C H R I S T I A N E T H I C S

OF SAINT NEKTARIOS OF PENTAPOLIS

Translation into English from the Greek original

Protopresbyter George Dion. Dragas, PhD, DD, DTh.

CHAPTER 2

THE MORAL LAW WHICH CHRIST THE SAVIOR DELIVERED

IN HIS TEACHING ON THE MOUNT, I.E. THE EVANGELICAL LAW,

THE LAW OF GRACE

§1. Prolegomena on the Law of Grace

1. How is the Sermon of the Mount of our Lord Jesus Christ viewed?

It is the pinnacle and the supplement of the moral teaching of the Old Testament, and the basis and foundation of the New Testament, in which the emphasis is laid on the faith, love and hope in God.

2. How did the Savior supplement the Law?

He did so with the supplement of perfect love. He first summarized the Mosaic Law in two commandments, the love for God and the neighbor, and he ordered that we love God with all our soul, and all our heart, and our entire mind, and our neighbor as ourselves. Then he supplemented what was said in the Law and the Prophets, i.e. he rested the entire Jewish legislation on the law of love for the neighbor. Indeed, the Savior became himself the leader and perfect accomplisher of this law by showing as God-man perfect love for his Heavenly Father and for the whole of humanity, since he became obedient unto death and indeed unto death by crucifixion (Phil. 2:8).

3. How does the expansion of the Evangelical Law begin?

It begins with the nine beatitudes.

4. Why does the Savior begin his Teaching on the Mount with the Beatitudes?

He does so, because he wants, as God’s Son and as the expected Messiah, 1) to preach the good news of the Gospel to the poor and the heartbroken, and to those hungry and thirsty for justice, i.e. to preach the fulfillment of their strong desire and the enjoyment of the eternal kingdom, 2) to reassure all those who fight, constrain themselves and suffer for the cause of peace, truth and justice that a rich recompense awaits them, and 3) to teach them that whatever they suffer for his sake should induce joy and gladness because they deposit for them a great recompense in Heaven. Through the Beatitudes our Lord Jesus Christ commended himself as God and as Giver of the future goods. What he said corresponds to the first commandment of the Law, and was said from the Mount like those words which were said on the Mount Sinai: “I am the Lord your God, be brave and strong, rejoice and be glad those of you who are poor and humble, because I will make grant to you your rich recompense in Heaven.” This is the Evangelical teaching which was fore-announced by the prophet Isaiah, saying, “The Spirit of the Lord is upon me, because for his sake he anointed me. He anointed me that I may preach the gospel to the poor, heal the brokenhearted, preach absolution to the captives and recovery of sight to the blind, set free the downtrodden, and preach the acceptable year of the Lord” (Luke 4Q18-20, Is. 42:7, 61:1-2).

§2. The Beatitudes

Blessed are the poor in spirit (the humble), because theirs is the Kingdom of Heaven.
Blessed are those who morn, because they will be comforted.
Blessed are the meek, because they will inherit the earth.
Blessed are those who are hungry and thirsty for justice, because they will be satisfied.
Blessed are the merciful, because they will receive mercy.
Blessed are those of pure heart, because they will see God.
Blessed are the peace makers, because they will be called sons of God.
Blessed are those who were persecuted for the sake of justice, because to them will be given the Kingdom of heaven.
Blessed you shall be, when they will revile you, and will pursue you and will speak every words against you, saying lies on my account.

Rejoice and be glad, because your recompense will be great in Heaven.

§3. The Interpretation of the Nine Beatitudes

1. Blessed are the poor in spirit (the humble), because theirs is the Kingdom of Heaven

5. Who are here being called blessed by the Savior?

They are called blessed those who were downtrodden by the wise and prudent, because they had no wealth, or knowledge and prudence, namely those who were regarded mindless and weak.

6. Why did he do this?

He did this, because, when prophesies were already being applied and divine counsels were being fulfilled, the wisdom of the wise was going to be cancelled, according to the Scriptures. Also, because God had said through Isaiah: “I will cancel the wisdom of the wise and will annul the prudence of the prudent.” So, the Lord calls blessed the mindless of the world and the unwise, and those who no particular knowledge, as the most eligible recipients of the divine knowledge and wisdom. The Apostle Paul passes judgment from the results and says, “that the mindlessness of God is wisest than men, and the weakness of God is stronger than men, because chose what is regarded mindlessness for men that he may put to shame the wise. God also chose what is regarded ignoble for the world and rundown and of no importance, that he may nullify what is regarded as being something, so that nothing fleshy might boast before him” (cf. I Cor. 1:25-28).

These are then the poor in spirit and the reason which qualifies them to be called blessed. It is true that the wisdom of this world is canceled out, because, as the Apostle Paul says, God rendered it mindless (foolish), and already all those poor in spirit who believe in Christ are shown to be wise and prudent and are always called blessed as heirs of the Heavenly Kingdom. In this beatitude are also included those wise ones who laid aside their wisdom and accepted the ‘mindlessness’ of the Gospel.

2. Blessed are those who morn, because they will be comforted.

7. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those who are rundown in their heart, and announces to them the good news of the healing of their heart which was wounded by the sorrows, and the consolation which is brought to them by the expectation of the future goods.

3. Blessed are the meek, because they will inherit the earth

8. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those who are long-suffering and those who hope in the Lord and are not troubled by the temptations they encounter, but live their life with patience and endurance, showing love and peace to all.

9. Which earth will the meek inherit?

The earth here is the Jerusalem which is above. The promise has a elevating character and refers to the Heavenly Jerusalem, i.e. to the Kingdom of God. The Apostle Paul, speaking about the promise which God made to Abraham regarding the land of inheritance, says the following: “Abraham dwelt in the land (earth) of promise as a foreigner in a foreign land, living in tents…because he looked for the city which has firm foundations and of which the architect and creator is God” (Hebr. 11:10).

4. Blessed are those who are hungry and thirsty for justice, because they will be satisfied

10. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those have a burning desire for the establishment of justice and work justly and, also, those who support the just cause and do not tolerate any transgression, and whose conscience reacts against those who trample over what is just. He calls them blessed because they will be satisfied in the future, where divine justice will triumph. The Apostle Peter says the following: “We expect new heavens a new earth, according to God’s promise, where God’s justice will reign” (I Pet. 3:13).

5. Blessed are the merciful, because they will receive mercy.

11. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those philanthropists who feel the pain of others and offer from their possessions to those who are in need, that they may be healed, be comforted and be supported in their need and lack of necessities. The Lord preaches to them the good news about the mercy of God which will be given as recompense to them in the future life in the Kingdom of Heaven.

6. Blessed are those who have a pure heart, because they will see God.

12. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those who have a peaceful conscience, on account of their complete love for God and the neighbor, i.e. those who keep the divine will and do not tolerate any evil act or pervert desire. These persons are blessed because they are going to see God in the Kingdom of Heaven.

7. Blessed are the peace makers, because they will be called sons of God.

13. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those who are full of love for God and the neighbor and fight for the restoration of peace upon the earth, cultivating friendship with all human beings and offering themselves with eagerness for the establishment of peace. The Savior calls them blessed as being good workers who do the will of God and help in his work, because God is God of peace and they those who work for peace are collaborators with God (Rom. 15:33 and 16:20). He grants to them the greatest promise of the future life, because they assimilated themselves with him in pursuing the work of peace upon the earth.

8. Blessed are those who were persecuted for the sake of justice, because to them will be given the Kingdom of heaven.

14. Who are here being called blessed by the Savior?

He calls blessed those who are completely virtuous and offer themselves as a sacrifice for the sake of justice, i.e. those who transform into act what they confess and desire in their heart.

9. Blessed you shall be, when they will revile you, and will pursue you and will speak every words against you, saying lies on my account.

Rejoice and be glad, because your recompense will be great in Heaven.

15. Who are being called blessed by the Savior in this last Beatitude?

He calls blessed his disciples who are going to preach the truth. He fore-warns them about the accusations and persecutions and false slanders which will be raised against them by the workers of evil, who will mount resistance against the truth. He admonishes them to rejoice and be glad because the recompense which they will receive in heaven will be very great, since they suffered for the sake of the Savior, the Son and Word of God, and not because of their support or one or more virtues.

16. What did the Savior indicate to his disciples by adding the etiology for this suffering, i.e. “that the prophets had been pursued in the same way long before them?”

He indicated that a terrible persecution was in store for them, because the preachers of the truth are chased. As an example, he referred to the prophets who preached before them his coming and called for repentance and suffered persecutions from the people who violated the truth. So, as the prophets are to receive a great recompense, so inn their case the r5ecompense will be great. The etiology for this has to do with the fact that the work of the disciples is comparative to the work of the prophets.

17. What does the order of the beatitudes reveal?

It reveals a logical progression and a natural growth and sequence of conceptions?

18. What does this mean?

It means the following: First, he calls blessed those who are worthy to receive the revealed truth. Second, he calls blessed those who with their works bear witness to their love for the truth. Third, he calls blessed those who perfected themselves in their love for the Savior.

19. In which beatitudes is this sequence revealed?

The first two beatitudes indicate those who are worthy to receive the truth. The following six indicates those who are workers of the good. The ninth indicates those who arrived at perfection.

20. What do the nine beatitudes contain when seen as a whole?

They contain, a) the Gospel of grace which is declared to all those who accept with humble disposition the revealed truth, b) the necessary moral qualifications which are needed if one is to inherit the Kingdom of Heaven, and c) the importance of the perfect ones who are equal to the prophets.

21. How can the qualifications mentioned in the beatitudes be subdivided on the basis of their particular conception and order?

They can be subdivided as follows: a) those that are innate and promoting the faith, and b) those that are sanctifying and lead to perfection.

22. Which qualifications are innate and promoting?

a) That the listener to the divine word is of humble mindset and without self-conceit on account of secular wisdom, or lacks theoretical knowledge, or self-awareness, and b) that the same one is in a state of thoughtful grief and broken heart on account of sorrow which emerges from a realization of his moral sinful condition, or from the domination of evil in the world, or from the war which is wedged against truth and justice, or even from the injustice and sorrow which the world induces because of his virtue.

23. Are these two qualifications necessary for the acceptance of the divine word and the promotion of the faith in Christ?

Yes, Indeed.

24. Which qualifications lead to sanctification and perfection?

These qualifications are six and subdivided into positive and negative, three positive and three negative. The positive ones are the following: a) being meek and tolerant, b) being just (or righteous) and c) being merciful (or charitable). The negative ones are the following: being a person that a) resists evil in order to maintain purity of heart b) avoids disputes and quarrels and tries to restore peace within human society and c) defends justice and truth to the point of self-denial and self-sacrifice.

25. How should these qualifications be regarded?

They should be regarded as necessary and indispensable provisions of Christian perfection and of the moral and Christian life. Only with such provisions can a Christian fulfill his destiny on earth, attain the purpose of his creation in the image of God and receive his perfect recompense in the Kingdom of Heaven.

26. How should the ninth beatitude be regarded?

It should be regarded as the beatitude that refers to those who reached perfection in faith and virtue, because they are raised to the level of being preachers of the divine word, and being equal with the Prophets who foretold the divine advent of the Savior, inasmuch as they announce this advent as having taken place, and like them they are going to undergo persecution by those who violate and fight the divine truth.

27. What do we observe when we compare the old law to the law of grace?

We observe the following: the old one prohibits the act of evil, whereas this one calls blessed the doers of good. The old one threatens the transgressors of the law, whereas this one announces the good news (the gospel) to the doers of the good and the divine recompense. The old one asks for departure from evil, whereas this one asks for progressive pursuing of virtue. The old one promises an inheritance on the earth, whereas this one preachers the good news (the gospel) of an inheritance in Heaven. The old one inspires fear, whereas this one inspires love. The old one leads Israel to Christ as a pedagogue, whereas this one leads the entire humanity to Christ. The old one was a law of submission, whereas this one is a law of freedom. The old one was a law of slavery, whereas this one is a law of adoption.

Χ Ρ Ι Σ Τ Ι Α Ν Ι Κ Η Η Θ Ι Κ Η

Α Γ Ι Ο Υ Ν Ε Κ Τ Α Ρ Ι Ο Υ Π Ε Ν Τ Α Π Ο Λ Ε Ω Σ

Μεταγλώττιση στην νεοελληνική

του

Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Διον. Δράγα, δφ, δθ, δθ.

Κεφαλαιο 2.

Ο Ηθικός Νόμος τον οποιον διατυπωσε ο σωτηρασ χριστοσ στην επι του ορους διδασκαλια του, δηλαδη ο ευαγγελικος νομος, ο νομοσ της χαριτοσ

§1. Προλεγόμενα για τον νόμο της χαριτος

1. Πως θεωρείται η επί του Όρους Ομιλία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού;

Είναι η κορωνίδα και το συμπλήρωμα της ηθικής διδασκαλίας της Παλαιάς Διαθήκης, και η βάση και το θεμέλιο της Καινής Διαθήκης στην οποία τονίζεται η πίστη, η αγάπη και η ελπίδα στον Θεό.

2. Πως συμπλήρωσε τον Νόμο ο Σωτήρας;

Με το πλήρωμα της τέλειας αγάπης. Πρώτα συνόψισε τον Μωσαϊκό Νόμο σε δύο εντολές, στην αγάπη για τον Θεό και για τον πλησίον, και διάταξε να αγαπάμε τον Θεό με όλη μας την ψυχή, με όλη μας την καρδιά, και με όλη μας την διάνοια, και τον πλησίον μας σαν τους εαυτούς μας. Έπειτα συμπλήρωσε όσα έχουν λεχθεί στον Νόμο και στους Προφήτες, δηλαδή στήριξε ολόκληρη την Ιουδαϊκή νομοθεσία στον νόμο της αγάπης για τον πλησίον. Μάλιστα ο ίδιος ο Σωτήρας έγινε ο αρχηγός και τελειωτής του νόμου τούτου με το να δείξει σαν θεάνθρωπος τέλεια αγάπη για τον Ουράνιο Πατέρα του και για ολόκληρη την ανθρωπότητα αφού έγινε υπάκουος μέχρι θανάτου και μάλιστα θανάτου σταυρικού (Φιλ. 2:8).

3. Πως αρχίζει η ανάπτυξη του Ευαγγελικού Νόμου;

Αρχίζει με τους Εννέα Μακαρισμούς.

4. Γιατί αρχίζει με τους Μακαρισμούς την Διδασκαλία του στο Όρος ο Σωτήρας;

Επειδή θέλει, σαν Υιός του Θεού και σαν ο αναμενόμενος Μεσσίας, 1^ον ) να κηρύξει τα καλά νέα του ευαγγελίου στους φτωχούς και στους αποκαρδιωμένους, στους πεινασμένους και στους διψασμένους για δικαιοσύνη, δηλ. την εκπλήρωση του σφοδρού πόθου τους και την απόλαυση της αιώνιας βασιλείας, 2^ον ) να διαβεβαιώσει όλους όσους αγωνίζονται και στεναχωρούνται και πάσχουν για την ειρήνη, την αλήθεια και την δικαιοσύνη ότι τους περιμένει πλούσια ανταμοιβή, και 3^ον) να τους διδάξει ότι όσα υποφέρουν για χάρη του πρέπει να τους προξενούν χαρά και αγαλλίαση γιατί αποταμιεύουν για αυτούς μεγάλο μισθό στους Ουρανούς. Με τους Μακαρισμούς συνέστησε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τον εαυτόν του σαν Θεό και σαν Δότη των μελλόντων αγαθών. Αυτά που είπε ανταποκρίνονται στην πρώτη εντολή του Νόμου, και ελέχθησαν από το Όρος σαν και εκείνα που ελέχθησαν στο Όρος Σινά: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου, γίνετε ανδρείοι και δυνατοί, χαίρετε και αγαλλιάστε οι φτωχοί και ταπεινωμένοι γιατί εγώ θα ανταποδώσω σε σας την πλούσια ανταμοιβή σας στους Ουρανούς». Αυτήν την ευαγγελική διδασκαλία την είχε αναγγείλει προκαταβολικά ο προφήτης Ησαΐας, λέγοντας: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι επάνω μου, γιατί για χάρη του με έχρισε. Με έχρισε για να αναγγείλω το ευαγγέλιο στους φτωχούς, για να θεραπεύσω τους αποκαρδιωμένους, για να κηρύξω άφεση στους αιχμάλωτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, για να αποστείλω τους καταπιεσμένους ελεύθερους, και για να κηρύξω το αποδεκτό έτος του Κυρίου» (Λουκ. 4:18-20, Ησ. 42:7, 61:1,2).

§2. Οι Μακαρισμοι

Μακάριοι είναι οι φτωχοί στο πνεύμα (οι ταπεινοί), γιατί δική τους είναι η Βασιλεία των Ουρανών.
Μακάριοι είναι όσοι πενθούν, γιατί αυτοί θα παρηγορηθούν.
Μακάριοι είναι οι πράοι, γιατί αυτοί θα κληρονομήσουν την γη.
Μακάριοι είναι όσοι πεινούν και διψούν για την δικαιοσύνη, γιατί αυτοί θα ικανοποιηθούν.
Μακάριοι είναι οι ελεήμονες, γιατί αυτοί θα ελεηθούν.
Μακάριοι είναι οι καθαροί στην καρδιά, γιατί αυτοί θα ιδούν τον Θεό.
Μακάριοι είναι οι ειρηνοποιοί, γιατί αυτοί θα κληθούν υιοί του Θεού.
Μακάριοι είναι όσοι καταδιώχτηκαν για χάρη της δικαιοσύνης, γιατί σ’ αυτούς θα δοθεί η Βασιλεία των Ουρανών.
Μακάριοι θα είσαστε, όταν σας υβρίσουν, και σας καταδιώξουν, και θα πουν εναντίον σας κάθε κακή λέξη, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου.

Να χαίρεστε και να αγαλλιάστε, γιατί η ανταμοιβή σας θα είναι μεγάλη στους Ουρανούς.

§3. Η Ερμηνεια των Εννεα Μακαρισμων

1. Μακάριοι είναι οι φτωχοί στο πνεύμα, γιατί για αυτούς είναι η βασιλεία των ουρανών.

5. Ποίους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει εκείνους που ήταν εξουθενωμένοι από τους σοφούς και συνετούς γιατί του έλειπε ο πλούτος, η γνώση και η σύνεση, δηλαδή εκείνους που θεωρούνταν ανόητοι και ασθενείς.

6. Γιατί το έκανε αυτό;

Γιατί, όταν ήδη εύρισκαν την εφαρμογή τους οι προφητείες και εκπληρώνονταν οι θείες βουλές, επρόκειτο να καταργηθεί η σοφία των σοφών, σύμφωνα με τις γραφές. Γιατί είπε ο Θεός δια μέσου του Ησαΐα: «Θα καταργήσω την σοφία των σοφών και θα αθετήσω την σύνεση των συνετών». Έτσι λοιπόν μακαρίζει ο Κύριος τους ανόητους του κόσμου και τους άσοφους, και εκείνους που δεν είχαν καμιά ιδιαίτερη γνώση, σαν τους κατάλληλους αποδέκτες της θείας γνώσης και σοφίας. Ο Απόστολος Παύλος κρίνει από τα αποτελέσματα και λέει: «ότι αυτό που είναι ανόητο για τον Θεό είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και αυτό που είναι ασθενικό για τον Θεό είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους, επειδή ο Θεός εξέλεξε αυτά που θεωρούνται ανόητα για τους ανθρώπους για να ντροπιάσει τους σοφούς. Εξέλεξε επίσης αυτά που θεωρούνται ασθενικά για τον κόσμο για να ντροπιάσει τα ισχυρά. Εξέλεξε ακόμη, ο Θεός, και αυτά που θεωρούνται αγενή για τον κόσμο και καταβεβλημένα και ότι δεν είναι τίποτε, για να καταργήσει αυτά που θεωρούνται ότι είναι κάτι, έτσι ώστε τίποτε το σαρκικό να μπορεί να καυχηθεί ενώπιόν του (Α Κορ. 1:25-28).»

Να λοιπόν ποιοι είναι οι φτωχοί στο πνεύμα, και για ποιο λόγο ονομάζονται μακάριοι. Είναι αλήθεια ότι καταργήθηκε η σοφία του κόσμου τούτου, γιατί όπως λέει ο Απόστολος Παύλος, ο Θεός την έκανε ανόητη (την εμώρανε), και ήδη όλοι εκείνοι οι φτωχοί στο πνεύμα που πιστεύουν στον Χριστό αποδεικνύονται σοφοί και συνετοί και πάντοτε αποκαλούνται μακάριοι σαν κληρονόμοι της Ουράνιας Βασιλείας. Στον μακαρισμό αυτό υπάγονται και οι σοφοί που απέρριψαν την σοφία τους και αποδέχτηκαν την ανοησία (μωρία) του Ευαγγελίου.

2. Μακάριοι είναι όσοι πενθούν, γιατί αυτοί θα παρηγορηθούν.

7. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει αυτούς που έχουν καταβεβλημένη καρδιά, και τους αναγγέλλει τα καλά νέα της θεραπείας της καρδιάς τους που τραυματίστηκε από τις θλίψεις, και την παρηγοριά που τους φέρνει η αναμονή των μελλόντων αγαθών.

3. Μακάριοι είναι οι πράοι, γιατί αυτοί θα κληρονομήσουν την γη.

8. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει τους μακρόθυμους και εκείνους που ελπίζουν στον Κύριο και δεν ταράζονται από τους πειρασμούς που συναντούν, αλλά ζουν την ζωή τους με υπομονή και καρτερικότητα, και δείχνουν σε όλους αγάπη και ειρήνη.

9. Ποια είναι η γη που θα κληρονομήσουν οι πράοι;

Η γη εδώ είναι η άνω Ιερουσαλήμ. Η επαγγελία έχει αναγωγικό χαρακτήρα και αναφέρεται στην Ουράνια Ιερουσαλήμ, δηλ. στην Βασιλεία του Θεού. Ο Απόστολος Παύλος, μιλώντας για την επαγγελία που έκανε ο Θεός στον Αβραάμ σχετικά με την γη της κληρονομιάς , λέει τα εξής: «Ο Αβραάμ κατοίκησε στην γη της επαγγελίας σαν ξένος σε μια ξένη γη ζώντας σε σκηνές... γιατί περίμενε την πόλη που έχει στερεά θεμέλια και της οποίας αρχιτέκτονας και δημιουργός είναι ο Θεός» (Εβρ. 11:10).

4. Μακάριοι είναι όσοι πεινούν και διψούν για την δικαιοσύνη,

γιατί αυτοί θα ικανοποιηθούν.

10. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Αυτούς που καίγονται από πόθο για την επικράτηση της δικαιοσύνης και εργάζονται δίκαια, αλλά και αυτούς που υποστηρίζουν το δίκαιο και δεν ανέχονται καμιά παράβαση, και των οποίων η συνείδηση αντιδράει εναντίον εκείνων που καταπατούν το δίκαιο. Αυτούς μακαρίζει λέγοντας ότι θα ικανοποιηθούν στο μέλλον, εκεί όπου θα βασιλέψει η θείας δικαιοσύνη. Ο Απόστολος Πέτρος λέει τα εξής: «Προσδοκάμε νέους ουρανούς και νέα γη σύμφωνα με την επαγγελία του Θεού, όπου θα βασιλεύει η δικαιοσύνη του Θεού»(Α Πετ. 3:13).

5. Μακάριοι είναι οι ελεήμονες, γιατί αυτοί θα ελεηθούν.

11. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει τους φιλάνθρωπους και συμπονετικούς ανθρώπους που προσφέρουν από τα υπάρχοντά τους σε κείνους που βρίσκονται σε ανάγκη για να θεραπευτούν, να ανακουφιστούν και να υποστηριχτούν σύμφωνα με την ιδιαίτερη ανάγκη και έλλειψή τους. Σε αυτούς κηρύττει τα καλά νέα ο Κύριος για το έλεος του Θεού που θα τους αποδοθεί στην μέλλουσα ζωή στην Βασιλεία των Ουρανών.

6. Μακάριοι είναι οι καθαροί στην καρδιά, γιατί αυτοί θα ιδούν τον Θεό.

12. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει αυτούς που έχουν ήσυχη την συνείδησή τους, εξαιτίας της ολοκληρωτικής αγάπης τους για τον Θεό και για τον πλησίον, δηλαδή εκείνους που τηρούν το θείο θέλημα και δεν ανέχονται καμιά πονηρή πράξη ή κακοήθη επιθυμία. Οι άνθρωποι αυτοί είναι μακάριοι γιατί πρόκειται να ιδούν τον Θεό στην Βασιλεία των Ουρανών.

7. Μακάριοι είναι οι ειρηνοποιοί, γιατί αυτοί θα κληθούν υιοί του Θεού.

13. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει αυτούς που είναι γεμάτοι από αγάπη για τον Θεό και τον πλησίον και αγωνίζονται για την αποκατάσταση της ειρήνης επάνω στη γη, καλλιεργώντας την φιλία με όλους τους ανθρώπους και προσφέροντας τον εαυτόν τους με προθυμία για την επικράτηση της ειρήνης. Αυτούς μακαρίζει ο Σωτήρας σαν αγαθούς εργάτες που πράττουν το θέλημα του Θεού και βοηθούν στο έργο του, διότι ο Θεός είναι Θεός ειρήνης και εκείνοι που εργάζονται για την ειρήνη είναι συνεργάτες του Θεού (Ρωμ. 15:33 και 16:20). Σε αυτούς υπόσχεται την ύψιστη επαγγελία στην μέλλουσα ζωή, γιατί εξομοιώθηκαν μαζί του στην επιτέλεση του έργου της ειρήνης επάνω στη γη.

8. Μακάριοι είναι όσοι καταδιώχτηκαν για χάρη της δικαιοσύνης, γιατί σ’ αυτούς θα δοθεί η Βασιλεία των Ουρανών.

14. Ποιους μακαρίζει εδώ ο Σωτήρας;

Μακαρίζει αυτούς που είναι τελείως ενάρετοι και προσφέρουν τον εαυτόν τους σαν θυσία για χάρη της δικαιοσύνης, δηλαδή εκείνους που κάνουν έργο αυτό που ομολογούν και επιθυμεί η καρδιά τους.

9. Μακάριοι θα είσαστε, όταν σας υβρίσουν, και σας καταδιώξουν, και θα πουν εναντίον σας κάθε κακή λέξη, λέγοντας ψέματα εξαιτίας μου.

Να χαίρεστε και να αγαλλιάστε, γιατί η ανταμοιβή σας θα είναι μεγάλη στους Ουρανούς.

165 Ποιους μακαρίζει στον τελευταίο αυτόν μακαρισμό ο Σωτήρας;

Μακαρίζει τους μαθητές του που πρόκειται να κηρύξουν την αλήθεια. Τους προειδοποιεί για τις κατηγορίες και τους διωγμούς και τις συκοφαντίες που θα εγείρουν εναντίον τους οι εργάτες της κακίας, προβάλλοντας άμυνα ενάντια στην αλήθεια. Τους προτρέπει να χαίρονται και να ευφραίνονται γιατί η ανταμοιβή που θα λάβουν στους ουρανούς θα είναι πολύ μεγάλη, εφόσον κακοπάθησαν για χάρη του Σωτήρα, του Υιού και Λόγου του Θεού, και όχι για να υποστηρίξουν μία ή περισσότερες αρετές.

16. Τι υπόδειξε ο Σωτήρας στους μαθητές του προσθέτοντας την αιτιολογία, ότι «κατά τον ίδιο τρόπο διώχτηκαν και οι προφήτες πριν από αυτούς;

Τους υπόδειξε ότι τους περίμενε φοβερός διωγμός, γιατί οι κήρυκες της αλήθειας διώκονται. Σαν παράδειγμα ανάφερε τους προφήτες που προαναγγείλανε την έλευσή του και κήρυξαν την μετάνοια και υπέστησαν διωγμούς από τον λαό που αθετούσε την αλήθεια. Όπως λοιπόν περιμένει τους προφήτες μεγάλη ανταμοιβή, έτσι και στην περίπτωσή τους η ανταμοιβή θα είναι μεγάλη. Η αιτιολογία για αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι το έργο των μαθητών είναι ανάλογο με το έργο των προφητών.

17. Τι φανερώνει η σειρά των μακαρισμών;

Φανερώνει μια λογική πρόοδο και φυσική ανάπτυξη και ακολουθία των εννοιών.

18. Τι σημαίνει αυτό;

Σημαίνει το εξής: Πρώτον μακαρίζει αυτούς που είναι άξιοι να δεχθούν την αλήθεια που αποκαλύφθηκε. Δεύτερον μακαρίζει αυτούς που με τα έργα τους μαρτυρούν την αγάπη τους για την αλήθεια. Τρίτον μακαρίζει αυτούς που έγιναν τέλειοι στην αγάπη τους για τον Σωτήρα.

19. Σε ποιους μακαρισμούς φανερώνεται αυτή η ακολουθία;

Στους δύο πρώτους υποδεικνύονται εκείνοι που είναι άξιοι να δεχτούν την αλήθεια. Στους επόμενους έξι υποδεικνύονται οι εργάτες του καλού. Και στον ένατο υποδεικνύονται εκείνοι που έφτασαν στην τελείωση.

20. Τι περιέχουν οι εννέα μακαρισμοί όταν θεωρούνται σαν σύνολο;

Περιέχουν α) το Ευαγγέλιο της χάριτος που διακηρύττεται σε όλους όσους δέχονται με ταπεινό φρόνημα την αλήθεια που εξαγγέλλεται, β) τα απαραίτητα ηθικά προσόντα που είναι αναγκαία για να κληρονομήσει κανείς την Βασιλεία των Ουρανών, και γ) την σπουδαιότητα των τελείων που εξισώνονται με τους προφήτες.

21. Πως μπορούν να υποδιαιρεθούν τα προσόντα που αναφέρονται στους μακαρισμούς με βάση την έννοιά τους και την σειρά τους;

Μπορούν να υποδιαιρεθούν ως εξής: α) σε ενδιάθετα (έμφυτα) ή προαγωγικά (προβιβαστικά) προσόντα για την πίστη, και β) σε αγιαστικά και τελειοποιητικά.

22. Ποια είναι τα ενδιάθετα ή προαγωγικά προσόντα;

α) Το να είναι ο ακροατής του θείου λόγου ταπεινόφρονας και χωρίς φυσίωση (έπαρση) ή εξαιτίας κοσμικής σοφίας ή έλλειψης θεωρητικών γνώσεων, ή επίγνωσης του εαυτού του, και β) το να είναι ο ακροατής αυτός σε λογικό πένθος και συντριβή καρδιάς από θλίψη που πηγάζει από την συναίσθηση της ηθικής του αμαρτωλής κατάστασής, ή από την επικράτηση της κακίας στον κόσμο, ή από τον πόλεμο που γίνεται ενάντια στην αλήθεια και στην δικαιοσύνη, ή ακόμη από την αδικία και θλίψη τις οποίες του προκαλεί ο κόσμος εξαιτίας της αρετής του.

23. Είναι απαραίτητα τα δύο αυτά προσόντα για την αποδοχή του θείου λόγου και την προαγωγή της πίστης στον Χριστό;

Μάλιστα.

24. Ποια είναι τα αγιαστικά και τελειοποιητικά προσόντα;

Τα προσόντα αυτά είναι έξι και υποδιαιρούνται σε θετικά και αρνητικά, τρία θετικά και τρία αρνητικά. Τα θετικά είναι τα εξής: α) η πραότητα και η επιείκεια, β) η δικαιοσύνη, και γ) η ελεημοσύνη. Τα αρνητικά είναι τα εξής: α) η απόκρουση της κακίας για να διατηρηθεί η καθαρότητα της καρδιάς, β) η αποφυγή ερίδων και διαπληκτισμών και η προσπάθεια αποκαταστάσεως της ειρήνης μέσα στην ανθρώπινη κοινωνία, και γ) η άμυνα για χάρη της δικαιοσύνης και αλήθειας που φθάνει μέχρι αυταπάρνηση και αυτοθυσία.

25. Πως πρέπει να θεωρηθούν αυτά τα προσόντα;

Πρέπει να θεωρηθούν σαν αναγκαίοι και απαραίτητοι όροι της χριστιανικής τελειότητας του ηθικού και χριστιανικού βίου. Μόνο με τους όρους αυτούς θα μπορέσει ο Χριστιανός να εκπληρώσει τον προορισμό του στην γη, να πετύχει το σκοπό της πλάσης του κατ’ εικόνα Θεού και να λάβει την τέλεια ανταμοιβή του στην Βασιλεία των Ουρανών.

26. Πως πρέπει να θεωρηθεί ο ένατος μακαρισμός;

Πρέπει να θεωρηθεί σαν ο μακαρισμός που αναφέρεται σε εκείνους που τελειοποιήθηκαν στην πίστη και στην αρετή, γιατί αυτούς ανυψώνει σαν κήρυκες του θείου λόγου, και τους εξισώνει με τους Προφήτες που προαναγγείλανε την θεία έλευση του Σωτήρα, εφόσον αναγγέλλουν την έλευσή του που ήδη πραγματοποιήθηκε, και όπως και εκείνοι πρόκειται να υπομείνουν διωγμό από εκείνους που αθετούν και πολεμούν την θεία αλήθεια.

27. Τι παρατηρούμε όταν συγκρίνουμε τον παλαιό νόμο με τον νόμος της χάριτος;

Παρατηρούμε τα εξής: ότι εκείνος απαγορεύει την πράξη του κακού, ενώ ετούτος μακαρίζει τους εργάτες της αρετής. Εκείνος απειλεί τους παραβάτες του νόμου, ενώ ετούτος ευαγγελίζεται στους εργάτες του καλού την θεία ανταμοιβή. Εκείνος ζητάει την απομάκρυνση από το κακό, ενώ ετούτος ζητάει την επίδοση στην αρετή. Εκείνος υπόσχεται κληρονομιά στην γη, ενώ ετούτος ευαγγελίζεται κληρονομιά στον Ουρανό. Εκείνος εμπνέει φόβο, ενώ ετούτος εμπνέει αγάπη. Εκείνος παιδαγωγεί τον Ισραήλ στον Χριστό, ενώ ετούτος καλεί ολόκληρη την ανθρωπότητα στον Χριστό. Εκείνος ήταν νόμος υποταγής, ενώ ετούτος είναι νόμος ελευθερίας. Εκείνος ήταν νόμος δουλείας, ενώ ετούτος είναι νόμος υιοθεσίας.