ON THE ASCENSION

ON THE ASCENSION

OF OUR LORD AND GOD AND SAVIOR JESUS CHRIST

SAINT GREGORY PALAMAS

ARCHBISHOP OF THESSALONICA

Translated from the Greek original

Protopresbyter George Dion. Dragas, DD

1. The exceeding superiority of Christ’s Ascension: The Jews celebrated the Pascha of the Law, that is, the passage from Egypt to the land of Palestine. We, however, celebrated the Pascha of the Gospel, the transposition of our nature in Christ from death to life, from corruption to incorruption. I wonder, what words could describe the difference mentioned here between the modest elements of that old legislation and the subject matter of those celebrations and what is much higher? Human words, of course, cannot suitably speak of this superiority. Today, however, the self-existing Wisdom of the Highest Father, the pre-eternal and super-substantial Word of God, who out of love for humanity was united with us and dwelt among us, has by a new deed put forward a theme of celebration much higher than this superiority. Because today we celebrate the transposition of our nature, which is in Him, not from subterranean places to the surface of the earth, but from the earth to the heaven of the heavens and to the throne of the Master of all which lies beyond it.

2. Christ’s Ascension compared to those that occurred before Him. Indeed, today Christ did not only stand in the midst of His disciples, but was separated from them and, while they were watching, ascended into heaven and entered into the true holy of holies and “sat on the right of the Father above every principality and authority and every name and office, which is known and is named either in the present age or in the age to come” (Eph. 1:20f). Just as many resurrections took place before the Resurrection of the Lord, so many ascensions took place before His Ascension. Indeed, Jeremiah the prophet was taken up by a spirit, and Habakkuk by an angel and above all the others Elijah, as is written, was ascended in a fiery chariot; but he too did not transcend the limit that lies beyond the earth. The transposition of each of them was an ascension that raised them above the earth, but not taking them out of the limits that lie beyond the earth; just as those who were resurrected returned to the earth again and all of them died. In the case of Christ, however, once He arose from the dead, death no longer conquers Him, and by the same token once He ascended and sat on high, every height is lower than Him and this bears witness to the fact that He is the God over all.

3. The Prophetic Prediction and the Cause of the Ascension. This is the “conspicuous mountain” according to Isaiah (2:2) and the “house of God which is above all the peaks of the rational mountains” (Ibid.), the body of the Master. Because it was an angel, nor a man, but the Lord Himself who came and saved us through the flesh, having become man like us and for us, and remaining God without any mutation. Just as He descended, not by transposition, but by condescension, likewise he returns again, not by transposition of His Godhead, but by enthronement on high of our nature which He assumed. This is because our nature, having become firstborn from the dead, had to be offered to God there as a kind of first-fruits of the first-growth for the sake of the entire genus of humanity.

4. Christ’s Resurrection and Ascension took place for us. This is why, although many resurrections and ascensions took place, we do not celebrate any other as we celebrate the Resurrection and Ascension of the Lord, since we are not, nor shall we be participants in those others. We have benefited nothing more from them, except that we are led to the faith in the Resurrection and the Ascension of our Savior in which we all are and will be participants; because this is the Resurrection and the Ascension of the human nature, and not simply of the human nature, but also of each person that believes in Christ and shows his faith in works. This is the case because whatever our Lord became, He became for us, although He was ingenerate and uncreated in His own Godhead, and whatever life He lived, He lived for us, showing us the way which brings us back to true life; and whatever He suffered in the flesh, He suffered it for us, in order to heal our passions, and He was led to death for our own sins, and was resurrected and ascended, in order to prepare for us our resurrection and the ascension unto the unending ages; and hence, all the inheritors of this life imitate as far as possible the manner of His missions on earth.

5. The Christian’s Participation in Christ’s Resurrection and Ascension. The beginning of this imitation is for us the holy Baptism, which is the type of the burial and resurrection of the Lord; the middle of it is the life of virtue and the behavior according to the Gospel; and the end of it is the victory against the passions which is accomplished through spiritual struggles and results in the painless, indestructible and heavenly life, as the Apostle tells us: “if you live according to the flesh, you will die, but if you mortify the deeds of the body with the spirit, you shall live” (Rom. 8:13). So, those who live according to Christ imitate his behavior in the flesh; that is to say, each of them dies at his own time, since He too died according to the flesh, and each will rise again, as He did, in a state of glorification and incorruption, although this does not occur now, but when the right time comes, at which each will be ascended, as Paul specified: “for we shall be taken up in the clouds to meet the Lord in the air and so we will be with the Lord for ever” (I Thess. 4:17).

6. The Joy of the Feasts of the Resurrection and the Ascension. Do you see, how each of us will be a communicant of the resurrection and ascension of the Lord, and an heir of God and co-heir of Christ, if of course he so wishes (Rom. 8:17)? This is why we rejoice at the celebration of the resurrection, the ascension and the establishment of our nature, and the beginning of the resurrection and ascension of each believer, as we place in our midst the words of the Gospel which will be read today, namely, that the Lord stood in the midst of His disciples after His resurrection (Luke 24: 36-53).

7. The Lord’s Presence Confirmed the Faith of the Disciples. Why did the Lord stand in the midst of His disciples and then walked along with them? “He went out with them,” it says, “as far as Bethany,” and then, “He raised His hands and blessed them” (Luke 24:50). He did this in order to demonstrate to them that he was entire and unharmed; and in order to present to them healthy feet that walked firmly, although they had suffered the puncture of the nails in the same manner as His hands that had been nailed on the cross and His side that was pierced and they all bore the marks of the wounds so as to testify to His saving suffering. I believe that the fact that “He stood in the midst of the disciples” also demonstrates that they were strengthened in their faith by Him, through this kind of appearance and blessing; because He did not simply stand in the midst of them, but also in the midst of the heart of each of them, strengthening it through faith, just as that verse of the Psalm says with reference to each heart: “God is in the midst of it, and will not be shaken” (Ps. 45:5). It is on this account, then, that the Apostles of the Lord stood firm and unshakable.

8. The Peace which the Lord granted to the Disciples. Christ stood in the midst of His disciples and said, “Peace be to you,” this sweet and comforting and customary greeting. Since peace is double, namely, that which we have towards God and is the special fruit of piety, and that which we have towards each other and is naturally born according to the words of the Gospel, it is both that the Lord gave through one salutation. And as He ordered them to do, when he sent them for the first time to a mission, saying, “Whichever house you enter, say peace be to this house” (Luke 10:5), so does He also; as soon as He entered the House, where they were gathered, He immediately granted peace. But as He saw them scared and troubled from the unexpected and paradoxical sight (because they thought, it says, that they saw a spirit, i.e. what was seeing was a ghost), He referred again to the thoughts of their heart, showing them that He was the same person to whom they said before and after the resurrection, “now we know that you know all things, and need no one to question you” (John 16:30); and He put forward the announcement through examination and groping. Once He saw them accepting the truth, He confirmed it further through the examination, as He offered them peace and communion, while they saw the food. Because it says, “While they still disbelieved and wondered,” not on account of doubt but of joy, “He said to them; have you anything here to eat?” and they gave Him a piece of broiled fish, and He took it and ate before them” (Luke 24:41,42).

9. Why and how did the Risen Lord eat? That spotless body was fed after the Resurrection, not because it was in need of food, but in order to confirm its Resurrection and to show that even now it is the same body that ate with them before the passion; and it consumed the food not according to the nature of the mortal bodies, but according to divine energy, one might say, just as the fire consumed the wax, except that fire does need a burnable substance in order to be sustained in existence, whereas the immortal bodies do not need any food in order to be preserved.

10. The Meaning of the fish and the honey which the Lord ate. He ate a part of broiled fish and honey from a honeycomb, which are themselves symbols of this mystery. In other words, the Word of God united Himself to our nature personally (hypostatically), which sailed, as it were, like a fish in the watery substance of the hedonistic and passionate life, and cleansed it from any passionate disposition with the unapproachable fire of His Godhead in a manner that made it similar to the divine and incandescent. By participation in the divine fire, which the Lord came to place on the earth, He does not only deify the nature which he assumed for us, but also each one who has become a worthy communicant of the Lord . Our nature resembles a honeycomb inasmuch as it contains the rational treasure which is placed in the body as the honey is in the comb; or, rather, such is everyone who believes in Christ, because he has inside his soul and body the grace of the divine Spirit as the honey is the comb. The Lord eats from these, because He gladly makes the salvation of each one who partakes of the nature His own food. He does not eat it all, but only honey from the comb, that is, only a part, because not all have believed. Also He does not take this part by Himself, but from is offered to Him by His disciples; this is because His disciples bring to Him o0nly those who believed in Him, separating them from the unbelievers.

11. The Witness of the Scriptures to the events of the Life of Christ: So when the Lord had eaten fish and honey before His disciples on account of these things, He reminded them of His words, which He had fore-announced as He was coming to His passion and, thereby, showed Himself to have been true; because, the events took place as He had foretold; and He opened their mind that they may understand the Scriptures and come to know that what was written is what took place and had to take place; namely, that the Only-begotten Son of God, out of an indescribable and ocean-like love for mankind, should become human for the sake of the human beings, to manifest Himself and to be acknowledged from above by a Paternal voice and by the epiphany of the divine Spirit; also, that He should be authenticated and admired for His words and His deeds; be resented, delivered up by those who do not seek the glory of God, but of men; be crucified and buried and be resurrected from the dead on the third day; and that repentance and forgiveness of sins should be preached in His Name, having Jerusalem as the starting point for the preaching. These events were preached and attested by those who became eyewitnesses and His servants. To them he promised to send from above the promise of the Father, namely the Holy Spirit, and ordered them to stay in Jerusalem until they receive power from on high.

12. The Meaning of the Ascension and the prediction of Christ’s Descent: After the Lord had talked to His disciples in this manner for the work of salvation, He led them out of the house, as far as Bethany, and after He had blessed them, He was separated from them and was led upwards to heaven. Using a cloud as a vehicle, He ascended in glory and entered into the holy of holies that had not been made by hands and sat on the right of the Highest in heaven making our own nature sit on the same throne! Since the Apostles did not cease to look to heaven, they learned through the care of angels, that He will come again in the same manner from heaven and everyone will see Him (Acts 1:10ff). Indeed this is what the Lord Himself said and Daniel foresaw: “I saw,” he said, “One like a Son of Man, coming upon the clouds of heaven” (Dan. 7:13); and the Lord said: “All the tribes of the earth will see the Son of Man coming upon the clouds of heaven” (Matth. 24:30).

13. The Reaction of the Disciples: Then the Disciples, having venerated on the Mount of Olives, where the ascension took place, the heavenly Master, who had descended from heaven and turned the earth into heaven and then ascended again wherefrom He had descended – thereby uniting those that are below with those that are above and constituting one Church to the glory of His love for mankind, which is at the same time heavenly and earthly – they returned to Jerusalem with joy. They remained constantly in the Temple heaving heaven in their minds, praising and blessing God and preparing themselves for welcoming the fore-announced descend of the divine Spirit.

14. The ascension and the heavenly citizenship of the Christians: This, my brothers, is in brief the manner of life of those who bear the name of Christ; that is, attaching themselves to supplications and prayers and having the eyes of their mind raised to the heavenly Master in imitation of the angels, praising and blessing Him with unimpeachable behavior and so, waiting his mystical presence, according to the psalmist who said to Him: “I will sing and I will be careful on the blameless path, when you will come to me” (Ps. 100:2). This is also what the great Paul said, when he stated: “our citizenship is in heaven, where Jesus entered as a forerunner for our sake” (Phil. 3:20, Heb. 6:20). Peter the head Apostle pointing to this direction says: “girded up in the waist of your mind and being vigilant, set your hope entirely on the grace which is coming to you at the revelation of Jesus Christ, whom you love” (I Pet. 1:13). This is what the Lord alluded when he said, “Let your waist be girded and your lamps burning and be like men who wait for their Lord to come back” (Luke 12:35). So, He did not abolish the Sabbath, but replenished it, showing that the Sabbath is truly blessed, a day when bodily works cease for the sake of something higher. This is why the Sabbath is connected with the blessing, namely, because we are released from earthly works, which after a while are annulled, and are dedicated to God, seeking the heavenly and incorruptible things with bold hope.

15. The Sabbath of the Law and the Sabbath of the Lord: In the Old Law the Sabbath was only one of the days of the week, and this is why the foolish Jews thought that the Lord abolished the so-called Sabbath. He said, however, “I did not come to abolish the Law, but to fulfill” (Matth. 5:17). How, then, did He abolish this Sabbath, but fulfilled the Law even in regard to this? He did it by promising to give the holy Spirit to those who sought for it day and night, and by ordering them to be always awake and vigilant, saying “be vigilant, because the Son of Man comes at a time when you least expect Him” (Matth. 24:44). So, he turned all the days into blessed Sabbaths for those who decided to obey Him completely and in this way he did not abolish but fulfilled the Law even with respect to this!

16. Resting in the Lord by abstaining from evil: You, who are entangled in secular things, will turn all your days into Sabbaths through abstinence from all evils, especially if you abstain from avarice and from disliking each other and take care to live as lovers of the truth and soberness; and when the day arrives which is more saving than the others, you must refrain even from innocent works and words, and remain in the Church of God with patience, lending your ears attentively to the readings and teaching and being completely devoted to the supplications, the prayers and the hymns to God; in this way you too will be able to replenish the Sabbath living according to the Gospel of the grace of God and holding up the eye of your mind to Christ who is established above the heavenly volts with the Father and the Spirit – to Christ, that is, who made us sons of God, not merely in name as adopted, but as relatives of God and of each other through the communion of the divine Spirit and His flesh and Blood.

17. Putting off the first (earthen) and putting on the second (heavenly) man: Let us, then, keep this unity with each other for the sake of the indissoluble love. Let us always look up to the Begetter; because we are no longer made of soil from the earth, like the first man, but are from heaven, like the second man, the Lord. What the earthen one is such are also those who are earthen, and what the heavenly one is such also are those who are heavenly. So, then, as we put on the image of the earthen one, let us also put on the image of the heavenly one (I Cor. 15:38ff) and, turning our heart above towards Him, let us contemplate this great spectacle, namely, our nature sharing in eternity with the immaterial light of the Godhead; and putting off our relation to the garments of skin, which we put on account of our sin, let us stand firm on holy land, each of us showing his own holy land through his virtue and unshakeable inclination towards God.

18. Enlightened and living eternally in the divine Light: So we shall have boldness, when He comes with fire, to run to Him in order to be enlightened and being enlightened to live with Him eternally, in the glory of the ultimate light, of the one radiance of the three suns, to which belongs all glory, dominion, honor and worship now and ever and in the ages of the ages, Amen!

ΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ

ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

Υπό

Αγ. Γρηγορίου του Παλαμά

Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης

Μετάφραση στην νεοελληνική

Υπό

π. Γεωργίου Διον. Δράγα

Πρωτοπρεσβυτέρου

1. Η ανώτατη υπεροχή της Ανάληψης του Χριστού: Οι Ιουδαίοι γιόρταζαν το νομικό Πάσχα, δηλ. τη διάβαση από την Αίγυπτο στη Γη της Παλαιστίνης. Εμείς όμως γιορτάσαμε το Πάσχα το ευαγγελικό, δηλ. την διάβαση της φύσης μας «εν Χριστώ» από το θάνατο στη ζωή, από τη φθορά στην αφθαρσία. Αλήθεια με τι λόγια θα μπορούσε κανείς να περιγράψει αυτή τη διαφορά μεταξύ των ανώτατων αυτών εορτών και των ταπεινών στοιχείων εκείνης της παλαιάς νομοθεσίας και των υποθέσεων εκείνων των πανηγύρεων; Δεν μπορούν ανθρώπινα λόγια να περιγράψουν επάξια μια τόσο μεγάλη υπεροχή. Σήμερα, όμως, η αυθύπαρκτη (ενυπόστατη) Σοφία του ανώτατου Πατρός, ο προαιώνιος και υπερούσιος Λόγος του Θεού, ο οποίος από αγάπη προς τον άνθρωπο ενώθηκε μαζί μας και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, έχει με μια νέα πράξη Του προβάλλει ένα νέο μήνυμα Εορτής που χαρακτηρίζεται από μια ανώτατη υπεροχή. Κι αυτό γιατί σήμερα γιορτάζουμε τη διάβαση της φύσης μας «εν Χριστώ», όχι από τα καταχθόνια στην επιφάνεια της Γης, αλλά από τη Γη στον ουρανό του ουρανού και μάλιστα στο θρόνο που βρίσκεται ακόμη πιο πέρα Εκείνου που δεσπόζει στα σύμπαντα.

2. Η Ανάληψη του Χριστού σε σύγκριση με τα όσα προηγήθηκαν: Σήμερα ο Χριστός δεν στάθηκε απλά στο μέσον των μαθητών Του, αλλά χωρίστηκε από αυτούς και, ενώ Τον έβλεπαν, Εκείνος αναλήφθηκε στους ουρανούς και εισήλθε στα πραγματικά άγια των αγίων και κάθισε στα δεξιά του Πατρός, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και από κάθε όνομα και αξίωμα, που είναι γνωστό και αναφέρεται ή σε τούτον τον αιώνα η στον μέλλοντα (Εφ. 1:20). Επίσης, όπως έγιναν πολλές αναστάσεις πριν από την Ανάσταση του Κυρίου, έτσι συνέβησαν και πολλές αναλήψεις πριν από την Ανάληψή Του. Τον Ιερεμία τον προφήτη τον πήρε επάνω κάποιο πνεύμα και τον Αββακούμ κάποιος άγγελος και πάνω από όλους, όπως λεει η Γραφή, είναι ο Ηλίας που αναλήφθηκε με κάποιο πύρινο άρμα. Ούτε αυτός όμως ξεπέρασε τα όρια του χώρου που περιβάλλει τη Γη. Η ανάληψη του καθενός από τους προαναφερόμενους ήταν ένα είδος μετάθεσης που τους ανέβασε πάνω από τη Γη, χωρίς να τους βγάλει έξω από τα όρια του χώρου που την περιβάλλει, όπως και εκείνοι που αναστήθηκαν πάλι επέστρεψαν στη Γη και όλοι τους υποτάχθηκαν στο θάνατο. Στην περίπτωση όμως του Χριστού, όπως όταν αναστήθηκε «εκ νεκρών» ο θάνατος δεν μπορεί πια να Τον κυριεύσει, έτσι και όταν αναλήφθηκε και κάθισε «εν υψηλοίς», κάθε Ύψος βρίσκεται κάτω από Αυτόν, και μαρτυρεί ότι Αυτός είναι «ο επί πάντων Θεός».

3. Η προφητική πρόρρηση και η αιτία της Ανάληψης του Χριστού: Πρόκειται εδώ για «το όρος του Θεού» σύμφωνα με τον Ησαία, τον οίκο του Θεού πάνω από όλες τις κορφές των λογικών ορέων (2:2), το σώμα το δεσποτικό. Διότι ήρθε με σάρκα όχι άγγελος, ούτε άνθρωπος, αλλά αυτός ο Κύριος, ο οποίος έγινε όπως εμείς, για μας, και έμεινε αναλλοίωτα Θεός. Όπως κατέβηκε, όχι με μετάβαση αλλά με συγκατάβαση, έτσι πάλι επανέρχεται, όχι με μετάβαση της Θεότητάς του αλλά με ενθρόνιση στα επουράνια της φύσης μας που ανάλαβε. Γιατί πράγματι εκεί στο Θεό έπρεπε να γίνει η προσφορά της φύσης μας, η πρωτότοκος εκ των νεκρών, σαν απαρχή πρωτογεννημάτων για χάρη ολόκληρου του γένους.

4. Η Ανάσταση και η Ανάληψη του Χριστού έγιναν για χάρη μας: Γι αυτό, αν και έγιναν πολλές αναστάσεις και αναλήψεις, εμείς δεν γιορτάζουμε καμιά απ’ αυτές όπως γιορτάζουμε την Ανάσταση και την Ανάληψη του Κυρίου, επειδή εμείς ούτε είμαστε ούτε θα γίνουμε συμμέτοχοι σε εκείνες. Η ωφέλεια που έχουμε από όλες αυτές δεν είναι παρά η πίστη στην Ανάσταση και στην Ανάληψη του Σωτήρα μας, στις οποίες είμαστε και θα γίνουμε όλοι μας συμμέτοχοι. Επειδή αυτή είναι η Ανάσταση και η Ανάληψη της ανθρώπινης φύσης, και όχι μόνο αυτής της φύσης, αλλά και κάθε ανθρώπου που πιστεύει στο Χριστό και αποδεικνύει την πίστη του με έργα. Αλλά και επειδή αυτό που έγινε ο Κύριος έγινε για μας, αν και ήταν αγέννητος και άκτιστος κατά τη δική του θεότητα· και το βίο που έζησε για μας τον έζησε, για να μας υποδείξει το μονοπάτι που επαναφέρει στην αληθινή ζωή· και όσα έπαθε στη σάρκα Του για μας τα έπαθε, για να αποβάλλει τα πάθη μας· και για τις δικές μας αμαρτίες οδηγήθηκε στο θάνατο, και για μας αναστήθηκε και αναλήφθηκε, προετοιμάζοντας έτσι την ανάσταση και την ανάληψή μας στους ατελεύτητους αιώνες· γι αυτό και όλοι οι κληρονόμοι αυτής της ζωής μιμούνται, όσο είναι εφικτό, τον τρόπο συμπεριφοράς που φανέρωσε στην επίγεια οικονομία Του.

5. Η συμμετοχή των Χριστιανών στην Ανάσταση και Ανάληψη του Χριστού: Η αρχή της μίμησης αυτής σε μας είναι το Άγιο Βάπτισμα, που αποτελεί τύπο της ταφής και της Ανάστασης του Κυρίου· το μέσον της είναι ο βίωση των αρετών και ο τρόπος συμπεριφοράς που περιγράφεται στο Ευαγγέλιο· και το τέλος της η νίκη ενάντια στα πάθη που επιτυγχάνεται με πνευματικούς αγώνες και είναι πρόξενος μιας ζωής που είναι ανώδυνη, ανώλεθρη και ουράνια, όπως μας το λεει και ο Απόστολος: «αν ζήτε σαρκικά, θα αποθάνετε· αν όμως θανατώνετε τις πράξεις του σώματος με το πνεύμα, τότε θα ζήσετε» (Ρωμ. 8:13). Αυτοί λοιπόν που ζουν χριστιανικά μιμούνται τον τρόπο της ένσαρκης συμπεριφοράς Του· ο καθένας από αυτούς αποθνήσκει στο καιρό του, επειδή και Εκείνος απέθανε σαρκικά, και έτσι σαρκικά θα αναστηθούν όπως Εκείνος, ντυμένοι με δόξα και αφθαρσία, αν και αυτό δεν γίνεται τώρα, αλλά στο καιρό του, οπότε και θα αναληφθούν, σύμφωνα με τα λεγόμενα του απ. Παύλου: «με αρπαγή σε σύννεφα θα συναντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε μαζί με τον Κύριο για πάντα» (Α Θεσ. 4:17).

6. Η Χαρά της Εορτής της Ανάστασης και της Ανάληψης: Βλέπετε πως ο καθένας μας, αν το θέλει, θα είναι συμμέτοχος και στην Ανάσταση και στην Ανάληψη, και μάλιστα κληρονόμος του Θεού και συγκληρονόμος του Χριστού (Ρωμ. 8:17); Γι αυτό χαιρόμαστε όταν γιορτάζουμε την ανάσταση, την ανύψωση και την αναστήλωση της φύσης μας, αλλά και την έναρξη της ανάστασης και ανάληψης του καθενός πιστού, καθώς προβάλλουμε σήμερα ανάμεσά μας τα λόγια του Ευαγγελίου που θα διαβαστούν (Λουκ. 24:36-53), ότι ο Κύριος, μετά την Ανάστασή Του, ήρθε και στάθηκε στο μέσον των μαθητών Του.

7. Η Παρουσία του Χριστού στερέωσε την πίστη των Μαθητών Του: Γιατί, λοιπόν, στάθηκε στο μέσον των μαθητών Του και έπειτα τους συνόδευσε; Το Ευαγγέλιο λεει, «Τους έβγαλε έξω μέχρι τη Βηθανία» και εκεί «σήκωσε τα χέρια Του και τους ευλόγησε» (Λουκ. 24:50)· για να τους δείξει ότι ήταν ολόκληρος σώος και αβλαβής· για να τους παρουσιάσει τα πόδια Του, ότι ήσαν υγιή και περπατούσαν σταθερά, παρόλο που είχαν υποστεί τρυπήματα από τους ήλους· αλλά και τα χέρια Του, που είχαν προσηλωθεί στο Σταυρό, και την πλευρά Του που είχε λογχισθεί, αν και μετέφεραν επάνω τους τα αποτυπώματα από τις πληγές, για να διαπιστώσουν το σωτήριο πάθος Του. Εγώ βέβαια πιστεύω ότι και το ότι «στάθηκε στο μέσον των μαθητών» δείχνει ότι ήθελε να στηριχθούν στα διαπιστευτήριά Του δια μέσου αυτής της φανέρωσης και ευλογίας. Γιατί δεν στάθηκε μονάχα στο μέσον όλων αυτών που ήσαν μαζί, αλλά και στο μέσον της καρδιάς του καθενός τους, στηρίζοντάς την με το διαπιστευτήριό Του· αφού για καθεμιά τους μπορεί να λεχθεί και το εξής λεγόμενο του Ψαλμωδού: «Ο Θεός είναι στο μέσον αυτής και δεν θα σαλευτεί» (Ψαλμ. 45:5). Γι αυτό λοιπόν έμεινα ν σταθεροί και αμετακίνητοι οι μαθητές του Κυρίου.

8. Η Ειρήνη του Κυρίου που έδωσε στους Μαθητές Του: Στάθηκε, λοιπόν, στο μέσον αυτών, και λεει σ’ αυτούς, «Ειρήνη υμίν», δηλ. αυτή τη γλυκιά, καθησυχαστική και συνηθισμένη προσφώνησή Του. Επειδή όμως η ειρήνη έχει διπλή σημασία, δηλ. εκείνη που έχουμε σε σχέση με το Θεό, που γεννιέται ακριβώς από την ευσέβεια, και εκείνη που έχουμε σε σχέση με τους άλλους, που γεννιέται φυσικά από την εντολή που δίνει το Ευαγγέλιο, είναι και τις δύο που έδωσε ο Κύριος με μία προσφώνηση στους μαθητές Του. Έτσι, όπως τους διέταξε να κάνουν, όταν τους έστειλε για πρώτη φορά και τους είπε, «σε όποια οικία εισέλθετε, να λέγετε, ειρήνη στον οίκο τούτο» (Λουκ. 10:5), το ίδιο κάνει και ο ίδιος τώρα καθώς εισέρχεται στην οικία στην οποία είχαν συναχθεί, δίνοντάς τους αμέσως την ειρήνη. Καθώς όμως του είδε θορυβημένους και ταραγμένους από την ανέλπιστη και παράδοξη θέα Του (εφόσον μάλιστα νόμισαν, όπως λεει η αφήγηση, ότι έβλεπαν κάποιο πνεύμα, δηλαδή κάτι το φανταστικό) ο ίδιος πάλι, αφού τους μίλησε ανοιχτά για τα αισθήματα της καρδιάς τους, και τους έδειξε ότι ήταν ακριβώς εκείνος στον οποίον έλεγαν πριν από το Πάθος και την Ανάσταση, «τώρα καταλάβαμε, ότι γνωρίζεις τα πάντα και δεν έχεις ανάγκη για να σε ερωτάει κανείς» (Ιωάν. 16:30), τους προσκαλεί να πληροφορηθούν την αλήθεια εξετάζοντάς και ψηλαφώντας Τον. Ύστερα όμως, όταν είδε ότι εκείνοι δέχθηκαν την αλήθεια εξετάζοντάς την, τους έδωσε και μια ακόμη επιβεβαίωση γι αυτήν: μαζί με την ειρήνη και την επικοινωνία τους πρόσφερε και τροφή καθώς τον έβλεπαν. Όπως λεει η αφήγηση, «ενώ αυτοί δυσπιστούσαν ακόμη και απορούσαν» -όχι βέβαια από διχογνωμία αλλά από τη χαρά - «τους είπε, έχετε τίποτε φαγώσιμο εδώ; και εκείνοι του έδωσαν ένα κομμάτι από ψάρι ψητό και μέλι από κερήθρα, τα οποία πήρε και έφαγε ενώπιόν τους» (Λουκ. 24:42)!

9. Γιατί και πώς έφαγε ο Αναστημένος Κύριος; Τράφηκε το άμωμο εκείνο σώμα μετά την Ανάσταση, όχι διότι χρειαζόταν τροφή, αλλά για να επιβεβαιώσει την ανάστασή Του και να αποδείξει ότι και τώρα είναι το ίδιο που έτρωγε μαζί τους και πριν από το πάθος που υπέστη· κατανάλωσε όμως την τροφή, όχι με το φυσικό τρόπο των θνητών σωμάτων, αλλά με τη θεία ενέργεια· ή όπως, θα μπορούσε κανείς να πει, η φλόγα καταναλώνει το κερί, με τη διαφορά βέβαια ότι η φλόγα χρειάζεται καύσιμη ύλη γι να συντηρηθεί, ενώ τα αθάνατα σώματα δεν έχουν ανάγκη τροφής για να συντηρηθούν.

10. Τι σημασία έχει το ψάρι και το μέλι που έφαγε ο Αναστημένος Κύριος; Έφαγε ένα κομμάτι από ψάρι ψητό και μέλι από κερήθρα, που είναι σύμβολα του μυστηρίου του Χριστού· γιατί ο Λόγος του Θεού ένωσε στο πρόσωπό Του (υποστατικά) τη φύση μας, που κολυμπούσε όπως το ψάρι στα νερά ενός βίου ηδονής και εμπάθειας και την καθάρισε με τη θεία και απρόσιτη φλόγα της θεότητάς Του από κάθε εμπαθή διάθεση, καθιστώντας την καθομοιωμένη με το θεό και κατά κάποιο τρόπο, φλογισμένη. Πράγματι, δεν ήταν μονάχα η φύση που ανέλαβε για χάρη μας, αλλά και κάθε άνθρωπος που έχει αξιωθεί να απολαμβάνει την κοινωνία μαζί Του, που θεώνονται όταν μετέχουν στη θεία φλόγα, την οποία ήρθε να βάλλει στη Γη ο Κύριος. Επίσης η φύση μας προσομοιάζει με την κερήθρα του μελισσιού, γιατί κατά κάποιο τρόπο έχει το λογικό θησαυρό αποθησαυρισμένο μέσα στο σώμα όπως το μέλι στην κερήθρα· ο καθένας μάλιστα που πιστεύει στο Χριστό μοιάζει με τούτο· γιατί έχει τη χάρη του θείου Πνεύματος εναποτεθειμένη μέσα στην ψυχή και στο σώμα , όπως το μέλι στην κερήθρα. Έφαγε, λοιπόν, από αυτά ο Κύριος, επειδή ευχαρίστως καθιστά τροφή Του τη σωτηρία του κάθε ανθρώπου που μετέχει στη φύση· Δεν ντο πήρε μόνος Του το κομμάτι αυτό, αλλά Του προσφέρθηκε από τους μαθητές Του· διότι οι μαθητές Του μόνον τους πιστούς οδηγούν σ’ Αυτόν ξεχωρίζοντάς τους από τους άπιστους.

11. Η μαρτυρία των Γραφών για τα γεγονότα του βίου του Χριστού: Αφού λοιπόν έφαγε ο Κύριος ψάρι και μέλι ενώπιον των μαθητών Του για τους παραπάνω λόγους, έπειτα τους υπενθύμισε τους λόγους Του, τους οποίου προείπε όταν πλησίαζε το πάθος Του, παρουσιάζοντας και με τον τρόπο αυτό την αλήθεια για τον Εαυτόν Του· διότι όπως τους τα προείπε, έτσι και έγιναν τα πράγματα· και έτσι τους άνοιξε το νου για να κατανοήσουν τις Γραφές και να γνωρίσουν ότι όπως γράφουν έτσι και έγινε και έτσι έπρεπε ο Μονογενής Υιός του Θεού να γίνει άνθρωπος, από φιλανθρωπία που μοιάζει με απερίγραπτο πέλαγος, να φανερωθεί, να μαρτυρηθεί από τον ουρανό με Πατρική φωνή και με την επιφάνεια του θείου Πνεύματος· έπρεπε, επίσης, να πιστοποιηθεί με θαύματα και με εξαίσια έργα και λόγους· να Τον φθονήσουν και να Τον παραδώσουν εκείνοι πού δεν ζητούσαν τη δόξα του Θεού αλλά τη δόξα των ανθρώπων· να σταυρωθεί, να ενταφιαστεί και την Τρίτη ημέρα να αναστηθεί, αλλά και να κηρυχθεί στο Όνομά Του μετάνοια και άφεση αμαρτιών, αρχίζοντας το κήρυγμα από τα Ιεροσόλυμα. Σε όλα αυτά μάρτυρες και κήρυκες έγιναν εκείνοι πού ήσαν αυτόπτες και υπηρέτες Του. Σ αυτούς παράγγειλε, αφού τους υποσχέθηκε ότι θα στείλει από τους ουρανούς την επαγγελία του Πατέρα, δηλ. το Πνεύμα το Άγιο, να καθήσουν στην Ιερουσαλήμ μέχρις ότου ενδυθούν «δύναμιν εξ ύψους».

12. Η σημασία της Ανάληψης και η πρόρρηση της Επανόδου του Χριστού: Αφού, λοιπόν, μίλησε στους μαθητές Του ο Χριστός με αυτόν τον τρόπο, τους οδήγησε έξω από την οικία και συμπορεύτηκε μαζί τους μέχρι τη Βηθανία, όπου τους ευλόγησε και τους αποχωρίστηκε, ανεβαίνοντας στον ουρανό· ανέβηκε ένδοξα στον ουρανό χρησιμοποιώντας φωτεινή νεφέλη σαν όχημά Του και εισήλθε στα αχειροποίητα Άγια των Αγίων και κάθισε στα δεξιά της Μεγαλωσύνης στους ουρανούς καθιστώντας τη φύση μας ομόθρονη με Εκείνον. Επειδή όμως οι Απόστολοι δεν σταμάτησαν να κοιτάζουν στον ουρανό, πληροφορήθηκαν με την μεσολάβηση αγγέλων ότι με τον ίδιο τρόπο θα ξανάλθει από τον ουρανό ενώ όλοι θα Τον ατενίζουν (Πραξ. 1:10). Το ίδιο είχε προλεχθεί από τον Κύριο και μάλιστα είχε προβλεφθεί πριν από Αυτόν από τον Δανιήλ, που είπε: «Είδα κάποιον σαν Υιό Ανθρώπου να έρχεται επάνω στις νεφέλες του ουρανού» (Δαν. 7:13). Ο Κύριος είπε, «όλες οι φυλές θα δουν τον Υιό του Ανθρώπου που θα έρχεται επάνω στις νεφέλες του ουρανού» (Ματθ. 24:30).

13. Η ανταπόκριση των Μαθητών: Τότε οι Μαθητές προσκύνησαν στο Όρος των Ελαιών από όπου αναλήφθηκε, τον υπερουράνιο Δεσπότη που κατέβηκε από εκεί και εξίσωσε τη Γη με τον Ουρανό, και μετά πάλι ανέβηκε εκεί από όπου είχε κατέβει, και ένωσε τα κάτω με τα άνω, και συνέστησε μία Εκκλησία, ουράνια και επίγεια, προς δόξα της φιλανθρωπίας Του· Ύστερα επέστρεψαν οι μαθητές χαρούμενοι στην Ιερουσαλήμ και ήσαν συνέχεια στο Ναό έχοντας το νου τους στον ουρανό, αναπέμποντας αίνους και ευλογίες στο Θεό ετοιμάζονταν να υποδεχθούν την επιδημία του θείου Πνεύματος που τους είχε προαναγγελθεί.

14. Η Ανάληψη του Χριστού και η ουράνια πολιτογράφηση των Χριστιανών: Αυτό, αδελφοί μου, είναι σε συντομία το πολίτευμα εκείνων που φέρουν το όνομα του Χριστού· να περιμένουν με δεήσεις και προσευχές και με τα μάτια της διάνοιάς τους στραμμένα προς τα πάνω όπως των αγγέλων προς τον επουράνιο Δεσπότη· να Τον αινούν και να Τον ευλογούν με ανεπίληπτο τρόπο συμπεριφοράς και έτσι να βρίσκονται σε αναμονή της μυστικής παρουσίας Του, όπως το λεει και ο Ψαλμωδός: «Θα ψάλω και θα προσέχω στην άμεμπτη οδό, πότε θα έλθεις προς με» (Ψαλμ. 100:2). Το ίδιο έλεγε και ο μέγας Παύλος: «Το δικό μας το πολίτευμα είναι στον ουρανό, όπου εισήλθε πρόδρομος για χάρη μας ο Ιησούς» (Φιλ. 3:29 και Εβρ. 6:20). Σ’ αυτό μας καθοδηγεί και ο κορυφαίος απόστολος Πέτρος, όταν λεει: «Να ζωστείτε στη μέση της διάνοιάς σας, να μείνετε απόλυτα άγρυπνοι, να ελπίζετε στη χάρη που έρχεται σε σας με την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού, τον οποίον αγαπάτε αν και δεν Τον βλέπετε» (Α Πετρ. 1:13). Αυτό υπαινίσσεται και ο Κύριος όταν λεει: «να έχετε ζωσμένη τη μέση σας και τους λύχνους σας αναμμένους και να είσαστε σαν άνθρωποι που περιμένουν ντον Κύριό τους πότε θα επιστρέψει» (Λουκ. 12:35). Με τον ίδιο τρόπο δεν κατάργησε το Σάββατο, αλλά το αναπλήρωσε, δείχνοντας ότι είναι πράγματι ευλογημένο το Σάββατο σαν η ημέρα της κατάπαυσης όλων των σωματικών έργων για να επιτευχθεί κάτι καλύτερο· γι αυτό και συνδέεται η ημέρα αυτή με την ευλογία, δηλ. με την απαλλαγή μας από τα γήινα έργα που λίγο αργότερα θα καταργηθούν, και με την αφοσίωσή μας στο Θεό από τον οποίο θα ζητάμε με ακαταίσχυντη ελπίδα τα ουράνια και άφθαρτα.

15. Το Σάββατο του Νόμου και ο Σαββατισμός του Κυρίου: Στο Νόμο της παλαιάς Διαθήκης το Σάββατο ήταν μία από τις ημέρες της εβδομάδας, γι αυτό και νόμισαν οι ανόητοι Ιουδαίοι ότι ο Κύριος κατάλυσε το νομιζόμενο Σάββατο. Εκείνος όμως είπε, «Δεν ήλθα για να καταργήσω το Νόμο, αλλά να τον εκπληρώσω» (Ματθ. 5:17). Πώς λοιπόν δεν κατάργησε τούτο το Σάββατο, αλλά εκπλήρωσε το Νόμο και κατά τούτο; Το έκαμε αυτό με την υπόσχεση ότι θα δώσει το Πνεύμα το Άγιο σε εκείνους που Το ζητούν ημέρα και νύχτα, και με την εντολή να είναι πάντοτε όρθιοι και άγρυπνοι, αλλά και λέγοντάς τους: «να ετοιμάζεστε, γιατί έρχεται ο Υιός του Ανθρώπου την ώρα στην οποία δεν Τον περιμένετε» (Ματθ. 24:44). Έτσι κατέστησε όλες τις ημέρες ευλογημένα Σάββατα για όσους απεφάσισαν να τον υπακούουν απόλυτα, και γι αυτό δεν κατάργησε αλλά αναπλήρωσε το Νόμο και όσον αφορά στο ζήτημα τούτο.

16. Ο Σαββατισμός των πιστών: Εσείςπου είσαστε μπλεγμένοι στα κοσμικά πράγματα, μπορείτε να κάνετε όλες τις ημέρες σας Σάββατα με το απόσχετε από κάθε κακή πράξη, και θα το κατορθώσετε αυτό αν αποβάλετε την πλεονεξία και την απέχθεια του ενός προς τον άλλον. Όταν τελικά έλθει η ημέρα που είναι πιο σωτήρια από τις άλλες, πρέπει να σχολάζετε ακόμη και από αθώα έργα και λόγια, και να παραμένετε στην Εκκλησία του Θεού με υπομονή, προσφέροντας την ακοή σας με σύνεση στην ανάγνωση και τη διδασκαλία και παραμένοντας αφοσιωμένοι με κατάνυξη στη δέηση, στις προσευχές και στους ύμνους προς το Θεό. Έτσι θα αναπληρώσετε και εσείς το Σάββατο συμπεριφερόμενοι σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της χάριτος του Θεού και στρέφοντες το βλέμμα της διάνοιάς σας προς το Χριστό, που είναι εγκαταστημένος επάνω από τις ουράνιες αψίδες μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα Η «εν Κυρίω» ανάπαυση μας με την αποχή μας από το κακό: δηλ. στο Χριστό, που μας κατέστησε υιούς Θεού, όχι απλά υιοθετημένους κατ’ όνομα, αλλά συγγενείς με τον Θεό και μεταξύ μας με την κοινωνία του θείου Πνεύματος, αλλά κι με Σάρκα και το Αίμα Του.

17. Η μεταμόρφωση του πρώτου σε δεύτερο Αδάμ: Ας φυλάσσουμε, λοιπόν, ανάμεσά μας αυτή την ενότητα με αδιάλυτη αγάπη. Ας αποβλέπουμε πάντοτε προς τα πάνω προς τον Γεννήτορά μας· γιατί δεν είμαστε τώρα πια χοϊκοί από τη γη, όπως ο πρώτος άνθρωπος, αλλά είμαστε από τον ουρανό, όπως ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος. Όπως είναι ο χοϊκός, έτσι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος, έτσι είναι και οι επουράνιοι. Όπως λοιπόν φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου (Α Κορ. 15:38συν), έχοντας την καρδιά μας στραμμένη προς τα πάνω, προς Αυτόν για να παρατηρούμε το μεγάλο αυτό θέαμα, δηλ. τη φύση μας, που διαιωνίζεται με την άϋλη φλόγα της θεότητας. Ας αποβάλλουμε τη σχέση μας με τους δερμάτινους χιτώνες, τους οποίους φορέσαμε εξ αιτίας της παράβασής μας, και ας σταθούμε στη αγία Γη, αποδεικνύοντας ότι ο καθένας μας έχει τη δική του αγία γη με την αρετή και με την ακλόνητη πίστη προς το Θεό.

18. Φωτισμός και αιώνια ζωή με βάση το θείο Φως: Έτσι θα έχουμε παρρησία, όταν έλθει ο Θεός με τη φλόγα του Φωτός Του, να τρέξουμε σ’ Αυτόν να φωτιστούμε, και έτσιφωτισμένοι να ζήσουμε μαζί Του αιώνια, για τη δόξα αυτού του ανώτατου Φωτός, της τρισήλιας και μοναρχικής Θεότητας στην οποία ανήκει όλη η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση και τώρα και πάντοτε και εις τους ατελεύτητους αιώνες, ΑΜΗΝ.