Χ Ρ Ι Σ Τ Ι Α Ν Ι Κ Η Η Θ Ι Κ Η
Α Γ Ι Ο Υ Ν Ε Κ Τ Α Ρ Ι Ο Υ Π Ε Ν Τ Α Π Ο Λ Ε Ω Σ
Μεταγλώττιση στην νεοελληνική
του
Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Διον. Δράγα, δφ, δθ, δθ.
Κεφαλαιο 2.
Ο Ηθικός Νόμος τον οποιον διατυπωσε ο σωτηρασ χριστοσ στην επι του ορους διδασκαλια του, δηλαδη ο ευαγγελικος νομος, ο νομοσ της χαριτοσ
(Συνέχεια από το προηγούμενο)
§4. Η τελειοτητα τησ δικαιοσυνης του νομου της χαριτοσ
28. Που φανερώνεται το ύψος της δικαιοσύνης του νόμου της χάριτος;
Φανερώνεται στην επί του Όρους Διδασκαλία του Σωτήρα μας Χριστού.
29. Ποιο πνεύμα φαίνεται ότι διαπνέει τα λόγια του Σωτήρα μας, και ποιος πόθος εκδηλώνεται στην Διδασκαλία αυτή;
Είναι το πνεύμα της αγάπης προς την ανθρωπότητα και ο πόθος για την επικράτηση της ειρήνης επάνω στη γη.
30. Πως πρέπει να θεωρηθεί η δικαιοσύνη του νόμου της χάριτος;
Πρέπει να θεωρηθεί σαν η τελειότερη έκφραση του θείου θελήματος.
31. Τι λέει ο Σωτήρας στους μαθητές του για την δικαιοσύνη;
Λέει τα εξής: «Σας λέγω ότι, αν δεν ξεπεράσει η δικαιοσύνη σας την δικαιοσύνη των γραμματέων και Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στην βασιλεία των Ουρανών.»
32. Πως αρχίζει ο Σωτήρας την συμπλήρωση και τελειοποίηση του νόμου;
Αρχίζει ως εξής: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους να μη φονεύσουν, γιατί όποιος φονεύσει θα είναι ένοχος την ημέρα της κρίσης. Εγώ όμως σας λέω, ότι κάθε ένας που οργίζεται (εκούσια) για τον αδελφό του θα είναι ένοχος την ημέρα της κρίσης. Επίσης, όποιος θα πει τον αδελφό του «ρακά» (βλάκα) θα είναι ένοχος στο Συνέδριο (δικαστήριο). Όποιος όμως θα τον πει «μωρέ» θα είναι ένοχος να ριφθεί στην γέεννα του πυρός.
33. Πως συμπληρώνει στο σημείο αυτό την έκτη εντολή;
Την συμπληρώνει με το να απαγορεύει κάθε προσβολή εναντίον του πλησίον, ώστε να επικρατεί η αγάπη και η ειρήνη. Αυτό φαίνεται και από την αμέσως επόμενη εντολή, με την οποία ορίζει ο Σωτήρας ότι όποιος λύπησε τον αδελφό του να μην προσφέρει το δώρο του στο θυσιαστήριο μέχρις ότου συμφιλιωθεί με τον αδελφό του. Με τον τρόπο αυτό ζητάει να σταματήσει η το μάλωμα για να μη δύσει ο ήλιος ενώ υπάρχει ακόμη η οργή κατά του αδελφού του και συνεχίζεται η διαμάχη.
34. Πως συμπληρώνει την έβδομη εντολή;
Την συμπληρώνει με τις εξής λέξεις: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε δεν θα μοιχέψεις. Εγώ όμως σας λέω ότι κάθε ένας που βλέπει μια γυναίκα για να την επιθυμήσει την μοίχεψε ήδη μέσα στην καρδιά του.»
35. Τι ζητάει ο Σωτήρας από τους οπαδούς του με την συμπλήρωση αυτής της εντολής;
Ζητάει την καθαρότητα της καρδιάς του οπαδού του. Για αυτό τον λόγο απαγορεύει την προσβολή της οικογενειακής τιμής του πλησίον όχι μόνο με κάποια ενέργεια, αλλά και με κάποια σκέψη. Μάλιστα ζητάει την καθαρότητα της καρδιάς με τόση αυστηρότητα, ώστε ορίζει να απομακρύνουμε από μέσα μας κάθε αφορμή που διεγείρει την επιθυμία, λέγοντας, «εάν σε σκανδαλίζει το δεξί σου μάτι, τότε δεν έχεις παρά να το βγάλεις, γιατί σε συμφέρει να χάσεις ένα από τα σωματικά μέλη σου παρά να παραδοθεί όλο το σώμα στην γέεννα του πυρός. Εάν πάλι σε σκανδαλίζει το δεξί σου χέρι, τότε δεν έχεις παρά να το κόψεις, γιατί σε συμφέρει να χάσεις ένα από τα μέλη σου παρά να ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στην γέεννα του πυρός.» Με όλα αυτά ήθελε ο Σωτήρας να μας συστήσει να απομακρυνθούμε και τα πιο πολύτιμα και χρησιμότερα πρόσωπα, ώστε να μην μολυνθεί από κάποια κακιά επιθυμία η καθαρότητα της καρδιάς των οπαδών του Σωτήρα.
36. Με ποια άλλα λόγια συμπληρώνει ο Κύριος την εβδόμη εντολή;
Το κάνει αυτό με το να αναιρέσει τα μέσα με τα οποία επιτυγχανόταν η αθέτηση του νόμου. Τα μέσα αυτά ήταν τα βιβλία του διαζυγίου, με τα οποία επιτρεπόταν σύμφωνα με τον παλαιό νόμο να χωρίσει κανείς την σύζυγό του με βιβλίο διαζυγίου (Δευτερονόμιο 24:1).
37. Ποια είναι τα λόγια του Σωτήρα;
Είναι τα εξής: «Ειπώθηκε, ότι όποιος χωρίσει την γυναίκα του ας της δώσει διαζύγιο. Εγώ όμως σας λέω, ότι όποιος διώξει την γυναίκα του εκτός από την περίπτωση πορνείας, τότε γίνεται μοιχός, και όποιος κάνει γάμο με γυναίκα την οποίαν έχει διώξει ο άντρας της γίνεται επίσης μοιχός.»
38. Πως συμπληρώνει την εντολή του παλαιού Νόμου για τον όρκο;
Το κάνει αυτό με τα εξής λόγια: «Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα επιορκήσεις (δηλ. δεν θα καταπατήσεις τον όρκο σου), αλλά θα αποδώσεις τους όρκους σου στον Κύριο. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκιστείτε καθόλου, ούτε στον Ουρανό γιατί είναι ο θρόνος του Θεού, ούτε στην γη γιατί είναι υποπόδιο των ποδιών του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, γιατί είναι η πόλη του Μεγάλου Βασιλέως. Ούτε θα ορκισθείς στο κεφάλι σου, γιατί δεν μπορείς να κάνεις μια λευκή τρίχα να γίνει σκούρα. Ο λόγος σας θα πρέπει να είναι Ναι ναι, ή Όχι όχι, γιατί οτιδήποτε περισσότερο από αυτά θα είναι εκ του πονηρού.»
39. Τι ζητάει με τα λόγια αυτά ο Σωτήρας;
Ζητάει την ηθική τελειότητα των οπαδών του. Γιατί ο όρκος, που παίρνει κανείς για να επιβεβαιώσει τα λεγόμενά του, προϋποθέτει ηθική ατέλεια που κατολισθαίνει προς το ψέμα και την οποίαν η τελειότητα του Χριστιανισμού δεν ανέχεται. Για τον λόγο αυτό διατάζει να γίνουν τόσο αξιόπιστοι, ώστε να μη χρειάζεται κανένας όρκος για να επιβεβαιώσει την αλήθεια των λεγομένων τους, αλλά να επαρκεί για την αξιοπιστία και διαβεβαίωση των λεγομένων το ναι, ναι και το όχι, όχι. Δηλαδή το ναι να σημαίνει πραγματικά και αληθινά αυτό που είναι, και το όχι, αυτό που πραγματικά και αληθινά δεν είναι. Αυτό είναι η χριστιανική τελειότητα. Ο χριστιανός, λοιπόν, οφείλει να είναι αξιόπιστος, ώστε να τον πιστεύουν όταν λέει ναι η όχι, και να μην χρειάζεται επιπρόσθετη μαρτυρία που να διαβεβαιώνει την αλήθεια των λεγομένων του.
40. Τι γίνεται όμως εάν αυτοί που ζητάνε την αλήθεια δυσπιστούνε στα λεγόμενά του;
Με κανένα τρόπο δεν δικαιολογείται στην περίπτωση αυτή η αθέτηση της εντολής, γιατί ο χριστιανός οφείλει να μείνει ακλόνητος στην διαβεβαίωση της αλήθειας με βάση το ναι και το όχι.
41. Απαγορεύει ο Σωτήρας και το όρκο που απαιτούν οι αρχές και οι εξουσίες;
Από τα όσα ελέχθησαν από τον Κύριο δεν εξακριβώνεται κάτι τέτοιο. Από τον σκοπό όμως, για τον οποίον ελέχθησαν αυτά, μάλλον καταφαίνεται, ότι ο Σωτήρας απαγόρεψε τον όρκο που ανταλλάσσει ο ένας με τον άλλο και όχι τον όρκο που δίνεται μπροστά στις αρχές και εξουσίες σύμφωνα με τις απαιτήσεις του νόμου για να διαπιστωθεί η αλήθεια και να διαβεβαιωθούν οι αρχές. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας δέχτηκε τον όρκο ενώπιον του Αρχιερέα που του ζήτησε να ορκισθεί εάν αυτός ήταν ο Χριστός, ομολογώντας ότι πράγματι αυτός ήταν (Ματθαίος 26:63). Επίσης, και ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Ρωμαίους, επικαλείται τον Θεό σαν μάρτυρά του για να επιβεβαιώσει τα λόγια του, ότι πάντοτε τους μνημονεύει στις προσευχές του (Ρωμαίους 1:9). Παρομοίως, γράφοντας στους Κορίνθιους, επικαλείται τον Θεό σαν μάρτυρά του για να πιστοποιήσει ότι δεν ήθελε να τους λυπήσει (Β Κορινθ. 1:23). Ακόμη, και ο άγγελος της Αποκάλυψης ορκίστηκε στον «Ζώντα είς τους αιώνας των αιώνων», που έκτισε τον Ουρανό με όσα υπάρχουν μέσα του και την Γη με όσα υπάρχουν μέσα της και την θάλασσα με όσα υπάρχουν μέσα της (Αποκάλυψη 10:6).
42. Από που αλλού μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι ο Σωτήρας δεν απαγόρεψε τον όρκο με απόλυτο τρόπο;
Από τα εξής: α) από την εντολή, την οποία δεν παίρνει απευθείας από τον Δεκάλογο, αλλά από το Λευιτικό (19:12), όπου απαγορεύεται ο όρκος στο όνομα του Θεού για την επικάλυψη της αδικίας, και έτσι βεβηλώνεται το Θείο Όνομα, επειδή αθετείται ο όρκος που δίνεται στον πλησίον για οποιαδήποτε περίπτωση. Αυτό το ονομάζει ο Σωτήρας «επιορκία», δηλ. ψευδορκία. Από αυτό φαίνεται ότι πρόκειται για όρκο που δίνεται μεταξύ δύο προσώπων σαν αμοιβαία πιστοποίηση και εμπιστοσύνη. β) από το ότι δεν φαίνεται ότι απαγόρεψε ο Σωτήρας με απόλυτο τρόπο το να επικαλείται κανείς το όνομα του Θεού για να διαβεβαιώσει την αλήθεια σε κατάλληλο χρόνο. Απεναντίας, φαίνεται ότι το επέτρεψε αυτό με το παράδειγμά του, το οποίο ακολούθησαν οι μαθητές του. Εάν ήταν πρόθεση του Σωτήρα να απαγορέψει απόλυτα τον όρκο, δηλ. και εκείνον που παίρνει κανείς μάταια και εκείνον που παίρνει δίκαια, θα συμπλήρωνε την εντολή του με μια άλλη σαφή απαγόρευση, την οποίαν όμως δεν έκανε. Ας λεχθεί επίσης και το εξής, ότι ο Σωτήρας στην περίπτωση αυτή ο Σωτήρας ξεκινάει από ηθικές και όχι από δογματικές αρχές. Ώστε λοιπόν, ο όρκος επιτρέπεται ενώπιον των αρχών για την επιβεβαίωση του δικαίου.
43. Πως συμπληρώνει ο Σωτήρας την διάταξη του Μωσαϊκού Νόμου «ταυτοπαθείας», δηλ. ίσης ανταπόδοσης;
Το κάνει ως εξής: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε, οφθαλμό αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος θα δόσεις. Εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό, αλλά όποιος σε ραπίσει στο δεξί σου σαγόνι στρέψε σ’ αυτόν και την άλλη. Και σ’ εκείνον που σε θέλει να κατακριθείς για να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο. Και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι πήγαινε μαζί του δύο. Σε εκείνον που σου ζητάει, να δίνεις. Και εκείνον που θέλει να δανειστεί από σένα, μην τον αποστραφείς.»
44. Τι μας διδάσκει με τα λόγια αυτά ο Σωτήρας μας;
α) Μας συνιστά να ανεχόμαστε τι μας κάνουν οι άλλοι, και μας απαγορεύει να αντεκδικούμαστε και να ανταποδίνουμε τα ίσα. β) Μας δείχνει μέχρι που πρέπει να φθάνει η ανοχή μας για χάρη της αγάπης και της ειρήνης, που αποτελούν το έργο και την αποστολή των οπαδών του Χριστού. γ) Μας υποδεικνύει επίσης το μέσον με το οποίο θα αποφύγουμε τις έριδες για να επικρατήσει η ειρήνη, και πως να νικάμε τον πονηρό με αγαθοεργίες και αυτοθυσίες. δ) Τέλος μας δείχνει τον τρόπο της με τον οποίο πρέπει να συμπεριφερόμαστε στους πονηρούς που εξαναγκάζουν με βία τους άλλους για το τι πρέπει να γίνει, ώστε να μη διαταραχθεί η ειρήνη και να ελκυστεί η αγάπη του πλησίον.
45. Τι συμπεραίνουμε από αυτά που ελέχθησαν;
Συμπεραίνουμε ότι ο Χριστιανός οφείλει να προσφέρει τον εαυτόν του σαν πρότυπο αυταπάρνησης, και να μην θεωρεί σαν αιτιολογία για αντεκδίκηση ούτε την προσβολή, ούτε την αρπαγή, ούτε την αδικία, ούτε την βία. Οφείλει μάλλον, με υποχώρηση σε κάθε τι που δεν το βλάπτει ηθικά, να δίνει στον αδελφό του ένα αξιομίμητο παράδειγμα, και να δείχνει έμπρακτα, ότι είναι η αγάπη του για εκείνον και η επιθυμία του να τον δει να διορθώνεται που ισχύουν και επικρατούν μέσα του αντί για την επιθυμία της εκδίκησης και ανταπόδοσης, γιατί μόνον έτσι αποκαθίσταται η ειρήνη και έρχεται η βασιλεία του Θεού επί της γης.
46. Πως συμπληρώνει ο Σωτήρας την διάταξη του Μωσαϊκού Νόμου για την αγάπη και το μίσος;
Το κάνει ως εξής: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε να αγαπήσεις τον πλησίον σου και να μισήσεις τον εχθρό σου».[1] Εγώ όμως σας λέω, να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε εκείνους που σας καταριόνται, να κάνετε το καλό σε εκείνους που σας μισούν, και να προσεύχεστε για εκείνους που σας επηρεάζουν και σας καταδιώκουν. Έτσι θα γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στον Ουρανό, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο του και για τους πονηρούς και για τους αγαθούς και βρέχει και για τους δίκαιους και για τους άδικους.
47. Τι διατάζει με την καινούργια αυτή εντολή ο Σωτήρας;
Διατάζει τα εξής: α) την τέλεια αγάπη για όλους τους ανθρώπους χωρίς διάκριση, ακόμη και για αυτούς που είναι ακραίοι πονηροί, και β) την εκδήλωση της αγάπης αυτής με την ανταπόδοση αγαθοεργιών αντί κακουργιών και αντεκδίκησης. Γιατί όταν ενεργούν με τον τρόπο αυτό τότε γίνονται οι πιστοί υιοί του επουράνιου Πατέρα τους, εφόσον πράττουν τα ίδια με Εκείνον που δεν ανταποδίδει κακό αντί καλού αλλά νικάει το κακό με το αγαθό.
48. Με τι λόγια αποδεικνύει ο Σωτήρας την ανάγκη της αγάπης;
Με τα εξής: «Εάν αγαπάτε εκείνους που σας αγαπούν τι μισθό θα έχετε; Δεν είναι το ίδιο που πράττουν και οι τελώνες; Και αν αγαπάτε μόνο τα αδέλφια σας, τότε τι περισσότερο πράττετε; Δεν κάνουν το ίδιο και οι εθνικοί; Ας είσαστε λοιπόν και εσείς τέλειοι, όπως είναι τέλειος και ο επουράνιος Πατέρας σας.»
49. Τι εντολές μας δίνει με τα λόγια αυτά ο Σωτήρας;
Μας δίνει δύο εντολές: α) Ότι οφείλουμε να αγαπάμε τους εχθρούς, για να αποκτήσουμε μισθό κοντά στον Θεό και να μην αποτύχουμε όπως και οι εθνικοί. Και β) ότι οφείλουμε να τελειοποιηθούμε και να γίνουμε τέλειοι, σύμφωνα με το πρωτότυπο της τελειότητας που είναι ο Θεός, τον οποίον αποκαλούμε Πατέρα, όταν γίνουμε τέλειοι στην αγάπη. Γιατί εκείνος που αγαπάει τους εχθρούς του και μάλιστα τους ευεργετεί, είναι τέλειος στην αγάπη. Με αυτήν την τελευταία εντολή συμπληρώνει ο Σωτήρας μας την νομοθεσία του Μωσαϊκού Νόμου για την αγάπη.
50. Σε ποια άλλη διδασκαλία μας οδηγεί ο Σωτήρας ύστερα από την συμπλήρωση των εντολών και διατάξεων της Ιουδαϊκής νομοθεσίας για την αγάπη;
Μας οδηγεί στην διδασκαλία της ελπίδας μας στον Θεό και μας διατάζει να κάνουμε τα πάντα για να ευαρεστήσουμε μόνο τον Θεό. Γιατί μόνον από εκείνον μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα λάβουμε την απόδοση του μισθού που αντιστοιχεί στα καλά έργα μας και μόνον σ’ Εκείνον μπορούμε να εναποθέτουμε την ελπίδα της σωτηρίας μας.
51. Πως αρχίζει ο Σωτήρας την διδασκαλία του για την εναπόθεση της ελπίδας μας στον Θεό;
Αρχίζει ο Σωτήρας μας ως εξής: «Προσέχετε την δικαιοσύνη σας, να μην την εργάζεσθε μπροστά στους ανθρώπους για να φανερωθείτε σ’ αυτούς, διαφορετικά δεν θα αποκτήσετε μισθό κοντά στον επουράνιο Πατέρα σας. Όταν λοιπόν δίνεις ελεημοσύνη, να μη την διαλαλείς στους γύρω σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω ότι δεν θα λάβουν μισθό. Όταν λοιπόν εσύ (ο χριστιανός) δίνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου. Για να δίνεται η ελεημοσύνη σου στα κρυφά, και ο Πατέρας σου ο οποίος βλέπει τα κρυφά να σου ανταποδώσει τον μισθό σου στα φανερά.»
52. Τι εντολή μας δίνει ο Σωτήρας με τα λόγια αυτά;
Μας δίνει την εντολή να έχουμε την ελπίδα της ανταπόδοσης μισθού στον Θεό, γιατί Εκείνος βλέπει τα πάντα και αποδίδει στον κάθε ένα τον μισθό που αντιστοιχεί στην εργασία του. Επίσης μας συμβουλεύει να κάνουμε το καλό για χάρη του καλού και όχι για να μας δούνε οι άνθρωποι. Γιατί όσοι διαφημίζουν γύρω τους τις αγαθοεργίες τους τις κάνουν για να δοξαστούν από τους ανθρώπους και όχι από τον Θεό. Για τον λόγο αυτό δεν θα λάβουν κανένα μισθό για αγαθοεργία, γιατί δεν έκαναν το καλό για χάρη του καλού, και δεν εναπόθεσαν την ελπίδα τους στην θεία ανταπόδοση μισθού.
53. Πια άλλη εντολή μας δίνει ο Σωτήρας σχετικά με την ελπίδα μας στον Θεό;
Είναι η εξής: «Όταν προσεύχεσαι, να μην είσαι όπως οι υποκριτές, που αρέσκονται να στέκονται και να προσεύχονται στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να προβληθούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, ότι θα λάβουν την ανταμοιβή τους. Εσύ, όμως, όταν προσεύχεσαι, να μπαίνεις στο ιδιαίτερο δωμάτιό σου, να κλείνεις την πόρτα σου, και να προσεύχεσαι στον Πατέρα σου στα κρυφά, και ο Πατέρας σου που βλέπει τα κρυφά θα σου ανταποδώσει στα φανερά.»
54. Τι διατάζει με τα λόγια αυτά ο Σωτήρας;
Ότι η προσευχή είναι προϊόν της ελπίδας στον Θεό και έκφραση της καρδιάς που λατρεύει τον Θεό, και ότι πρέπει να είναι αληθινή και απροσποίητη, γιατί μόνο μια τέτοια προσευχή και λατρεία υψώνεται στον Θεό, ο οποίος βλέπει εκείνον που προσεύχεται στα κρυφά και τον ανταμείβει στα φανερά και στο παρόν και στο μέλλον. Η επιδεικτική όμως λατρεία είναι ανάξια για τον Θεό και αποδοκιμάζεται από Εκείνον, ενώ εκείνοι που την προσφέρουν αποβλέπουν στους ανθρώπους για την ανταμοιβή τους και δεν έχουν την ελπίδα τους στραμμένη στον Θεό, αλλά κάνουν τα πάντα για να προβληθούν στους ανθρώπους.
55. Τι παραγγέλνει ο Σωτήρας για τον τρόπο της προσευχής;
Παραγγέλνει τα εξής: «Όταν προσεύχεστε να μην «βαττολογείτε» (φλυαρείτε), όπως οι εθνικοί, γιατί νομίζουν ότι θα εισακουστούν με την πολυλογία τους. Να μην εξομοιωθείτε μαζί τους, γιατί γνωρίζει ο Πατέρας σας τις ανάγκες τις οποίες έχετε πριν του τις ζητήσετε.
56. Τι εντολές παίρνουμε από τα ανωτέρω λεγόμενα;
Να μην λέμε ανοησίες (μωρολογούμε), αλλά να μιλάμε σεμνά (σεμνολογούμε) και να προσευχόμαστε με τον προσήκοντα τρόπο που αρμόζει σε πιστό που ελπίζει στον Θεό και αποβλέπει σ’ Εκείνον. Και ο Θεός σαν Πατέρας θα μας δώσει αυτά που έχουμε ανάγκη, επειδή προβλέπει τις ανάγκες μας πριν του τις παρουσιάσουμε.
57. Ποιόν τύπο προσευχής μας έδωσε ο Σωτήρας;
Μας έδωσε τον τύπο της Κυριακής Προσευχής, Το Πάτερ ημών.
(στο επόμενο η συνέχεια, για την Κυριακή Προσευχή)
[1] Το πρώτο μέρος αυτής της πρότασης , το «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου», βρίσκεται στο Λευϊτ. 19:18, όπου γίνεται λόγος για ομόφυλους και ομοεθνείς, και προσήλυτους. Τους οποίους οφείλει ο Ιουδαίος να αγαπάει. Το δεύτερο όμως μέρος δεν βρίσκεται αυτολεξεί όπως διατυπώθηκε από τον Σωτήρα, αλλά εξάγεται από το πνεύμα των σχετικών χωρίων της Ιουδαϊκής νομοθεσίας.
C H R I S T I A N E T H I C S
OF SAINT NECTARIOS OF PENTAPOLIS
Translation into English from the original Greek
By
Protopresbyter George Dion. Dragas, PhD, DD, DTh,
Chapter 2
THE MORAL LAW WHICH CHRIST THE SAVIOR DELIVERED
IN HIS SERMON ON THE MOUNT, I.E. THE EVANGELICAL LAW,
THE LAW OF GRACE
(Continued from the previous issue)
§4. The perfection of the righteousness of the law of grace
28. Where is the height of the righteousness of the law of grace manifested?
It is manifested in the Sermon of the Mount of Christ our Savior.
29. What spirit seems to inspire the words of our Savior, and which desire is expressed in this Sermon?
It is the spirit of love for the human beings and the desire for the dominance of peace on the earth.
30. How should the righteousness of the law of grace be viewed?
It should be viewed as the most perfect expression of the divine will.
31. What does the Savior say to his disciples about righteousness?
He says the following: I tell you, that unless your righteousness exceeds the righteousness pf the scribes and Pharisees, you will not enter the kingdom of heaven.
32. How does the Savior begin the completion and perfection of the law?
He begins as follows: “You heard that it was said to the ancients not to commit murder, because whoever commits murder will be convicted on the Day of Judgment. But I say to you, that whoever gets angry (voluntarily) at his brother will be convicted on the Day of Judgment. Also, whoever may call his brother “stupid” will be convicted at the Court. But whoever may call him “mindless” will be convicted to be thrown into the hell of fire.”
33. How does he complete at this point the sixth commandment?
He completes it by prohibiting any insult against the neighbor, so that love and peace may reign. This also appears in the following commandment, through which the Savior orders that whoever has caused distress to his brother should not offer his gift at the altar until he is reconciled with his brother. In this way, he asks that any quarrel should cease so that the setting of the sun should not take place while there is still anger against the brother and the quarrel is continued.
34. How does he complete the seventh commandment?
He completes it with the following words: “You heard that it was said to the ancients, you will not commit adultery. I say to you that anyone who sees a woman in a way that he desires her has already committed adultery with her in his heart.”
35. What does the Savior ask of his followers through the completion of this commandment?
He asks for purity of heart on the part of his follower. For this reason he forbids the offense against the honor of a neighbor’s family, not only by an act but also in thought. Indeed, he asks for purity of heart with such severity, that he orders us to remove from the inside of ourselves any cause that arouses our desire, saying, that “if your right eye scandalizes you, then you should pluck it out, because it is to your advantage to have one of your members lost instead of having your entire body being thrown into the hell of fire. If again, your right hand scandalizes you, then you should not hesitate to cut it off, because it is to your advantage to have one of your members lost instead of having your entire body being thrown into the hell of fire.” With all these things the Savior wanted to recommend to us to get away even from the most valuable and useful persons, so that the purity of our heart as followers of the Savior might not be tainted by some evil desire.
36. By what other words does the Savior complete the seventh commandment?
He does it by canceling out all the means whereby the transgression of the law was effected. These means were the bills pertaining to divorce, through which it was permitted according to the old law that one might be separated from his wife by granting her a bill of divorce (Deuteronomy 24:1).
37. What were the words of the Savior?
They were as follows: “It was said, that whoever is separated from his wife should grant her a bill of divorce. But I say to you, that whoever sends his wife away, except for the reason of adultery, becomes an adulterer himself, and whoever marries a woman who has been sent away by her husband he too becomes an adulterer.”
38. How does he complete the commandment of the old Law about taking an oath?
He does it by means of the following words: “Again you have heard that it was said to the ancients, you shall not take an oath (in others words, you will not trespass your oath), but you will keep your oaths to the Lord. But I say to you, not to take any oath, neither in the name of heaven because it is the throne of God, nor in the name of the earth because it is the footstool of his feet, nor in the name of Jerusalem, because it is the city of the Great King. Nor should you take an oath in the name of head, because you cannot turn a white hair into a dark one. Your word should be Yes, yes, and No, no, because anything more than these will be from the evil one.”
39. What does the Savior ask by such words?
He asks for moral perfection on the part of his followers. Because the oath, which one takes in order to confirm his sayings, presupposes moral imperfection which lapses towards a lie and is incompatible with the perfection of Christianity. For this reason, he orders them to become trustworthy, so that no oath will be required to confirm the truth of their sayings, but a yes, yes, and a no, no, should suffice for the trustworthiness and confirmation of their sayings. In other words, the “yes” should really and truly mean what the case is, and the “no” what the case really and truly is not. This is the Christian perfection. The Christian, then, is obliged to be trustworthy, so that he may be believed when he says “yes” or “no”, and no additional confirmation will be required in order to corroborate the truth of his sayings.
40. What happens, however, when those who seek to find the truth distrust one’s sayings?
The violation of the commandment is in no way justified in this case, because the Christian is obliged to remain unshakeable in confirming the truth by means of a “yes” and a “no.”
41. Does the Savior prohibit the oath which is required by the civil authorities?
No such prohibition can be ascertained form what the Lord said. The purpose, however, which led him to say what he said, rather shows, that the Savior prohibited the oath that one person exchanges with another and not the oath which is taken before the civil authorities according to the requirements of the law for the purposes of ascertaining the truth and assuring the authorities. Besides, the Savior himself accepted to take an oath before the High-priest who asked him whether he was the Christ in order to confess that he was really the one (Matthew 26:63). Also, the Apostle Paul, writing to the Romans, invokes God as his witness in order to attest his words, that he always remembered them in his prayers (Rom. 1:9). Likewise, writing to the Corinthians, he invokes God as his witness in order to attest that he did not wish to cause any distress to them (II Cor. 1:23). Furthermore, the angel of the Revelation took an oath in the name of “the One who lives in the ages of the ages,” who created the heavens with all that exist in it, and the earth with all that exist in it, and the sea with all that exist in it (Rev. 10:6).
42. From where else could one conclude that the Savior did not prohibit taking an oath in an absolute way?
From the following: a) from the fact that he did not take the commandment directly from the Decalogue, but from the book of Leviticus (19:12), where an oath taken in the name of God for covering up injustice is prohibited, inasmuch as the Divine Name is thereby profaned, and because the oath given to the neighbor for whatever case is infringed. This is what the Savior calls “perjury,” i.e. bearing false witness. What this indicates is that the case under consideration refers to the oath exchanged between two persons in mutual attestation and trustiness; b) from the fact that there is no clear evidence that the Savior prohibited in an absolute way the invocation of the name of God for the purpose of confirming the truth at an appropriate time. On the contrary, it seems that he allowed this through his own example, which was also followed by his disciples. If it was the intension of the Savior to prohibit the taking of an oath in an absolute way, i.e. taking it vainly or taking it justly, he would have completed his commandment with another clear prohibition, which, however, he did not do. It should also be said, that in the present case the Savior begins from moral and not dogmatic principles. So, then, taking an oath before civil authorities for the purpose of confirming what is just is allowable.
43. How does the Savior complete the ordinance of the Mosaic Law of “suffering the same”, i.e. of equal retribution?
He does it as follows: “You heard that it was said, that you shall give an eye for an eye, and a tooth for a tooth. But I say to you not to resist the evil one, but if one slaps you on your right cheek turn to him the other one also. And if one wants to condemn you in order to take your gown, leave him your other clothes as well. And whoever compels you to go a mile of service for free, go two miles with him. Give to him who asks from you. Do not turn away from him who wants to borrow from you.”
44. What does the Savior teach us by these words?
a) He urges us to be tolerant of what the others do to us, and prohibits us from retaliating and reciprocating just as much; b) He shows how far our tolerance should reach for the sake of love and peace which constitute the task and mission of the followers of Christ; c) he also indicates to us the means whereby we may avoid disputes so that peace might prevail, and how we can conquer the evil one with good deeds and self-sacrifices; and finally d), he shows us the manner of behavior that we must adopt towards the evil ones who coerce others by the use of violence about what must be done, so that peace might not be disturbed and love of neighbor might be attracted.
45. What do we conclude from what was said above?
We conclude that the Christian is obliged to offer himself as a prototype of self-denial, and that he should not count as just reasoning for reprisals either offensiveness, or grabbing, or injustice, or violence. He is rather obliged to offer his brother an imitable example by retreating from anything that does not damage him morally, and to show by means of appropriate deeds that it is his love for him and his desire to see him to make amendment for himself that are retained and prevail inside him instead of avengement and reprisal, because only in this way is peace restored and the kingdom of God comes on the earth.
46. How does the Savior complete the ordinance of the Mosaic Law concerning love and hatred?
He does it by saying: “You heard that it was said, that you should love your neighbor and hate your enemy”.[1] But I say to you, that you should love your enemies, bless those who curse you, do good to those who hate you, pray for those who interfere in your life and persecute you. So, you will become sons of your Father who is in Heaven, who gets the sun rise both for the evil one and the good ones and the rain to fall for both the just and the unjust.
47. What does the Savior order with this new commandment?
He orders the following: a) perfect love for all human beings without distinction, even for those who are extremely evil; b) the expression of this love by the returning good deeds to evil deeds and reprisal. Because, when they act in this way then the believers become sons of their heavenly Father, inasmuch as they do similar deeds with Him who does not return evil for evil but conquers evil by means of the good.
48. What words does the Savior use to show the necessity of love?
He uses the following: “If you love those who love you, what reward will you receive? Is this not what the tax-collectors do? And if you love only your brothers, then, what more do you do? Is this not what the pagans also do? Let yourselves, then, be perfect, as your heavenly Father is perfect.”
49. What commandments does the Savior give us by these words?
He gives us two commandments: a) That we are obliged to love our enemies, in order to obtain a reward beside God and not to fail as the pagans; and b) that we are obliged to move towards perfection and become perfect, according to the prototype of God Himself, whom we call father, when we become perfect in love. Because, whoever loves his enemies and does good deeds to them is perfect in love. It is with this last commandment, then, that our Savior completes the legislation of the Mosaic Law concerning love.
50. What other teaching does the Savior give to us after the completion of the commandments and ordinances of the Jewish legislation about love?
He leads us to the teaching of placing our hope on God and orders us to do all things which please only God. Because, it is only from Him that we can hope to receive the reward which corresponds to our good works and only on Him we can place the hope of our salvation.
51. How does the Savior begin his teaching about placing our hope on God?
Our Savior begins as follows: “Take care of your righteousness that you do not put it in operation before other people so that you are seen by them, otherwise you will not obtain a reward from your heavenly Father. So, when you engage in almsgiving, do not proclaim it to those around you, as the hypocrites do in the synagogues and the streets in order to be praised by their fellow-human beings. Truly I say to you that they will not receive a reward. So, when you engage in almsgiving, you should not let your left hand know what your right hand does. Your almsgiving should be done secretly, and your Father who sees the secret things will return your reward openly.”
52. What commandment does the Savior give to us by these words?
He gives us the commandment to place the hope of our reward ion God, because He sees all things and rewards everyone according to his work. He also advises us to do good for the sake of the good and not for the sake of being seen by our fellow-human beings. Because those who advertise their good works to those around them, they do so in order to be glorified by their fellow-human beings and not by God. For this reason they will not receive any reward for their good deeds, because they did not do good for the sake of the good, and did not place their hope on the divine reward.
53. What other commandment does the Savior give to us concerning our hope in God?
It is the following: “When you pray, you should not be like the hypocrites, who like to stand and pray at the synagogues and at the corners of the squares in order to show off among their fellow-human beings. Truly I say to you, that they will receive their reward. When you pray, however, you must enter into your private room, shut your door, and pray to your Father secretly, and your Father who sees the secrets will reward you openly.”
54. What does the Savior teach us by these words?
He teaches us that prayer is a product of hoping in God and an expression of a heart that worships God, and that it must be true and unpretentious, because only such prayer and worship is raised to God, who sees him that prays secretly and rewards him openly in the present and in the future. The showy worship, however, is unworthy of God and is disapproved by Him, while those who offer it look to human beings for their reward and do not have their hope turned to God, but rather do all things in order to show off among their fellow-human beings.
55. What does the Savior consign with regard to the manner of prayer?
He consigns the following: “When you pray do not babble, as the gentiles, who think that they will be heard because of their wordiness. Do not assimilate yourselves with them, because your Father knows the needs you have before you ask him about them.
56. What commandments do we receive from the above sayings?
That we should not talk nonsense, but speak with modesty and that we must pray in the appropriate manner that befits a believer who has placed his hope on God and looks to Him. And God as Father will grant to us all those things that we need, because he sees our needs before we present them to Him.
57. What type of prayer did the Savior give to us?
He gave us the type of the Lord’s Prayer, the Our Father.
(to be continued in the next issue, on the Lord’s Prayer)
[1] The first part of this sentence, “that you should love your neighbor,” is found in Leviticus 19:18, where there is talking about people of the same race and ethnicity and of proselytes to whom the Jew must show love. The second part, however, is not literally found as it was phrased by the Savior, but is inferred from the spirit of the relevant verses of the Jewish legislation.