C H R I S T I A N E T H I C S

C H R I S T I A N E T H I C S

S A I N T N E K T A R I O S O F P E N T A P O L I S

Translation from the Greek Original

Protopresbyter GEORGE DION DRAGAS. PhD, DD, DTh

CHAPTER I: THE LAW OF ETHICS

§1. Prolegomena on the law of ethics

1. What words did the Savior use to express the love which we owe to God?

He used the following: “You must love the Lord your God with all your heart, and with all your soul, and with all your strength and with your entire mind” (Luke 10:27 and Matth. 22:37).

2. What does the Savior call the love towards God?

He calls it the first and great commandment.

3. What words did the Savior use to express the love which we owe to our neighbor?

He used the following: “You must love your neighbor as your self.”

4. How does the our Savior regard this commandment?

He regards it as the second commandment.

5. What did the Lord say about these two commandments of love towards God and towards the neighbor?

He said, that “The entire Law and the Prophets hang from these two commandments” (Matth. 23:39-40).

6. Which Law does the Savior mean here?

He means the Law which was given by God through Moses at the Mount Sinai in Arabia.

7. What is this Law called?

It is called Decalogue, because it contains ten great commandments.

8. What is ordered by these ten commandments?

The love for God and the love for neighbor are ordered. In the 1^st, the 2^nd, the 3^rd and the 4^th the love for God is ordered. In the following 6 the love for neighbor is ordered.

9. Where are these commandments written and who was that wrote them?

The Ten Commandments were written on two plates, and they were written by God. On the one plate there were 4 commandments which ordered love for God, and on the other, there were the other 6 which ordered love for the neighbor.

10. In what order were these 10 commandments arranged?

In the following order:

§2. The decalogue, or the Ten Commandments of the Law of God[1]

a) I am the Lord your God. There should be no other gods for you besides me.

b) You should not make any idol for yourself, neither any effigy, from what exists in heaven and down on the earth and in the waters below the earth.[2]

c) You should not use the name of the Lord your God in vain. Because the Lord your God will not absolve him who uses his name in vain.

d) You should remember the day of the Sabbath and sanctify (separate) it. For 6 days you should work and be occupied with your works. The 7^th day of the Sabbath, however, you should dedicate to the Lord your God.

e) You should honor your Father and your Mother, so that all may be well for you and you may live for many years upon the earth.[3]

f) You should not commit murder.

g) You should not commit adultery.[4]

h) You should not steal.

i) You should not bear false witness against your neighbor by false reporting.

j) You should not covet the wife of your neighbor,[5] nor his house, nor, his plot of land, not his child, nor his young daughter, not his oxen, not his donkey, nor any of his domestic animals, nor any of the things that belong to your neighbor.[6]

§3. Expanation of the Ten Commandments

The First Commandment

a) I am the Lord your God. There should be no other gods for you besides me.

11. What does the first commandment teach us?

The 1^st commandment of God teaches, that only One is the God who gave the Law and wrought the miraculous deeds, which the Israelites encountered with their eyes, and that apart from him there is no other God. Also, it rules that there should be no other God who could be their god, because all the other gods are false. They are obliged, therefore, to worship, venerate and love the only God.

12. Has this Law of Moses the same authority for the Christians as well?

Yes indeed. This is because our Lord Jesus Christ said that he did not come to abolish the Law and the Prophets, but to fulfill them. “Truly I say to you, until this heaven and this earth pass away, not an iota or a dot will be removed from the Law, until these things come to pass” (Matth. 5:17).

13. Who trespass this commandment?

a) Those who violate it, b) those who fall into polytheism, c) magicians, impostors, ventriloquists, mediums, augurs and those consult them, d) superstitious people, e) heretics, f) those who deny the relation of God to the world, divine providence and all the divine energies for the salvation of man.

14. How can we keep this commandment without failing?

We can succeed in keeping the first commandment a) by casting out any superstition and fetishism and accepting lovingly the truth which has been revealed to us in faith, hope and love, and b) by following our Savior who guides us into the truth and strengthens us to keep his commandments.

The Second Commandment

b) You should not make any idol for yourself, neither any effigy, from what exists in heaven and down on the earth and in the waters below the earth.

15. What does the second commandment order for us?

It prohibits us to construct and venerate idols of false gods, which do not really exist but are constructions of human imagination.

16. Who trespass this commandment?

a) Those who fall into idolatry, the worship of nature and the worship of the creation.

b) Those that worship Mammon (money), to whom they sacrifice all sanctities of human society, i.e. righteousness, mercy and faith, and offer their heart and every noble feeling as a sacrifice.

c) Those we set up idols inside their hearts, cast out the love for God, and offer the worship which is due to God to the idols of their heart.

17. Who could be regarded as transgressors of this commandment?

There are those who deify nature by attributing divine properties to it. Also, there are those who deify themselves, so that they come to trust only themselves and put their hope on the power of their wealth. In addition, there are those who are superstitious.

18. Is the veneration of the icon of the God who revealed himself to us a transgression of the second commandment?

It is certainly not. This is because the second commandment prohibits the idolatry of the false gods, but not the veneration of the icon of the true God which is depicted in the person of our Savior Jesus Christ because of our love for him. The icon of our Savior Christ is not an idol of a false and non-existing god, not a deified statue. It is not worship that is offered to it, but honorable veneration, which is directed to the person. The idol separates the worshiper from the true God. The icon of our Savior, however, or the icon of the Theotokos and all the other Saints raises us to the only true God, who glorified all those who worshiped him and delivered themselves to him in faith, hope and love. Consequently, because the icons elevate us to the only true God, and do not lead us away from him, and because they are not idols of false gods, but icons of the true God, the veneration of the icons not only does not contradict the spirit of the commandment, but also agrees fully with it, inasmuch as it elevates the spirit to the one and only true God. It is exactly for this reason that such veneration is allowed.

The Third Commandment

c) You should not use the name of the Lord your God in vain. Because the Lord your God will not absolve him who uses his name in vain.

19. What does this commandment prohibit?

It prohibits us to mention the name of God in every case that we need to certify the truth of our words, because this is unworthy of the divine majesty. Whenever, however, the invocation of the name of God is done in order to ascribe to Him glory, praise and thanksgiving, and then this prohibition is not applicable, because the purpose of this prohibition was to retain the piety towards the name of God.

20. Who trespass this commandment?

a) The blasphemers, b) the perjurers and those who forsworn, and c) the false prophets.[7]

21. Can we take an oath which is according to this commandment?

Yes. The true oath which one takes in order to certify the truth before a higher authority is allowed. The reason for this is, that in this case not only no irreverence has been put forth through the invocation of the name of God as a certification and assurance of the truth, but quite the contrary the greatest reverence is projected when the name of God is pronounced because everybody is rises and listens with reverence the name of God. For this reason, then, taking an oath is allowed, because it has a religious character and projects reverence and honor towards the divine name. It must, however be always made with religious reverence, pure conscience, fear of God, and full sincerity, otherwise it is done to the detriment of those who take the name of God in vain, i.e. in order to facilitate their own self-interest, to steal and to take away, and for so many other evil purposes.[8]

The Fourth Commandment

What does this commandment order us to do?

This commandment orders us not to forget our duty to God, but to dedicate the seventh day of the week to the sanctification of the divine Name. It is meet and right that creatures should worship their Creator always and every day. They are especially obliged, however, to do this on the day which is dedicated to God. Christians keep as such a day the day of the resurrection of the Lord Jesus Christ, Sunday.

23. By what kind of behavior do we sanctify Sunday the day of the Lord?

Our behavior for this day is prescribed by the purpose of the day which is dedicated to God. Accordingly, we praise and bless God in the Church and in our house, and we also try to do whatever is true, self-effacing, just, pure, friendly, and edifying. Also, we do whatever is connected with virtue and praise.

24. Who are the transgressors of this commandment?

a) Those who forget to sanctify (separate) the day of the Lord, and make it like one of the others. Those who out of lack of love for God deliver themselves to life-cares in order to increase their wealth, or to please themselves through the enjoyment of a hedonistic life-style. b) There also those who desecrate the day of the Lord with unholy actions. G) And those who abstain from the common worship of the believers and do not attend the common prayers of the Church.

The Fifth Commandment

e) You should honor your Father and your Mother, so that all may be well for you and you may live for many years upon the earth.

25. What does God decree through the fifth commandment?

In the fifth commandment God orders us to honor our parents. Attribution honor to our parents is the first indication of the gratitude of children who owe their being and well-being to their parents after God. For this reason they are obliged to honor and love their parents after God. The honor and the love for the parents is the starting-point of the love for God and the neighbor. Whoever begins to love and respect his parents is quickly led to the love and respect for God and neighbor (Eph. 6:4, and Wisdom of Sirach 3:8).

26. Who are the transgressors of this commandment?

a) The children who do not respect and do not honor their parents.

b) The children who do not support their parents in their old age.

c) The children who do not trust their parents.

d) The children who dishonor their parents.

e) The children who do not sustain their poor parents.

f) The children who are thankless and ungrateful.

27. What does God promise to those who keep this commandment?

He promises happiness and longevity, because the commandment itself is followed by the promise, ‘that you may enjoy whatever is good and to become long-lived upon the earth.”

The Sixth Commandment

f) You should not commit murder.

29. What does God order through the sixth commandment?

He prohibits murdering the neighbor, i.e. taking away the life of the neighbor by whatever means, or method, or instrument.

30. Who are the transgressors of this commandment?

1) Those who commit murder, 2) those who undermine the live of others in many ways, i.e. 3) those who take away the means of their sustenance, 4) those who take away their reputation, 5) those who leave them to be destroyed, 6) those who rejoice in the sufferings of their neighbor, 7) those who hate their neighbor because according to the Scripture “whoever hates his brother is a human murderer” (John 3:15), and all the collaborators in committing a murder, whether their involvement in the taking away of the life of their neighbor was through their words, or through their acts, or through their thoughts.

31. Who else can be regarded as an accomplice in the commitment of murder?

1) The unjust judges who condemn an innocent knowingly. 2) The heavy-hearted and inhumane masters who put pressure on their servants by imposing heavy work and victimize them in a variety of ways so that by the use of violence their life might be depleted. 3) Those who commit suicide and become murderers of themselves, and 4) those who kill each other in vendettas in a pursuit of false dignity.

The Seventh Commandment

g) You should not commit adultery.

32. What does God order through this commandment?

He orders the respect for conjugal ties. He prohibits the affront to honorable marriage, but also every act that turns against the ethical law of matrimony, regarding them as illegitimate and unholy. In addition, this commandment asks of the true followers of the law to live in purity and prudence whether they are married or celibate.

33. Who are the transgressors of this commandment?

These are those who forget this commandment and deliver themselves to all kinds of indecencies, desires and vices.

The Eighth Commandment

h) You should not steal.

34. What does God decree through this commandment?

He decrees that no one should take away the possessions of his neighbor in whatever way, and he prohibits every kind of theft and injustice, apparent or hidden.

35. Who are the transgressors of this commandment?

1) The brigands and the robbers who take away the possessions of others, 2) the sacrilegious persons who remove the dedications and holdings of the churches, 3) those who exploit the misfortunes of other people and strip them of their possessions, 4) those who appropriate foreign goods, 5) the cheating merchants who lie and abuse their neighbors in various ways and devices in order to deprive them of they money.

36. Who else are regarded as thieves?

1) Those who by deceit take away various amounts from the public wealth which they are appointed to administer, 2) those who are bribed judges, and 3) those who seek additional payment in order to do their duty, which has been laid upon them.

The Ninth Commandment

i) You should not bear false witness against your neighbor by false reporting.

37. What does God decree through this commandment?

Through this commandment God prohibits any bearing of false witness against one’s neighbor and every negative disposition towards the same which is detrimental to his reputation and imperils his honor, or impairs his life and holdings.

38. Who are the transgressors of this commandment?

They are: 1) the false prophets, 2) the slanderers (sycophants) and 3) the evil-gossipers and liars.

The Tenth Commandment

j) You should not covet the wife of your neighbor, nor his house, nor, his plot of land, not his child, nor his young daughter, not his oxen, not his donkey, nor any of his domestic animals, nor any of the things that belong to your neighbor.

39. What does God decree through the tenth commandment?

Through this tenth commandment God prohibits us from coveting the goods of our neighbors and to desire them, because desire gives birth to sin, which, in turn, gives birth to death when it is committed. Through this prohibition, it is the removal of the cause of sin and its uprooting that is envisaged (James 1:15).

[1] See Deuteronomy 5:6-21, where the Decalogue differs somehow from the Decalogue of Exodus 20. Some scholars hold that this difference is due to the fact that the first tablets were broken and God wanted to change somewhat the commandments of the second tablets. Others say that this is due to a clarification, or that it was done as a reminder to the Jews of their lawlessness (Exodus 32:19 and 32:1, 4, 22).

[2] The Roman Catholics and the Lutherans unite the first two commandments into one and in order to retain the number ten they divide the tenth commandment into two –the ninth is “you should not covet the wife of your neighbor,” and the tenth, “you should not covet the house of your neighbor…” This subdivision is false for two reasons, 1^st because it does not make sense and 2^nd, it does not follow the ancient tradition, the Hebrew and the patristic.

[3] In the Hebrew text the sentence “that all may be well for you” is missing from the Decalogue of the Exodus (20:12). This sentence does appear in the Decalogue of Deuteronomy (5:16) but it is after the sentence “you may live for many years upon the earth.”

[4] The Seventy translators of the OT into Greek changed the order of the commandments at this point. They placed as sixth the commandment “you should not commit adultery”, as seventh “you should not steal” and as eighth “you should not commit murder.”

[5] The Hebrew text at this point says this: “You should not covet the house of your neighbor, you should not covet the wife of your neighbor, nor his child, nor his young daughter, nor his ox, nor his donkey, nor whatever belongs to your neighbor.” In the Decalogue of Deuteronomy (5:18) we read the following: “ You should not cover the wife of your neighbor, nor should you arouse your appetite for the house of your neighbor, nor for his plot of land, nor for his child, nor for his young daughter, nor for his ox, nor for his donkey, nor for anything else that belongs to your neighbor.” All this shows that all desires are mentioned in the same commandment, because if there were two on this then Moses would be considered guilty of disorder because Exodus puts first the desire for the house, while Deuteronomy puts first the desire of the woman (Plato’s Catechism).

[6] There many scholars who say that the first four commandments, which comprise the duties towards God, were written in one tablet, while the other six, which contain the duties to the neighbor, were in the other. Nevertheless, Philo the Jew (see Book I concerning the Decalogue) puts five commandments in each tablet, and so the first ends with the commandment “You should honor your Father…etc.,” and the second begins with the commandment, You should not commit murder.”

[7] Deuteronomy 6:16, Leviticus 24:16, 19:12, and Exodus 20:8.

[8] Holy Scripture explicitly demands the fulfillment of promises and oaths (Numbers 30:2, Deuteronomy 23:22, 24). Since, however, many promises and oaths are made casually to the detriment of the person who makes them or of the neighbor, as it was the case with the oath of Herod (Matth. 14:9) and of those who sought to murder the Apostle Paul (Acts 32:12), it is preferable in such cases to cancel the unlawful oath, instead of doing something wrong. As regards the lawful oath, this is not only commanded by God (Exodus 22:11, Deuteronomy 6:13), but also is employed by Him in order to testify to His promises, as the Apostle Paul says (Hebrews 6:13-18). Besides, in the OT and the NT we come across men who made an oath (see II Cor. 1:23 and elsewhere). But it is perhaps possible that one may raise an objection: Why, then did Christ prohibit the oath (Matth. 5:34-37 and compare James 5:12)? We would answer on the basis of Plato’s Catechism, that the purpose of Christ was not to prohibit the lawful and necessary oath, but to prevent those oaths which are done in vain and without any need, and also those which the Hebrews do without discernment upon creatures and for which they are continuously criticized (Matth. 5:34, 23:16-22 and Jer. 5:7).

Χ Ρ Ι Σ Τ Ι Α Ν Ι Κ Η Η Θ Ι Κ Η

Α Γ Ι Ο Υ Ν Ε Κ Τ Α Ρ Ι Ο Υ Π Ε Ν Τ Α Π Ο Λ Ε Ω Σ

Μεταγλώττιση στην νεοελληνική

του

Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Διον. Δράγα, Δθ. Δφ. Δθ.

Κεφαλαιο 1. Ο Ηθικός Νόμος

§1. Προλογικα για τόν ηθικό νόμο

1. Με τι λόγια διατύπωσε ο Σωτήρας μας την αγάπη που οφείλουμε στο Θεό;

Με τα εξής: «Να αγαπήσεις τον Κύριο και Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη την ψυχή σου, και με όλη την ισχύ σου και με όλη τη διάνοιά σου» (Λουκ. 10:27 και Ματθ. 22:37).

2. Πως ονομάζει ο Σωτήρας την αγάπη για τον Θεό;

Την ονομάζει πρώτη και μεγάλη εντολή.

3. Με τι λόγια διατύπωσε ο Σωτήρας μας την αγάπη που οφείλουμε στον πλησίον μας;

Με τα εξής: «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου».

4. Πως την θεωρεί την εντολή αυτή ο Σωτήρας μας;

Την θεωρεί σαν την δεύτερη εντολή.

5. Τι είπε ο Κύριος για τις δύο αυτές εντολές της αγάπης για τον Θεό και για τον πλησίον;

Είπε ότι, «Από αυτές τις δυο εντολές κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες» (Ματθ. 23:39-40).

6. Ποιόν νόμο εννοεί εδώ ο Σωτήρας;

Εννοεί τον νόμο που δόθηκε από τον Θεό μέσω του Μωυσή στο όρος Σινά της Αραβίας.

7. Πως ονομάζεται ο νόμος αυτός;

Ονομάζεται Δεκάλογος, επειδή περιέχει δέκα μεγάλες εντολές.

8. Τι διατάζεται με τις δέκα αυτές εντολές;

Διατάζεται η αγάπη για τον Θεό και η αγάπη για τον πλησίον. Στην 1^η, 2^η, 3^η και 4^ηεντολή διατάζεται η αγάπη για τον Θεό. Στις υπόλοιπες 6 διατάζεται η αγάπη για τον πλησίον.

9. Που ήταν γραμμένες οι εντολές αυτές και από ποιόν γράφτηκαν;

Οι 10 εντολές ήταν γραμμένες επάνω σε δύο πλάκες και γράφτηκαν από τον Θεό. Στην μια πλάκα ήταν γραμμένες οι 4 εντολές που διάταζαν την αγάπη για τον Θεό, και στην άλλη, οι υπόλοιπες 6 που διάταζαν την αγάπη για τον πλησίον.

10. Με ποια σειρά διατάχτηκαν οι 10 εντολές;

Με την εξής σειρά:

§2. ΟΔεκαλογος, ή οι δεκα εντολες του νομου του θεου[1]

α) Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου. Να μην υπάρχουν άλλοι θεοί για σένα εκτός από εμένα.

β) Να μην κατασκευάσεις κανένα είδωλο για τον εαυτό σου, ούτε κανένα ομοίωμα, από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό ή κάτω στη γη, και από όσα βρίσκονται στα ύδατα κάτω από τη γη.[2]

γ) Να μην χρησιμοποιήσεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου μάταια. Γιατί δεν θα απαλλάξει ο Κύριος ο Θεός σου εκείνον που χρησιμοποιεί το όνομά του μάταια.

δ) Να θυμάσαι την ημέρα του Σαββάτου και να την αγιάζεις (ξεχωρίζεις). Για 6 μέρες να εργάζεσαι, και να ασχολείσαι με τις εργασίες σου. Την 7^η όμως μέρα του Σαββάτου να την αφιερώνεις στον Κύριο τον Θεό σου.

ε) Να τιμάς τον Πατέρα σου και την Μητέρα σου, για να γίνονται όλα καλά για σένα και για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη.[3]

στ) Να μη φονεύσεις.

ζ) Να μην μοιχεύσεις.[4]

η) Να μην κλέψεις.

θ) Να μην ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με ψεύτικη μαρτυρία.

ι) Να μην επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου,[5] ούτε την οικία του, ούτε το αγρόκτημά του, ούτε το παιδί του, ούτε την μικρή κόρη του, ούτε το βόδι του, ούτε το υποζύγιό του, ούτε κανένα κατοικίδιό του, αλλά και ούτε και τίποτε που ανήκει στον πλησίον σου.[6]

§3. Εξήγηση των δεκα εντολων

Η Πρώτη Εντολή

α) Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου. Να μην υπάρχουν άλλοι θεοί για σένα εκτός από εμένα.

11. Τι μας διδάσκει η πρώτη εντολή;

Η 1^η εντολή του Θεού διδάσκει, ότι μόνο ένας είναι ο Θεός που έδωσε τον νόμο και έκανε τα θαύματα, τα οποία είδαν με τα μάτια τους οι Ισραηλίτες, και ότι εκτός από αυτόν δεν υπάρχει άλλος Θεός. Επίσης, διατάζει να μην υπάρχει άλλος Θεός που θα είναι θεός τους, γιατί όλοι οι άλλοι θεοί είναι ψεύτικοι. Αυτόν, λοιπόν, τον μόνο Θεό οφείλουν να λατρεύουν, να προσκυνούν και να αγαπάνε.

12. Ο Νόμος αυτός του Μωυσή έχει το ίδιο κύρος και για τους Χριστιανούς;

Μάλιστα. Επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε, ότι δεν ήλθε για να καταλύσει τον νόμο και τους προφήτες, αλλά για να εκπληρώσει. «Αλήθεια σας λέω, μέχρι ότου καταλυθεί ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ούτε μια οξεία δεν θα καταλυθεί από τον νόμο, μέχρις ότου γίνουν όλα αυτά» (Ματθ. 5:17).

13. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

α) Όσοι την αθετούν, β) όσοι πέφτουν στην πολυθεΐα, γ) οι μάγοι, οι απατεώνες, οι εγγαστρίμυθοι, τα μέντιουμ, οι οιωνοσκόποι και όσοι τους συμβουλεύονται, δ) οι δεισιδαίμονες, ε) οι αιρετικοί, 6) οι πανθεϊστές, 7) όσοι αρνούνται τη σχέση του Θεού με τον κόσμο, την θεία πρόνοια και όλες τις θείες ενέργειές του για την σωτηρία του ανθρώπου.

14. Πως μπορούμε να τηρήσουμε αυτή την εντολή χωρίς να αποτύχουμε;

Μπορούμε να επιτύχουμε την τήρηση της πρώτης εντολής α) με το να αποβάλλουμε κάθε πρόληψη και δεισιδαιμονία, να αποδεχτούμε με αγάπη την αλήθεια που μας αποκαλύφθηκε και να αφοσιωθούμε σ’ αυτήν με πίστη, ελπίδα και αγάπη, και β) με το να ακολουθήσουμε τον Σωτήρα που μας καθοδηγεί στην αλήθεια και μας ενισχύει στην τήρηση των εντολών του.

Η Δεύτερη Εντολή

β) Να μην κατασκευάσεις κανένα είδωλο για τον εαυτό σου, ούτε κανένα ομοίωμα, από όσα βρίσκονται πάνω στον ουρανό ή κάτω στη γη, και από όσα βρίσκονται στα ύδατα κάτω από τη γη.

15. Τι μας διατάζει η δεύτερη εντολή;

Μας απαγορεύει να κατασκευάσουμε και να προσκυνήσουμε είδωλα των ψεύτικων θεών, που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα αλλά είναι πλάσματα της ανθρώπινης φαντασίας.

16. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

α) Όσοι πέφτουν στην ειδωλολατρία, στην φυσιολατρία και στην λατρεία της κτίσης.

β) Όσοι λατρεύουν τον Μαμωνά, στον οποίον θυσιάζουν τα πιο ιερά και όσια, δηλ. την δικαιοσύνη, το έλεος και την πίστη, και προσφέρουν σαν θυσία την καρδιά τους και κάθε ευγενές συναίσθημα.

γ) Όσοι στήνουν είδωλα μέσα στις καρδιές τους, αποβάλλουν την αγάπη για τον Θεό, και προσφέρουν την λατρεία που οφείλουμε στον Θεό στα είδωλα της καρδιάς τους.

17. Ποιοι μπορούν να θεωρηθούν παραβάτες της εντολής αυτής;

Όσοι αποδίδουν στη φύση θεία ιδιώματα και την θεοποιούν. Επίσης, όσοι θεοποιούν τους εαυτούς τους, έτσι ώστε εμπιστεύονται μόνο τον εαυτόν τους και ελπίζουν στη δύναμη του πλούτου τους. Αλλά και όσοι είναι δεισιδαίμονες.

18. Η προσκύνηση της εικόνας του Θεού που μας αποκαλύφθηκε αντιβαίνει στο πνεύμα της δεύτερης εντολής;

Όχι βέβαια. Διότι η δεύτερη εντολή απαγορεύει την ειδωλολατρία των ψεύτικων θεών, όχι όμως και την προσκύνηση της εικόνας του αληθινού Θεού που απεικονίζεται στο πρόσωπο του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού εξαιτίας της αγάπης του προς αυτόν. Η εικόνα του Σωτήρα μας Χριστού δεν είναι είδωλο ψεύτικου και ανύπαρκτου θεού, ούτε ένα θεοποιημένο άγαλμα. Δεν προσφέρεται λατρεία σ’ αυτήν, αλλά τιμητική προσκύνηση, η οποία αναφέρεται στο πρωτότυπο. Το είδωλο χωρίζει τον λάτρη του από τον αληθινό Θεό. Η εικόνα όμως του Σωτήρα μας, της Θεοτόκου και όλων των αγίων μας ανεβάζουν στον μόνο αληθινό Θεό, ο οποίος δόξασε όλους εκείνους που τον λάτρεψαν και παραδόθηκαν σ’ Αυτόν με πίστη, ελπίδα και αγάπη. Κατά συνέπεια, επειδή οι εικόνες μας ανεβάζουν στον μόνον αληθινό Θεό, και δεν μας απομακρύνουν από Αυτόν, και επειδή δεν είναι είδωλα ψεύτικων θεών, αλλά εικόνες του αληθινού Θεού, και εφόσον η δεύτερη εντολή με το να μας απαγορεύει την λατρεία της κτίσης και την φυσιολατρία, επιζητάει την προσήλωσή μας στον μόνον αληθινό Θεό, η προσκύνηση των εικόνων όχι μόνο δεν αντιβαίνει στο πνεύμα της εντολής, αλλά και συμφωνεί πλήρως με αυτό διότι ανεβάζει το πνεύμα στον μόνον αληθινό Θεό και για αυτόν ακριβώς τον λόγο επιτρέπεται.

Η Τρίτη Εντολή

19. Τι απαγορεύει η εντολή αυτή;

Απαγορεύει να αναφέρουμε το όνομα του Θεού σε κάθε περίπτωση που θέλουμε να επιβεβαιώσουμε την αλήθεια των λόγων μας, διότι αυτό είναι ανάξιο για το θείο μεγαλείο. Όταν όμως η επίκληση του ονόματος του Θεού γίνεται για να αποδοθεί σ’ Αυτόν η δόξα, ο αίνος και η ευχαριστία, τότε δεν ισχύει καμιά απαγόρευση, γιατί ο σκοπός της απαγόρευσης ήταν η διατήρηση της ευλάβειας προς το όνομα του Θεού.

20. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

α) Οι βλάσφημοι, β) οι ψεύδορκοι και επίορκοι, και γ) οι ψευδοπροφήτες.[7]

21. Σύμφωνα με την εντολή αυτή, επιτρέπεται να ορκιζόμαστε;

Μάλιστα. Ο αληθινός όρκος που παίρνει κανείς για να διαβεβαιώσει την αλήθεια ενώπιον της προϊστάμενης αρχής επιτρέπεται. Διότι στην περίπτωση αυτή, όχι μόνο δεν προβάλλεται κάποια ανευλάβεια με την επίκληση του ονόματος του Θεού σαν διαβεβαίωση και πίστωση της αλήθειας, αλλά αντίθετα προβάλλεται η μέγιστη ευλάβεια όταν προφέρεται το όνομα του Θεού, επειδή όλοι σηκώνονται και ακούνε με θρησκευτική ευλάβεια το θείο όνομα. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, επιτρέπεται ο όρκος, επειδή έχει θρησκευτικό χαρακτήρα και προβάλλει ευλάβεια και τιμή για το θείο όνομα. Πρέπει όμως να γίνεται πάντοτε με θρησκευτική ευλάβεια, με καθαρή συνείδηση, με φόβο Θεού, και με κάθε ειλικρίνεια, γιατί αλίμονο σ’ αυτούς που χρησιμοποιούν το όνομα του Θεού μάταια, δηλ. για να εξυπηρετήσουν τη δική τους ιδιοτέλεια, για να κλέψουν και να αρπάξουν, και για τόσους άλλους πονηρούς σκοπούς.[8]

Η Τέταρτη Εντολή

22. Τι διατάζει η τέταρτη εντολή;

Η εντολή αυτή διατάζει να μην ξεχνάμε το καθήκον μας απέναντι στον Θεό, αλλά να αφιερώνουμε την έβδομη ημέρα της εβδομάδας στον αγιασμό του θείου Oνόματος. Είναι άξιο και δίκαιο να λατρεύουν τα κτίσματα τον Δημιουργό τους πάντοτε και καθημερινά. Ιδιαίτερα όμως, οφείλουν να το κάνουν αυτό την ημέρα που είναι αφιερωμένη στον Θεό. Οι Χριστιανοί, τηρούν σαν τέτοια ημέρα την ημέρα της αναστάσεως του Κυρίου Ιησού Χριστού, την Κυριακή.

23. Με ποια συμπεριφορά αγιάζουμε την ημέρα της Κυριακής;

Με την συμπεριφορά που υπαγορεύει ο σκοπός της ημέρας που έχει αφιερωθεί στον Θεό. Δηλαδή, με το να αινούμε και να ευλογούμε τον Θεό στην Εκκλησία και στην οικία μας, αλλά και με το να πράττουμε όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα φιλικά, όσα οικοδομητικά. Επίσης, όσα συνδέονται με την αρετή και τον έπαινο (Φιλ. 4:8).

24. Ποιοι αμαρτάνουν σε σχέση με την εντολή αυτή;

α) Εκείνοι που ξεχνούν να αγιάσουν (ξεχωρίσουν) την ημέρα του Κυρίου, και την κάνουν σαν μια από τις άλλες. Εκείνοι που από έλλειψη αγάπης για τον Θεό παραδίνουν τον εαυτόν τους στις βιοτικές ασχολίες για να αυξήσουν τα πλούτη τους, ή για να περιποιηθούν τον εαυτόν τους μέσω της ηδονικής απόλαυσης της ζωής. β) Εκείνοι που βεβηλώνουν την ημέρα του Κυρίου με ανόσιες πράξεις. γ) Εκείνοι που αποφεύγουν την κοινή λατρεία των πιστών και δεν έρχονται στις κοινές προσευχές στην Εκκλησία.

Η Πέμπτη Εντολή

ε) Να τιμάς τον Πατέρα σου και την Μητέρα σου, για να γίνονται όλα καλά για σένα και για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη.

25. Τι εντέλλεται ο Θεός με την πέμπτη εντολή;

Με την πέμπτη εντολή ο Θεός μας προστάζει να τιμάμε τους γονείς μας. Η απόδοση τιμής στους γονείς είναι το πρώτο δείγμα της ευγνωμοσύνης των παιδιών, τα οποία οφείλουν το είναι τους και το καλό είναι τους μετά τον Θεό στους γονείς τους. Για αυτό τον λόγο οφείλουν μετά τον Θεό να τιμάνε και να αγαπάνε τους γονείς τους. Η τιμή και η αγάπη για τους γονείς είναι η αφετηρία της αγάπης για τον Θεό και τον πλησίον. Όποιος αρχίζει να αγαπάει και να σέβεται τους γονείς του, γρήγορα οδηγείται στην αγάπη και στον σεβασμό για τον Θεό και τον πλησίον (Εφ. 6:4 και Σοφ. Σειράχ 3:8).

26. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

α) Τα παιδιά που δεν σέβονται και δεν τιμούν τους γονείς τους.

β) Τα παιδιά που δεν υποστηρίζουν τους γονείς τους στα γηρατειά τους.

γ) Τα παιδιά που δεν εμπιστεύονται τους γονείς τους.

δ) Τα παιδιά που ατιμάζουν τους γονείς τους.

ε) Τα παιδιά που δεν συντηρούν τους πτωχούς γονείς τους.

ς) Τα παιδιά που είναι αγνώμονα και αχάριστα.

27. Τι υπόσχεται ο Θεός σ’ αυτούς που τηρούν την εντολή αυτή;

Υπόσχεται ευδαιμονία και μακροβιότητα, γιατί μετά την εντολή ακολουθεί η υπόσχεση, «για να απολαύσεις όσα είναι καλά, και για να γίνεις μακροχρόνιος επάνω στην γη.

28. Τι συμπεραίνουμε για αυτούς που δεν τηρούν την εντολή αυτή;

Ότι σ’ αυτούς θα συμβούν όλα τα αντίθετα, δηλαδή θα γίνουν δαιμονισμένοι και ολιγόχρονοι επάνω στην γη.

Η Έκτη Εντολή

στ) Να μη φονεύσεις

29. Τι προστάζει ο Θεός με την έκτη εντολή;

Απαγορεύει τον φόνο του πλησίον, δηλαδή την αφαίρεση της ζωής του πλησίον με οιοδήποτε μέσο, ή τρόπο, ή όργανο.

30. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

1) Οι φονιάδες, 2) όσοι υπονομεύουν την ζωή των άλλων με ποικίλα μέσα, δηλαδή 3) όσοι αφαιρούν τα μέσα συντηρήσεως τους, 4) όσοι αφαιρούν την υπόληψή τους, 5) όσοι τους αφήνουν να καταστραφούν, 6) όσοι χαίρονται για την δυστυχία του πλησίον, 7) όσοι μισούν τον πλησίον τους διότι σύμφωνα με την Γραφή «όποιος μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (Α Ιωάννου 3:15), και όλοι οι συνεργάτες του φόνου, όσοι είτε με λόγια είτε με έργα, είτε με σκέψεις συνεργάστηκαν για την αφαίρεση της ζωής του πλησίον τους.

31. Ποιοι άλλοι μπορούν να θεωρηθούν συνεργοί φόνου;

1) Οι άδικοι κριτές που καταδικάζουν τον αθώο γνωρίζοντάς το. 2) Οι βαρύθυμοι και απάνθρωποι δεσπότες που πιέζουν τους δούλους τους με βαριά έργα και τους βασανίζουν με ποικίλους τρόπους έτσι ώστε με βία να εξαντληθεί η ζωή τους. 3) Όσοι αυτοκτονούν και γίνονται φονιάδες του εαυτού τους, και 4) οι μονομάχοι που αλληλοσπαράζονται για λόγους ψεύτικης φιλοτιμίας.

Η Έβδομη Εντολή

ζ) Να μην μοιχεύσεις.

32. Τι διατάζει ο Θεός με την εντολή αυτή;

Διατάζει τον σεβασμό των συζυγικών δεσμών. Απαγορεύει την προσβολή του τίμιου γάμου, αλλά και κάθε πράξη που στρέφεται ενάντια στον ηθικό νόμο της συζυγίας, θεωρώντας αυτές αθέμιτες και ανόσιες. Επίσης, ζητάει η εντολή αυτή από τους αληθινούς οπαδούς του νόμου να ζουν αγνά και με σωφροσύνη ή ως έγγαμοι ή ως άγαμοι.

33. Ποιοι αμαρτάνουν σε σχέση με την εντολή αυτή;

Όσοι ξεχνούν την εντολή αυτή και παραδίδουν τον εαυτόν τους σε κάθε είδος ασωτίας, επιθυμίας και ακολασίας.

Η Όγδοη Εντολή

η) Να μην κλέψεις.

34. Τι διατάζει ο Θεός με την εντολή αυτή;

Διατάζει να μην αφαιρέσει κανείς την περιουσία του πλησίον με οποιονδήποτε τρόπο, και απαγορεύει κάθε είδος κλοπής και αδικίας, ή φανερής, ή κρυφής.

35. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

1) Οι ληστές και οι κλέφτες που αφαιρούν την περιουσία των άλλων, 2) οι ιερόσυλοι που αφαιρούν τα αφιερώματα και τις περιουσίες των εκκλησιών, 3) όσοι εκμεταλλεύονται τις δυστυχίες των ανθρώπων και τους απογυμνώνουν, 4) όσοι αντιποιούνται ξένα πράγματα, 5) οι απατεώνες έμποροι που ψεύδονται για να εξαπατήσουν τον πλησίον τους και να σφετεριστούν τα χρήματά του, αλλά και όλοι εκείνοι που εξαπατούν με κάθε τρόπο και πρόσχημα τον πλησίον τους και τους αφαιρούν τα χρήματά τους.

36. Ποιοι άλλοι θεωρούνται κλέφτες;

1) Όσοι με δόλο αφαιρούν ποσά από τον δημόσιο πλούτο τον οποίον διαχειρίζονται, 2) οι πληρωμένοι δικαστές, και 3) όσοι ζητούν πρόσθετη αμοιβή για να εκτελέσουν το καθήκον τους που τους έχει επιβληθεί.

Η Ένατη Εντολή

θ) Να μην ψευδομαρτυρήσεις εναντίον του πλησίον σου με ψεύτικη μαρτυρία.

37. Τι διατάζει ο Θεός με την ένατη εντολή;

Με την εντολή αυτή απαγορεύει ο Θεός την ψευδομαρτυρία κατά του πλησίον μας, και κάθε αρνητική διάθεση σε σχέση με αυτόν που είναι προσβλητική για αυτόν και διακυβεύει την τιμή του, ή βλάπτει την ζωή του και την περιουσία του.

38. Ποιοι παραβαίνουν την εντολή αυτή;

1) Οι ψευδοπροφήτες, 2) οι συκοφάντες, και 3) οι κουτσομπόληδες και οι ψεύτες.

Η Δέκατη Εντολή

ι) Να μην επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου, ούτε την οικία του, ούτε το αγρόκτημά του, ούτε το παιδί του, ούτε την κόρη του, ούτε το βόδι του, ούτε το υποζύγιό του, ούτε κανένα κατοικίδιό του, αλλά και ούτε και τίποτε που ανήκει στον πλησίον σου.

39. Τι διατάζει ο Θεός με την δέκατη εντολή;

Με την εντολή αυτή απαγορεύει ο Θεός να εποφθαλμιούμε τα αγαθά του πλησίον μας και να τα επιθυμούμε, γιατί με την επιθυμία συλλαμβάνεται και γεννιέται η αμαρτία, η οποία με την σειρά της γεννάει τον θάνατο όταν εκτελείται. Με την απαγόρευση αυτή, επιζητείται η αφαίρεση της αφορμής για αμαρτία και αποκοπή της αφορμής αυτής από την ρίζα της (Ιακ. 1:15).

[1] Πρβλ. το Δευτερονόμιο 5:6-21, όπου ο Δεκάλογος διαφέρει κάπως από τον Δεκάλογο στο Έξ. 20. Μερικοί υποστηρίζουν ότι η διαφορά αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι συντρίφτηκαν οι πρώτες δύο πλάκες και θέλησε ο Θεός να μεταβάλει κάπως τις εντολές στις δεύτερες πλάκες. Άλλοι λένε ότι οφείλεται σε αποσαφήνιση, ή ότι έγινε για να υπενθυμίζει στους Ισραηλίτες την ανομία τους (Έξ. 32:19 και 32:1, 4, 22).

[2] Οι Ρωμαιοκαθολικοί και οι Λουθηρανοί ενώνουν τις δύο πρώτες εντολές σε μία και για να αναπληρώσουν τον αριθμό των δέκα διαιρούν την δέκατη εντολή σε δύο –η ένατη γίνεται «να μην επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου», και η δέκατη, «να μην επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου...» Την διαίρεση αυτή ακολούθησε εσφαλμένα και ο Μητροφάνης Κριτόπουλος στην Ομολογία της Ανατολικής Εκκλησίας (κ. 6). Η υποδιαίρεση αυτή είναι εσφαλμένη για δύο λόγους, 1ον διότι δεν είναι ορθολογικά σωστή, και 2ον, δεν ακολουθεί την αρχαία παράδοση, την εβραϊκή και την πατερική

[3] Στο εβραϊκό κείμενο λείπει το «για να γίνονται όλα καλά για σένα» από τον Δεκάλογο της Εξόδου (20:12). Υπάρχει όμως στον Δεκάλογο του Δευτερονομίου (5:16) μετά από την φράση «για να ζήσεις πολλά χρόνια.»

[4] Οι Εβδομήκοντα άλλαξαν στο σημείο αυτό την τάξη. Αρίθμησαν ως έκτη την εντολή «να μην μοιχεύσεις», έβδομη την «να μην κλέψεις» και όγδοη την «να μην φονεύσεις.»

[5] Το εβραϊκό κείμενο έχει το εξής στο σημείο αυτό: «Να μην επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, να μην επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου, ούτε το παιδί του, ούτε την μικρή κόρη του, ούτε το βόδι του, ούτε το γάιδαρο του, ούτε οτιδήποτε ανήκει στον πλησίον σου.» Στον Δεκάλογο του Δευτερονομίου (5:18) λέγει τα εξής: «Να μην επιθυμήσεις την γυναίκα του πλησίον σου, ούτε να ανοίξει η όρεξή σου για την οικία του πλησίον σου, ούτε για τον αγρό του, ούτε το παιδί του ούτε την μικρή κόρη του, ούτε το βόδι του, ούτε τον γάιδαρό του, ούτε οτιδήποτε άλλο είναι του πλησίον σου.»Από αυτό φαίνεται ότι όλες οι επιθυμίες αναφέρονται στην ίδια εντολή, γιατί αν ήσαν δύο τότε ο Μωυσής θα εθεωρείτο ένοχος αταξίας γιατί στην Έξοδο αναφέρει πρώτα την επιθυμία της οικίας, ενώ στο Δευτερονόμιο αναφέρει πρώτα την επιθυμία της γυναίκας (Κατήχησις Πλάτωνος).

[6] Πολλοί λέγουν ότι οι τέσσερις πρώτες εντολές, που περιέχουν τα καθήκοντα προς τον Θεό, ήταν γραμμένες στην μία πλάκα, ενώ οι άλλες έξι, που περιέχουν τα καθήκοντα προς τον πλησίον, ήταν στην άλλη. Όμως ο Φίλων ο Ιουδαίος (βλ. Βιβλίο Α περί Δεκάλογου) βάζει πέντε εντολές σε κάθε πλάκα, έτσι ώστε η πρώτη να τελειώνει σ’ εκείνη που λέει «Να τιμάς τον πατέρα σου...κτλ», και η δεύτερη να αρχίζει από την εντολή «Να μην φονεύσεις.»

[7] Δευτερονόμιο 6:16, Λευιτικό 24:16, 19:12, και Έξοδος 20:8.

[8] Η Αγία Γραφή απαιτεί ρητά την εκπλήρωση των υποσχέσεων και των όρκων ( Αριθμοί 30:2, Δευτερονόμιο 23:22,24), επειδή όμως γίνονται πολλές υποσχέσεις και όρκοι με προπέτεια (αδιακρισία) προς βλάβη του ιδίου ή του πλησίον, όπως ήταν όρκος του Ηρώδη (Ματθ. 14:9) και εκείνων που ζητούσαν να θανατώσουν τον Απόστολο Παύλο (Πράξεις 32:12), είναι προτιμότερο σε τέτοιες περιστάσεις να ακυρώνεται ο παράνομος όρκος, παρά να πράττεται το κακό. Όσον αφορά στον νόμιμο όρκο, όχι μόνο τον διατάζει ο Θεός (Έξοδος 22:11, Δευτερονόμιο 6:13), αλλά και τον μεταχειρίσθηκε ο ίδιος για να βεβαιώσει τις επαγγελίες (υποσχέσεις) του, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος (Προς Εβραίους 6:13-18). Επίσης στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη αναφέρονται άγιοι άνδρες που πήραν όρκο (βλ. Β Κορινθίους 1:23 και αλλαχού). Ίσως όμως να φέρει κανείς ένσταση: Γιατί λοιπόν απαγορεύει ο Χριστός τον όρκο (Ματθ. 5:34-37 και Ιακώβ. 5:12); Θα απαντήσουμε, με βάση την Κατήχηση Πλάτωνος, ότι ο σκοπός του Χριστού δεν ήταν να απαγορεύσει τον νόμιμο και αναγκαίο όρκο, αλλά να εμποδίσει εκείνους τους όρκους που γίνονται μάταια και χωρίς ανάγκη, αλλά και εκείνους τους οποίους ορκίζονται με αδιακρισία οι Εβραίοι πάνω σε κτίσματα και για τους οποίους ελέγχονται συνεχώς (Ματθ. 5:34, 23:16-22, και Ιερεμίας 5:7).