του
Θεού;
Λένε
ότι ο Θεός δεν
άφησε τον
εαυτόν του
χωρίς μαρτυρίες,
αφού συνέχισε
να αγαθοποιεί,
να μας δίνει
βροχές από τον
ουρανό και
καιρούς
καρποφόρους,
να μας γεμίζει
με τροφές και
να ευφραίνει
την καρδία μας
(Πρ. 14:17). Λένε ότι ο
Θεός φανέρωσε
τον εαυτόν του
στους ανθρώπους,
«αφού τα αόρατα
[ιδιώματά] του
γίνονται ορατά
στον νου μας
μέσω τον
ποιημάτων από
τότε που
δημιουργήθηκε
ο κόσμος,
δηλαδή η αιώνια
δύναμη και
θεότητά του»
(Ρωμ. 1:18-20). Λένε ότι «o Θεός
δεν βρίσκεται
μακριά από τον
καθένα μας,
αφού μέσα σ’
Αυτόν ζούμε
και κινούμαστε
και υπάρχουμε»
(Πράξεις 17:27-28). Λένε
ότι «οι ουρανοί
διηγούνται την
δόξα του Θεού,
και το στερέωμα
αναγγέλλει το
έργο των
χειρών Του»
(Ψαλ. 18:12). Λένε
επίσης ότι «όλοι
οι άνθρωποι
είναι μάταιοι,
γιατί έχουν
άγνοια του
Θεού μέσα τους,
και δεν
κατάφεραν από
τα καλά που
φαίνονται να
διακρίνουν
αυτά που
υπάρχουν πραγματικά,
ούτε κατάφεραν
να γνωρίσουν
τον τεχνίτη
προσέχοντας
στα έργα» (Σοφ.
Σολ. 13:1).
7. Τι
διδάσκει η
Εκκλησία
σχετικά με την
υπερφυσική
αποκάλυψη του
Θεού;
Διδάσκει
ότι ο Θεός
αποκάλυψε τον
εαυτόν του
στους
ανθρώπους,
πρώτα στους
πρωτόπλαστους,
έπειτα στους
Πατριάρχες και
στους
Προφήτες, και
τελικά, όταν
ήρθε το
πλήρωμα του
χρόνου,
αποκάλυψε τον
εαυτόν Του
γενόμενος
άνθρωπος.
8. Τι
λένε οι Γραφές
για την
υπερφυσική
αποκάλυψη του
Θεού;
Όλες
οι σελίδες της
αγίας Γραφής,
της Παλαιάς
και της Καινής
Διαθήκης είναι
γεμάτες από
μαρτυρίες της
υπερφυσικής
αποκάλυψης του
Θεού. Η
ενανθρώπηση
του Λόγου του Θεού
και η
επιφοίτηση του
Αγίου
Πνεύματος
είναι οι
ύψιστες
μαρτυρίες της
αποκάλυψης του
Θεού.
9. Ποια
επιχειρήματα
αντλούμε από
την φυσική
αποκάλυψη του
Θεού που
αποδεικνύουν
την ύπαρξη του
Θεού;
Τα
επιχειρήματα
αυτά είναι τα
εξής: το
ανθρωπολογικό,
το οντολογικό,
το
κοσμολογικό,
το
τελεολογικό,
το ηθικό και το
ιστορικό.
10. Ποιο
επιχείρημα
αντλούμε από
την υπερφυσική
αποκάλυψη του
Θεού που αποτελεί
ένδειξη της
ύπαρξης του
Θεού;
Το
επιχείρημα
αυτό είναι το
θρησκευτικό.
Ενδείξεις
από την φυσική
αποκάλυψη του
Θεού
α) Το
ανθρωπολογικό
επιχείρημα
11. Τι
είναι το
ανθρωπολογικό
επιχείρημα και
πως οδηγούμαστε
με αυτό στην
ένδειξη της
ύπαρξης του Θεού;
Το
ανθρωπολογικό
επιχείρημα
είναι το
πειστικό λογικό
συμπέρασμα που
εξάγεται από
την μελέτη του
ανθρώπου.
Οδηγούμαστε σε
ένδειξη της
ύπαρξης του
Θεού με τον εξής
συλλογισμό. Ο
άνθρωπος είναι
λογική και
αυτεξούσια
ύπαρξη. Η
λογικότητα και
η
αυτεξουσιότητα
προϋποθέτουν
τον λόγο της
ύπαρξής τους. Ο
λόγος της ύπαρξής
τους
προϋποθέτει
κάποια λογική
αρχή και
αυτεξουσιότητα
στην οποία
αναφέρεται ο
λόγος της
λογικότητας
και
αυτεξουσιότητας
του ανθρώπου. Χωρίς
αυτή την
λογική και
αυτεξούσια
αρχή η λογικότητα
και
αυτεξουσιότητα
του ανθρώπου
είναι άλυτο
πρόβλημα. Η
μελέτη της φυσικής
σύστασης του
ανθρώπου μας
αποκαλύπτει
τον λόγο της
ύπαρξης κάθε
δύναμης και
κάθε οργάνου. Η αποκάλυψη
αυτή μας
οδηγεί να
παραδεχτούμε
την ύπαρξη
μιας λογικής
αρχής και
αυτεξουσιότητας
από την οποία
τα πάντα
έλαβαν τον
λόγο της
ύπαρξής τους. Το
γεγονός ότι
υπάρχει
κάποιος λόγος
για τα όργανα και
τις δυνάμεις που
υπάρχουν μέσα
μας, μας οδηγεί
να
παραδεχτούμε
ότι υπάρχει
λόγος για την
ύπαρξη
λογικότητας
και
αυτεξουσιότητας,
και λόγος για την
πρώτη και
αυτεξούσια αρχή,
η οποία πρέπει
να υπάρχει, για
να γίνει
κατανοητός ο
λόγος της
ύπαρξης του
λογικού και
αυτεξούσιου
ανθρώπου, και
κάθε λόγος της
σοφίας και
δύναμης που
αποκαλύπτεται
στην φυσική
σύσταση του
ανθρώπου.
Στο
ίδιο αυτό
λογικό
συμπέρασμα μας
οδηγεί και το θρησκευτικό
συναίσθημα, η συνείδηση,
και ο θεωρητικός
λόγος.
Ο
άνθρωπος,
ανεξάρτητα από
κάθε διδασκαλία,
αισθάνεται ότι
υπάρχει μια
άπειρη ύπαρξη
από την οποία
εξαρτάται.
Αυτό το
συναίσθημα
σχετικά με τον
Θεό που
εκδηλώνεται
αμυδρά στην
νηπιακή κατάσταση
του ανθρώπου αναπτύσσεται
σε τέλειο
θρησκευτικό
συναίσθημα
όταν τελειωθεί
η σωματική του
ανάπτυξη και
μετατρέπεται
σε πίστη στον
Θεό.
Το συναίσθημα
είναι η πρώτη
ορμή που κινεί
τον άνθρωπο να
παραδεχτεί την
ύπαρξη του
Θεού, ενώ η
δεύτερη ορμή
που οδηγεί τον
άνθρωπο στην
ίδια παραδοχή
είναι η συνείδηση.
Η συνείδηση
εμφανίζεται
σαν ηθικός
κριτής των
πράξεων και κρίνει
με βάση
κάποιον ηθικό
νόμο,
κατακρίνοντας
και ελέγχοντας
τους παραβάτες
του νόμου. Η
συνείδηση
πείθει τον
άνθρωπο
σχετικά με την ηθική
ευθύνη των
πράξεών του και
τον κάνει να
δέχεται έλεγχο
και κατάκριση.
Τα φαινόμενα
της συνείδησης
μας οδηγούν να
παραδεχτούμε
έναν δημιουργό
που είναι
νομοθέτης και
εξουσιαστής
του ανθρώπου,
διότι μόνον
μια τέτοια
ύπαρξη εξηγεί
την ύπαρξη της συνείδησης.
Αν δεν υπήρχε
νομοθέτης τότε
η ύπαρξη της
συνείδησης θα
ήταν πρόβλημα
ανεξήγητο και
άλυτο. Η συνείδηση
προϋποθέτει
ηθική ευθύνη,
και η ηθική
ευθύνη προϋποθέτει
ηθική εξουσία
που παραδίνει
τον ηθικό νόμο
και έχει την
δύναμη να
εξασφαλίσει το
κύρος του
νόμου. Η
υπόθεση αυτή
είναι τόσο
αληθινή, ώστε
να έχει αποβεί
κοινά
παραδεκτή
βεβαιότητα,
ενώ ολόκληρη η
ανθρωπότητα
ενεργεί σαν να
έχει πεισθεί
σχετικά με την
αλήθεια αυτή.
Οι μαρτυρίες
που έχουμε
σχετικά με το
θέμα αυτό
περιλαμβάνουν
την παγκόσμια
επικράτηση των
εξιλαστήριων
θυσιών και την
παγκόσμια φροντίδα
για την
ικανοποίηση
του ηθικού
δικαστού, ως
και την
ανακούφιση της
συνείδησης από
το βάρος της με την
κατάπαυση του
ελέγχου.
Βέβαια η
ύπαρξη ενός κρητού
που είναι
άπειρος,
δίκαιος και
παντοδύναμος είναι
ο λόγος της
συνείδησης.
Το συναίσθημα
και η συνείδηση
αποτελούν το
θρησκευτικό
ένστικτο που
αναδεικνύει
τον άνθρωπο σε
θρησκευτική
ύπαρξη και τον
οδηγούν
ανάλογα με την
πνευματική του
ανάπτυξη να παραδεχτεί
ένα ηθικό Ον
που είναι
λογικό,
επιλέγει και
αγαπάει το
αγαθό, και από
το οποίο
εξαρτάται ο ίδιος
και στο οποίο
οφείλει να
υπακούει.
Μια
τρίτη ορμή που
κινεί τον
άνθρωπο στο να
παραδεχθεί την
ύπαρξη του
Θεού είναι ο θεωρητικός
λόγος. Με τον
θεωρητικό λόγο,
που ενεργεί σκεπτικά
επάνω στα
αντικείμενα
της
συναίσθησης
και στα φαινόμενα
που ξεπερνούν
την φύση του,
οδηγείται ο
άνθρωπος να
παραδεχθεί την
ύπαρξη ενός
Δημιουργού του
σύμπαντος
κόσμου. Όταν
λοιπόν ο λόγος
(η λογική)
οδηγεί
αναπόφευκτα
στην έννοια
του Θεού, τότε ο
άνθρωπος, σαν
ύπαρξη
θρησκευτική
από την φύση
του, δέχεται
την ύπαρξη του
Θεού και πιστεύει
σ’ Αυτόν.
β) Το
Οντολογικό
επιχείρημα
12. Τι
είναι το
οντολογικό
επιχείρημα;
Το
οντολογικό
επιχείρημα
είναι ο
πειστικός συλλογισμός
που οδηγεί
μέσω της
μελέτης των
όντων στην
αναγκαία
παραδοχή ενός
παντοδύναμου
και απόλυτου
Όντος το οποίο
κατέχει την
έννοια του
σύμπαντος που
είναι
αποτέλεσμα της
βούλησής Του.
1) Η
ύπαρξη των
όντων μας
οδηγεί στην παραδοχή
μιας ενότητας.
Η ενότητα αυτή
οδηγεί στην
παραδοχή μιας
απόλυτης
δύναμης, η
οποία γίνεται
αναπόφευκτα κατανοητή
και τυγχάνει
αυθύπαρκτη.
Αυτή πάλι
οδηγεί στην
παραδοχή μιας
απόλυτης
γνώσης και βούλησης,
που γνωρίζει
το σύμπαν και
της οποίας η βούληση
είναι η βάση
της ύπαρξής
του. Αυτό
συμβαίνει
γιατί χωρίς
μια τέτοια
απόλυτη, νοερή
και αυτεξούσια
δύναμη που να
έχει την γνώση
του σύμπαντος και
να είναι η
βούλησή της η
βάση της
ύπαρξής του, η
ύπαρξη του
κόσμου των
όντων είναι
αδύνατη. Η
ύπαρξη, λοιπόν, των
όντων μας
οδηγεί στην
παραδοχή μιας απόλυτης
δύναμης,
νοερής και
αυτεξούσιας
της οποίας η
βούληση είναι
η βάση της
ύπαρξης του
κόσμου.
2) Η
δύναμη αυτή
πρέπει να
υπάρχει, γιατί
η επιζήτηση
της απόλυτης
ενότητας, η
νόηση του
απόλυτου Όντος
που γνωρίζει
και βούλεται,
μαρτυρεί την
ύπαρξη ενός
τέτοιου Όντος.
Αυτό βέβαια συμβαίνει
γιατί εμείς
που ζητάμε να
το κατανοήσουμε
αναπτύσσουμε
νόηση, βούληση
και γνώση. Αυτά
όμως πριν
φανερωθούν στο
κάθε ένα από τα
επί μέρους
όντα πρέπει να
φανερωθούν σε
κάποιο Ον που
είναι απόλυτο.
3) Η
έννοια του
απόλυτου Όντος
πρέπει να
είναι αληθινή,
επειδή είναι η
έννοια εκείνου
που είναι απόλυτα
Μεγάλο. Επίσης
το απόλυτα
Μεγάλο πρέπει
να υπάρχει έξω
από αυτό που το
κατανοεί, και
αυτό σημαίνει
ότι πράγματι
υπάρχει. Αλλά
το απόλυτα Μεγάλο
πρέπει να
είναι και
άναρχο και
ατελεύτητο και
συνεπώς και
αυθύπαρκτο. Ο
Θεός, λοιπόν,
που γίνεται
κατανοητός ως
ένα Ον πέρα από
το οποίο
τίποτε
μεγαλύτερο δεν
μπορεί να
νοηθεί, πρέπει
να είναι
άναρχος και
ατελεύτητος,
και κατά
συνέπεια
αυθύπαρκτος. Υπάρχει,
λοιπόν, Θεός που
γίνεται
κατανοητός ως
ένα Ον πέρα από
το οποίο
τίποτε
μεγαλύτερο δεν
μπορεί να
νοηθεί και το
οποίο είναι
αυθύπαρκτο.
4) Η
έννοια του
Θεού που
αναπόφευκτα σχηματίζεται
στον νου μας
προέρχεται από
την φύση του
νου μας. Είναι
έννοια απαραίτητη
για κάθε
λογική θεώρηση
των πραγμάτων.
Αυτό συμβαίνει
γιατί οι επί
μέρους
τελειότητες
μας οδηγούν
στην ανάγκη να νοήσουμε
κάποια ανώτατη
ενότητά τους
μέσα σε ένα Ον
που είναι
απόλυτα
τέλειο. Κατά
συνέπεια
υπάρχει ένα
ανώτατο
απόλυτο Ον.
γ) Το
Κοσμολογικό
επιχείρημα
13. Τι
είναι το
κοσμολογικό
επιχείρημα;
Το
επιχείρημα
αυτό εξάγεται
από την λογική
της αιτίας και
του αιτιατού.
Στην ιδέα της
ύπαρξης του
Θεού μας οδηγεί
η λογική της
αιτίας και του
αιτιατού,
γιατί η λογική
αυτή μας
αναγκάζει να
παραδεχτούμε
ένα Ον που δεν
έχει αιτία της
ύπαρξής του
και από το
οποίο προήλθαν
τα πάντα.
δ) Το
Τελεολογικό
επιχείρημα
14. Τι είναι
το τελεολογικό
επιχείρημα;
Το
επιχείρημα
αυτό εξάγεται
από την λογική
της αρμονίας
της τάξης και
της λογικής
του τέλους των
δημιουργημάτων.
Η αρμονία και η
θαυμαστή τάξη
που επικρατεί
στην
δημιουργία των
όντων, το
σκόπιμο και
λογικά
σχεδιασμένο
τέλος τους, ως
και η συμφωνία
μεταξύ των επί
μέρους και του
όλου, στην
οποία το ένα
είναι ο σκοπός
του άλλου, μαρτυρεί
την ύπαρξη
ενός νου που
σχεδίασε την
διάταξη αυτή
και την
εποπτεύει.
Επειδή ο νους
αυτός πρέπει
να είναι σε
κάποιο Ον που
είναι απόλυτο,
έπεται ότι
υπάρχει ένας
τέτοιος
απόλυτος νους,
ο οποίος
οδηγεί το
κόσμο σε
κάποιο σκόπιμο
και λογικά σχεδιασμένο
τέλος. Άρα,
λοιπόν,
υπάρχει Θεός.
ε) Το
ηθικό
επιχείρημα
15. Τι
είναι το ηθικό
επιχείρημα;
Είναι
το επιχείρημα
που εξάγεται
από την έννοια
του αγαθού. Ο
άνθρωπος σαν
λογικό ον έχει
μέσα του την
έννοια του υπέρτατου
αγαθού το
οποίο ποθεί
και επιζητεί.
Μέσα όμως στον
κόσμο υπάρχουν
μόνο σχετικά
αγαθά που δεν
μπορούν να αναπληρώσουν
τον πόθο του
ανθρώπου.
Εντούτοις,
επειδή ο πόθος
για το
υπέρτατο αγαθό
μαρτυρεί την
ύπαρξή του σε
κάποιο υπαρκτό
υπέρτατο
αγαθό, έπεται
ότι το
υπέρτατο αγαθό
υφίσταται σε
κάποιο υπαρκτό
απόλυτο αγαθό.
Αυτό το
απόλυτο αγαθό
είναι ο Θεός, ο
οποίος εξ
αιτίας της
δικής του
αγαθότητας
δημιούργησε
τον κόσμο και
έπλασε τον
άνθρωπο, για να
τον καταστήσει
κοινωνό της
δικής του αγαθότητας
και μακαριότητας.
Για αυτόν
ακριβώς τον
λόγο
αναπτύσσεται μέσα
στον άνθρωπο ο
πόθος για το
υπέρτατο
αγαθό.
στ) Το
ιστορικό
επιχείρημα
16. Τι
ενδείξεις
έχουμε από την
ιστορία;
Η
θεοσέβεια όλων
των εθνών
είναι μάρτυρας
της ύπαρξης
του Θεού που
προϋποτίθεται από
την
διαφορετική
αντίληψή τους
για την έννοια
του Θεού και
την λατρεία
Του. Η ομοφωνία
αυτή της ανθρωπότητας
σχετικά με την
ύπαρξη του
Θεού είναι ένδειξη
της ύπαρξής
Του.
Τέτοιος
επίσης
μάρτυρας είναι
και η
αρχαιότατη
παράδοση που
μαρτυρεί ότι ο
ίδιος ο Θεός
παρουσιαζόταν
κάποτε στους
ανθρώπους, τους
μιλούσε και
τους δίδασκε
την αλήθεια. Τα
ίχνη αυτής της
παράδοσης
βρίσκονται σε
όλα τα έθνη του
παλαιού και
του νέου
κόσμου. Η
παγκόσμια αυτή
ομοφωνία θα
ήταν αδύνατη
αν δεν υπήρχε
κάποιο αληθινό
γεγονός στην
βάση της που
πληροφόρησε
ολόκληρη την
ανθρωπότητα
σχετικά με την
ύπαρξη του
Θεού.
Αποδείξεις
από την υπερφυσική
αποκάλυψη του
Θεού
α) Το
Θρησκευτικό
επιχείρημα
17. Τι
είναι το
θρησκευτικό
επιχείρημα;
Το
επιχείρημα
αυτό είναι το
πειστικό
λογικό συμπέρασμα
που εξάγεται
από τα
αποτελέσματα
της μυστικής
αποκάλυψης του
Θεού σε κάθε
άνθρωπο που
πιστεύει. Όπως
λέει η Γραφή, «Το
Πνεύμα του
Θεού ενοικεί
μέσα στα
πνεύματα» (Ρωμ.
21:9), ότι «είναι
αυτά ναοί του
Θεού» (Β Κορ. 6:16),
και ότι «ο λόγος
του Χριστού
ενοικεί μέσα
τους πλούσια
και με κάθε
σοφία» (Κολος. 3:16).
18. Ποια
είναι τα
αποτελέσματα
της μυστικής
αποκάλυψης του
Θεού στον
πιστό με τα
οποία
αποδεικνύεται
η ύπαρξη του
Θεού;
Είναι
τα εξής: 1ον) το
συναίσθημα, 2ον)
η αγάπη, 3ον) η
θεία χάρη και
δύναμη, 4ον) οι
καρποί του
Αγίου
Πνεύματος, 5ον)
τα χαρίσματα
του Αγίου
Πνεύματος και 6ον)
ο φωτισμός της
διάνοιας.
19. Ποια
είναι η
απόδειξη που
εξάγεται από
το συναίσθημα;
Είναι
η πληροφόρηση
της ψυχής
σχετικά με την
ύπαρξη του
Θεού τον οποίον
γνώρισε και
στον οποίον
πιστεύει
ακράδαντα.
20. Ποια
είναι η
απόδειξη που
εξάγεται από
την αγάπη;
Είναι
η τέλεια αγάπη
του πιστού
προς το
περιεχόμενο
της πίστης του.
Η αγάπη είναι η
απόδειξη της
ύπαρξης του
Θείου
περιεχομένου
της πίστης.
Διαφορετικά η
αγάπη θα ήταν
αδύνατο να
υπάρξει. Αγάπη
προς μια
αφηρημένη
έννοια δεν
μπορεί να υπάρξει.
Η αγάπη
γεννιέται σε
σχέση με κάτι
που υπάρχει
και
συναισθάνεται.
Ώστε ο πιστός
που αγαπάει το
υποκείμενο της
πίστης του, το αισθάνεται
ότι ζει και
γεμίζει την
καρδιά του, την οποία
θερμαίνει και
ζωογονεί.
Συνεπώς η
αγάπη του
πιστού
μαρτυρεί την
ύπαρξη περιεχομένου,
και η ύπαρξη
αυτή,
υποδηλώνει την
Θεία
αποκάλυψη, με
την οποία
αποκτά ο
πιστός την επίγνωση
του Θεού που
του αποκαλύφθηκε.
21. Ποια
είναι τα
γνωρίσματα της
επίγνωσης του
Θεού;
Τα
γνωρίσματα
αυτά είναι τα
εξής: 1) αφοσίωση
μέχρι
αυταπάρνησης
και θυσίας, 2)
αληθινή και
πνευματική
λατρεία, 3)
τέλεια υποταγή
του θελήματός
του στο θέλημα
του Θεού και 4)
τελειοποίηση
στην αρετή.
22. Πως
εξάγεται το
συμπέρασμα από
αυτά ότι ο Θεός
αποκαλύφθηκε
σε εκείνον που έχει
αυτά τα
γνωρίσματα;
Το
συμπέρασμα
αυτό εξάγεται
ως εξής: η
αφοσίωση μέχρι
και
αυταπάρνηση
υποδηλώνει
επίγνωση του
υποκειμένου
της αφοσίωσης,
γιατί αφοσίωση
σε κάτι άγνωστο
είναι αδύνατο.
Το άγνωστο
είναι το μη
υπάρχον και
ό,τι δεν
υπάρχει δεν
επιδέχεται
ούτε ανταποκρίνεται
προς το
συναίσθημα.
Ώστε λοιπόν
αφοσίωση προς
κάτι άγνωστο
δεν μπορεί να
υπάρξει. Η
ύπαρξη
αφοσίωσης
υποδηλώνει γνώση,
και αυτή,
αποκάλυψη του
Θεού. Η
αποκάλυψη
εξηγεί τον
λόγο της
λατρείας «εν πνεύματι
και αληθεία»
που
προσφέρεται
στον Θεό από
εκείνον που
τον αγαπά,
γιατί είναι
αδύνατο να
υπάρξει
αληθινή και
πνευματική
λατρεία προς
κάποιον
άγνωστο. Ώστε
όποιος
προσφέρει
τέτοια λατρεία
ήδη γνώρισε τον
Θεό. Άρα ο Θεός
αποκαλύφθηκε
σε αυτόν.
Επίσης η τέλεια
υποταγή του
θελήματος
κάποιου στο
Θείο θέλημα
μαρτυρεί
επίγνωση Θεού
και Θεία
αποκάλυψη, γιατί
όποιος έχει
άγνοια του
Θεού αγνοεί
και το θέλημά
Του και δεν
υποτάσσει το
θέλημά του στα
θελήματα ενός Θεού
που του είναι
άγνωστος. Κατά
παρόμοιο τρόπο
και η
τελειοποίηση
κάποιου στην
αρετή είναι
μαρτυρία Θείας
αποκάλυψης,
γιατί η
τελειοποίηση
στην αρετή
μαρτυρεί Θεία
δύναμη και
ενέργεια που
ενίσχυσε τις
ασθενικές
δυνάμεις του
ανθρώπου για
την ανάπτυξη
της αρετής. Από
όλα αυτά
καταδεικνύεται
ότι ο Θεός αποκαλύπτεται
στον πιστό που
τον αγαπά, και
ότι ο πιστός
αυτός αποκτά
γνώση του Θεού
που του
αποκαλύπτεται.
23. Τι
είναι η Θεία
χάρη και
δύναμη και
ποια απόδειξη
εξάγεται από
αυτήν;
Η
Θεία χάρη και
δύναμη είναι η
αλλοίωση που
ενεργεί μέσα
στην ψυχή και
την
διαμορφώνει σε
εικόνα Θεού. Η
αλλοίωση αυτή
είναι έργο της
δεξιάς του
Υψίστου και
αποδεικνύει
ότι ο Θεός
αποκαλύπτεται
στον πιστό.
24.
Ποιοι είναι οι
καρποί του
Πνεύματος;
Οι
καρποί του
Πνεύματος
είναι: «αγάπη,
χαρά, ειρήνη,
μακροθυμία,
χρηστότητα,
αγαθοσύνη,
πίστη,
πραότητα,
εγκράτεια» (Γαλ.
5:23). Η παρουσία
τους μαρτυρεί
Θεία
αποκάλυψη.
25. Ποια
είναι τα
χαρίσματα του
Αγίου
Πνεύματος και ποια
απόδειξη
εξάγεται από
αυτά;
Υπάρχουν
πάρα πολλά
χαρίσματα. Τα
πρωτεύοντα
είναι τα εξής:
σοφία, σύνεση,
βουλή, γνώση,
αλήθεια, φόβος
Θεού (Ησ. 11:2-3, Ιωήλ 2:28,
Πραξ. 2:17, Ρωμ. 1:11, 5:15, 16, 6:23,
11:29, 12:6, Α Κορ. 1:7, 7:2, 12:4, 9, 28, 30, 31,
κτλ. Όλα αυτά
μαρτυρούν Θεία
αποκάλυψη.
26. Τι
είναι ο
φωτισμός της
διάνοιας και η
τέλεια γνώση
της αλήθειας
και ποια
απόδειξη
εξάγεται από
αυτά;
Ο
φωτισμός της
διάνοιας είναι
η γνώση του
μόνου αληθινού
Θεού και η
τέλεια γνώση
της αλήθειας
είναι η
ολοκληρωτική αφοσίωση
στην
δοξολογία,
στην
ευχαριστία,
στον αίνο και
στην ευλογία
του ονόματος
του Θεού. Όλα
αυτά μαρτυρούν
γνώση Θεού και
Θεία
αποκάλυψη,
γιατί χωρίς
αποκάλυψη
είναι αδύνατον
να επιτευχθούν
τα ανωτέρω.
27. Πως
μπορούμε να
θεωρήσουμε
αυτές τις
ενέργειες της
Θείας χάρης;
Μπορούμε
να τις
θεωρήσουμε σαν
την μόνη τέλεια,
αληθινή και
βεβαιωμένη
απόδειξη της
ύπαρξης του
Θεού.